هوش هیجانی به عنوان یک مفهوم جدید در روان شناسی حاصل در هم تنیدگی دو ذهن هیجانی ‌و عقلانی است. هوش هیجانی رابطه متقابل عقل و احساس است واز آنجا که انسان­ها به طور غالب نه به طور عقلانی هستند ونه احساسی، از قابلیت فرد برای انطباق بامحیط اطراف و کنار آمدن با مشکلات زندگی، به کارکرد ترکیبی قابلیت ­های عاطفی ‌و عقلانی بستگی دارد.

امروزه هوش هیجانی موضوع مورد بحث بسیاری از تحقیقات وپژوهش های مربوط به بررسی تفاوت­های فردی شده است. توانایی پیش‌بینی موفقیت­های زندگی و نیز نقش اساسی این سازه در اغلب اختلالات روانی می ­تواند از دلایل علاقه به مطالعه هوش هیجانی باشد.

واژه هوش هیجانی نخستین بار ‌در سال‌ ۱۹۹۰توسط پیتر سالووی^[۱] از دانشگاه یل و جان مایر^[۲] از دانشگاه نیو همیشایر مطرح شده با این حال از نظر مفهومی (نه اصطلاحی) ریشه آن به هوش اجتماعی باز می‌گردد که در سال ۱۹۲۰ از سوی ثرندایک^[۳] مطرح شد. هوش هیجانی ثرندایک به توانایی فهم ومدیریت مردم وعاقلانه عمل کردن در روابط انسانی اطلاق می­ شود. ریشه مفهوم دیگر به اصطلاح هوش درونی فردی و میان فردی گاردنر^[۴] باز می­گردد. با این حال همان طور که گفته شد آنچه عمومیت دارد و در ادبیات تحقیقی رواج پیدا کرد اصطلاح هوش هیجانی بود که توسط سالووی و مایر پیشنهاد گردید و در سال ۱۹۹۵ با انتشار کتاب گلمن تحت همین عنوان وجه عمومی­تری یافت. آن ها با اطلاع از اقدامات اولیه که ‌در مورد جنبه‌های غیر شناختی هوش هیجانی شده بود، آغاز کردند. آن ها هوش هیجانی را به عنوان یک شکل از هوش در نظر گرفتند و معتقدند که هوش هیجانی نوعی از پردازش است که شامل توجه به هیجان­های ارزیابی صحیح و دقیق آن در خود و دیگران نظم بخشی سازش یافته هیجان­ها و ابزار مناسب آن ها ‌می‌باشد. در تعریفی دیگر، بار – آن هوش هیجانی را دسته ای از مهارت­ های استعدادها و توانایی‌های غیر شناختی می­دانند که با توانایی موفقیت فرد را در مقابله به فشارها افزایش می­دهد.

همزمان با پیدایش و گسترش هوش هیجانی به عنوان روح زمان و یا گرایش فرهنگی یک دوره خاص به عنوان مجموعه ای از صفات شخصیتی (بار-ان^[۵] ۲۰۰۱، ۱۴۵-۱۴۰) به عنوان مجموعه ای از توانایی‌های ذهنی (مایر، سالووی و کاروسو^[۶] ۲۰۰۰، ۹۸-۹۰) مطرح گردید. تلقی توانشی از هوش هیجانی اساسی را بر یادگیری توانایی‌های هیجانی و به کار گیری عملی آن ها در حوضه های مختلف زندگی می‌گذارد. به عقیده ی مایر و سالووی توانایی دریافت و ابراز هیجان و نیز فهم ومدیریت اطلاعات هیجانی قابل یادگیری بوده افراد از این نظر با هم تفاوت دارند. ‌بنابرین‏ هوش هیجانی توانشی یا توانایی شناختی هیجانی به توانایی واقعی و بالفعل افراد در باز شناختی و پردازش اطلاعات هیجانی اطلاق می شود. این نوع از هوش هیجانی به­وسیله­ عملکرد و موقعیت های عینی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. یکی از وظایف مراکز خدمات مشاوره­ای دانشگاه تامین سلامت روان حاصل می شود (بروکن^[۷] ۱۹۸۵، ۱۳۶-۱۲۵). ارتقای سلامت روان و پیشگیری از بیماری ها را بخش هایی از مفهوم کلی سلامت می‌داند و بین آن ها پیوست­ها را فرض ‌می‌کنند (خواجوی و همکاران ۱۳۸۲، ۹۵). فعالیت­های آموزشی در جهت تقویت بهزیستی، خود یکی از بخش­هایی است که به گفته رال (۱۹۹۰َ) برای ارتقای سلامت روان باید توسعه یابد.

از جمله فعالیت­های آموزشی که امروزه محققان تأکید بیشتری بر روی آن دارند آموزش مهارت­ های هوش هیجانی است. ماهیت آموزش پذیری قابلیت یادگیری و قابلیت ارتقا و شکوفایی هوش هیجانی موجب گردیده تا ‌به این پدیده بیش از پیش توجه شود. لذا در این تحقیق قصه برآن است که میزان هوش هیجانی مدیران را بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مورد بررسی قرار دهیم و اینکه چگونه از این پدیده می‌توانیم برای ارتقای سطح و کیفیت و پیشرفت تحصیلی دانشجویان نهایت استفاده شود.

۱-۲- بیان مسئله

یکی از پدیده ­های که در دهه ی اخیر مورد استقبال قرار گرفت پدیده هوش هیجانی بوده است که دلیل این امر، توانای فرضی هوش هیجانی بالاتر در حل بهتر مسائل کاستن از میزان تعارفات بین آنچه که انسان احساس می‌کند یا انچه فکر می‌کند یا همان تقابل عقل و احساس و مشاهده زندگی شاد و موفقیت آمیز کسانی بوده است که از تحصیلات عالی برخوردار نبودند ولی به دلیل هوش هیجانی توانسته بودند سبب افزایش میزان سلامتی رفاه -ثروت- موفقیت عشق و شادی در خود گردند (ایمانی ۱۳۸۴، ۶۵).

پیشرفت تحصیلی نیز از جمله مباحثی است که در محیط های آموزشی بویژه در دانشگاه از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. محققان عوامل مختلفی را که در پیشرفت تحصیلی دانشجویان تاثیر دارد را مورد بررسی قرار داده‌اند. هوش هیجانی از جمله موضوعاتی است که مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از روانشناسان علاقمندند با پژوهش های خود این موضوع را بررسی کنند که ایا با بهره گرفتن از مؤلفه‌ های هوش هیجانی میتوان به ارتقاء و پیشرفت تحصیلی دانشجویان پرداخت؟ (گاروتر^[۸] ۱۹۸۳، ۱۳۶-۱۳۰)

زندگی تحصیلی، یکی از مهمترین ابعاد زندگی اشخاص است که بر سایر ابعاد زندگی تاثیر فراوان دارد. همچنین پیشرفت تحصیلی به عنوان یکی از ابعاد پیشرفت در نظام آموزش وپرورش مطرح است و افت تحصیلی یکی از مسایل و دغدغه های مهم نظام آموزشی هر کشور است. از آنجا که اثربخش بودن مدیران آموزشی موجب بهبود وضعیت آموزشی و فراهم آوردن زمینه برای توسعه فردی محصلین می شود، در این پژوهش بررسی رابطه هوش هیجانی مدیران باپیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمان ‌در سال‌ تحصیلی ۹۲-۱۳۹۱ مدنظراست تا میزان ارتباط هوش هیجانی مدیران با موفقیت تحصیلی روشن گردد.

۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش

هوش هیجانی بر سلامت حافظه و نیروی عقل، ادراک، معنابخشی تجربه ها، داوری صحیح، تصمیم‌گیری مناسب و رشد روانی- اجتماعی فرد تاثیر چشمگیر می‌گذارد و افرادی که دارای هوش هیجانی بالایی‌اند، قدرت بیشتر برای سازگاری با مسائل جدید روزانه دارند. همچنین هوش هیجانی بالا با برونگرایی، انعطاف‌پذیری، دلپذیر و باتوان بودن، هماهنگ‌کردن احساسات مختلف، شناسایی این احساسات و تاثیر آن ها بر مغز و رفتار همبستگی دارد (قمرانی و جعفری ۱۳۸۳، ۶۴).

در مقابل، هوش هیجانی پایین با رفتارهای مسئله‌ساز درونی، سطوح پایین همدلی، ناتوانی در تنظیم خلق و خو، افسرده‌خویی، اعتیاد به الکل و موادمخدر، انحرافات جنسی، دزدی و پرخاشگری همراه است با توجه به مسائل مختلفی که درباره هوش هیجانی ارائه شد، می‌توان گفت که عوامل متعددی بر روند رشد یا تنزل هوش هیجانی تاثیرگذار است. مدرسه، محیط بیرونی و از همه مهمتر، خانواده نقش تعیین‌کننده‌ای در این زمینه دارند (قمرانی وجعفری ۱۳۸۳، ۶۴).

از طرف دیگر، چنانچه دفعات گردش کالا خیلی زیاد باشد، به معنای ان است که موجودی کالا در سطحی نسبتا کم و غیر کافی نگه‌داشته می شود و می‌تواند به طور مکرر موجب اتمام موجودی و از دست دادن مشتریان شود(محمدی،۱۳۸۸، ۸۲). نتایج همچنین نشان می‌دهد که با کوتاه شدن مدت تبدیل موجودی ها به جای بهبود عملکرد شرکت و گردش نقدی، موجب تضعیف آن خواهد شد، شرکت باید نسبت به اجتناب از کمبود موجودی کاملا هوشیار باشد زیرا این امر باعث جذب مشتریان از سوی رقبا خواهد شد. از سوی دیگر، با کوتاه شدن مدت تبدیل موجودی ها، مدیران مجبور به پیشگیری از افزایش هزینه هایی خواهند شد که به عملکرد شرکت و گردش نقدی آسیب وارد می‌کند(نوبانی و هاجر، ۲۰۰۹، ۲و۱۰).

سطح بهینه ای از موجودی کالا تاثیر مستقیمی بر روی سودآوری خواهد گذاشت چرا که منابع سرمایه در گردش را برای سرمایه گذاری در چرخه کسب و کار تجاری آزاد خواهد کرد و هدف آن کاهش هزینه ها و افزایش سود می‌باشد در حالی که نیازهای مشتریان به بهترین نحو پاسخ داده می شود(فتحی و توکلی،۱۳۸۸،۱۰۷).

۲-۲- ۷-۳٫ مدت زمان پرداخت حساب های پرداختنی: از دیگر اجزاء سرمایه در گردش حسابهای پرداختنی است ولی ماهیتی متفاوت از دیگر اجزاء دارد زیرا جزء منابع مصرفی نیست در عوض به عنوان یک منبع کوتاه مدت تامین مالی مورد استفاده قرار می‌گیرد و می‌تواند به شرکت برای کاهش چرخه تبدیل وجه نقد کمک کند. مدت زمان پرداخت حساب های پرداختنی نشان دهنده میانگین زمانی که سازمان بدهی هایش را با عرضه کنندگان خودتصفیه می‌کند، می‌باشد و از طریق رابطه زیر محاسبه می‌گردد(فتحی و توکلی،۱۳۸۸،۱۰۷).

{(خریدها / حساب های پرداختنی) * ۳۶۵ = مدت زمان پرداخت حساب های پرداختنی}

معمولا دوره واریز بستانکاران را برای دو منظور مورد استفاده قرار می‌دهند: یکی برنامه ریزی پرداخت ها و تهیه بودجه نقدی و دیگری مقایسه آن با مهلت هایی که فروشندگان مواد اولیه و کالا برای دریافت مطالبات خود تعیین می‌کنند.

تأخیر در پرداخت به فروشندگان مواد کالا این اجازه را به شرکت می‌دهد که کیفیت محصول خریداری شده خود را انتخاب کند. همچنین این امر یک منبع مالی ارزان و قابل انعطاف برای شرکت محسوب می شود. از طرف دیگر تأخیر در پرداخت صورت حساب در صورتی که پرداخت زودتر صورت حساب ها شامل تخفیف باشد ممکن است برای شرکت هزینه آور باشد(محمدی،۱۳۸۸، ۸۱). در هر صورت، مدیران به هنگام افزایش طول مدت پرداخت بدهی ها و کند شدن روند پرداخت به فروشندگان باید مراقب باشند که به لحاظ اعتبار و شهرت آسیبی نبینند زیرا این امر موجب کاهش سودآوری و گردش نقدی شرکت آن ها می شود(نوبانی و هاجر، ۲۰۰۹، ۱۰).

۲-۲-۷-۴٫ چرخه تبدیل وجه نقد: یکی از ارکان مدیریت سرمایه در گردش، جمع‌ آوری حساب های دریافتنی با حداکثر سرعت ممکن و به تأخیر انداختن بدهی به فروشندگان تا بیشترین حد ممکن است، این اصل سرمایه در گردش بر مبنای مفهوم چرخه تبدیل نقد می‌باشد(نوبانی و هاجر، ۲۰۰۹، ۲). چرخه تبدیل نقد به همه جریان های نقدی مالی مرتبط با موجودی، مطالبات و بدهی اشاره می‌کند(نوبانی، ۲۰۰۹، ۱۳). و یک معیاری مناسب برای سنجیدن عملکرد مدیر در پیاده کردن تصمیمات خود مربوط به میزان سرمایه در گردش و نقدینگی می‌باشد(ایزدی نیا و تاکی،۱۳۸۹، ۱۳۶). دوره یا چرخه تبدیل وجه نقد در واقع شامل چهار مرحله اساسی خرید، تولید، فروش و وصول مطالبات می‌باشد. زمانی که شرکت از اعتبار تجاری خود به منظور خرید کالا استفاده می‌کند، این چرخه شروع و تا زمانی که به اعتبار تجاری دیگران به منظور فروش کالا پایبند باشد، این چرخه دوام پیدا می‌کند(طالبی ۱۳۷۷، برگرفته از مقاله ایزدی نیا و تاکی،۱۳۸۹، ۱۲۲). این چرخه فاصله زمانی وجوه نقدبرای خرید مواد اولیه برای استفاده در فرایند تولید و زمانی که وجوه نقد ازطریق فروش محصول نهایی به شرکت باز می‌گردد را شامل می شود و از طریق رابطه زیر محاسبه می‌گردد(فتحی و توکلی،۱۳۸۸،۱۰۷).

{مدت زمان پرداخت حساب های پرداختنی- تعداد روزهای نگهداری موجودی+ مدت زمان وصول مطالبات = چرخه نقدینگی}

ارتباط سنتی بین چرخه تبدیل نقد، سودآوری و ارزش بازار شرکت این است که کاهش چرخه تبدیل نقدی به وسیله کاهش دادن زمانی که وجه نقد در سرمایه در گردش استفاده شده است، توانایی سودآوری شرکت و ارزش بازار آن را بهبود می بخشد(نوبانی، ۲۰۰۹، ۱۳). هر چقدر دوره تبدیل وجه نقد کمتر باشد نشان دهنده این است که شرکت وضعیت نقدینگی بهتری دارد شود(محمدی، ۱۳۸۸، ۸۲). چرخه تبدیل نقدی با کاهش مدت زمان تبدیل موجودی از طریق فرآوری و فروش سریع تر کالاها، یا با کاهش مدت زمان جمع‌ آوری حساب های دریافتنی از طریق تسریع عملیات جمع‌ آوری، یا با افزایش مدت زمان سررسید حساب های پرداختنی از طریق کند کردن روند پرداخت به فروشندگان، کوتاهتر خواهد شد. از سوی دیگر، کوتاه کردن چرخه تبدیل نقد می‌تواند به عملکرد شرکت آسیب رسانده و موجب کاهش سودآوری و گردش نقدی از طریق افزایش هزینه های کوتاه مدت شود(نوبانی، ۲۰۰۹، ۱۳).

چرخه تبدیل وجه نقد بزرگتر نشان دهنده زمان بیشتر بین خروج وجه نقد از شرکت و بازیافت آن است(تروئل و سولانو،۲۰۰۷). هر چقدر این مدت طولانی تر باشد، سرمایه گذاری بیشتری در سرمایه در گردش نیاز می‌باشد. چرخه تبدیل وجه نقد طولانی تر ممکن است سودآوری شرکت را از طریق افزایش فروش افزایش دهد. با وجود این اگر هزینه سرمایه گذاری در سرمایه در گردش بیشتر از منافع حاصل در سرمایه گذاری در موجودی یا اعطای بیشتر اعتبار تجاری باشد، سودآوری شرکت ممکن است کاهش یابد(مارک دلاف،۲۰۰۳).

با این حال، دستیابی به سطح بهینه موجودی، مطالبات و بدهی ها، هزینه های نگهداری و هزینه فرصت از دست رفته موجودی، مطالبات و بدهی را به حداقل می رساند و منجر به یک دوره مطلوب یا بهینه چرخه تبدیل نقد می شود(نوبانی، ۲۰۰۹، ۱۳).

هنگام استفاده از این معیار باید به نکات زیر توجه شود(محمدی، ۱۳۸۸، ۸۲و۸۳):

1. 1. برای محاسبه چرخه تبدیل وجه نقد تأخیر در پرداخت حساب های پرداختنی از دوره عملیات کسر می شود.لذا هرچه دوره تأخیر در حساب های پرداختنی بیشتر باشد چرخه تبدیل وجه نقد کوتاهتر می شود، و ظاهراً کوتاهتر بودن چرخه تبدیل وجه نقد نشان دهنده وضعیت مناسب نقدینگی است. در حالی که تأخیر در پرداخت حساب های پرداختنی می‌تواند دلیل نامناسب بودن وضعیت نقدینگی باشد. هرچه این تأخیر بیشتر باشد وضعیت ‌نامطلوب‌تر است. ولی هنگامی که این رقم را در محاسبه چرخه تبدیل وجه نقد به کار می بریم نتیجه متفاوت حاصل می شود. یعنی تأخیر های طولانی تر موجب کمتر شدن چرخه تبدیل وجه نقد و نشان دهنده نقدینگی مناسب است. ‌بنابرین‏، تناقض احتمالی مذکور باید به گونه ای رفع شود.

1. 1. در معیار چرخه تبدیل وجه نقد به مانده وجه نقد شرکت توجهی نمی شود. لذا علاوه بروجه نقد مورد نیاز شرکت مازاد بر حد مطلوب وجه نقد شرکت می بایست مورد توجه قرار گیرد.

۶: روابط مثبت با دیگران : عبارت است از توانایی برقراری روابط نزدیک و صمیمی با دیگران و اشتیاق برای برقراری چنین رابطه ای و نیز عشق ورزیدن به دیگران. این جنبه اجتماعی- ارتباطی بهزیستی، در بر گیرنده بالا و پایین ‌شدن‌های روابط و تعاملات اجتماعی و بین فردی است. ‌به این معنا که روابط می‌تواند از یک رابطه شدیداً” عاشقانه و صمیمی تا روابطی پر از مشکل و ناراحتی در نوسان باشد. تجزیه و تحلیل عمیق تر روابط صمیمانه، یا در حقیقت آمیخته ای از احساسات مثبت و منفی افراد نسبت به یکدیگر، است. چگونگی درهم آمیختن این دو احساس متضاد، چیزی است که ما برای درک بهتر عملکردهای فردی به دنبالش هستیم.

ویلیام جیمز^[۷] (۱۹۹۳). ‌در مورد ” ذهنیت سالم ” در کتاب ” انواع تجارب مذهبی ” مطالبی نوشت. او مشاهده کرد برخی از افراد در هر سنی، با وجود تمامی مشکلات و سختیهایی که در زندگی دارند، خود را به سوی خوشبختی سوق می‌دهند. این ها کسانی هستند که توجهشان را از بیماری، مرگ و کشت و کشتار و ‌ناآرامی‌ها، برگرفته و به سوی مسائل دلپذیرتر و بهتر سوق می‌دهند. در نگاه اول این عقیده که می توان با وجود بیماری، بهزیستی روانی را تجربه کرد، قابل پذیرش نیست. با این حال ، مطالعات بسیاری نشان دادند که می توان تحت بدترین شرایط نیز بهزیستی روانی را تجربه کرد.

بسیاری از نظریات بیان شده در مخالفت با دیدگاه منفی فروید نسبت به روان انسان بود، فروید معتقد بود روان انسان مجموعه ای درهم و پیچیده از آشفتگیهای هیجانی و تعارضات و ‌سائق‌های غریزی است که انسان را به سمت لذایذ جنسی و پرخاشگری می کشاند. یونگ^[۸] ( ۱۹۳۳). و فرنس ^[۹] ( ۱۹۶۴). در مخالفت با دیدگاه منفی فروید، تأکید بر یکپارچگی و هماهنگی خصوصیات خوب و بد انسان‌ها، صفات مردانه و زنانه و ابراز وجود و توانایی آن ها برای پذیرش چیزهای جدید داشت. عقیده محکم اریکسون مبنی بر رشد ایگو باعث اعتقاد به رشد مداوم فرد در طول زندگی شد. بهلر^[۱۰][۱۱] (۱۹۳۵ ). ، بیان داشت که انسان در طول زندگی به تکامل می‌رسد. آلپورت^[۱۲] ( ۱۹۶۸). نوعی بلوغ را مطرح کرد که شامل رشد فردی، داشتن روابط گرم با دیگران ، داشتن امنیت هیجانی و خودپنداره ای مبنی بر واقعیت می شد. مازلو^[۱۳] ( ۱۹۶۸). خصوصیات و مشخصه‌ های افراد خودشکوفا را مطرح کرد. جاهودا دریافت که سلامت روان چیزی فراتر از عدم وجود بیماری و اختلال است. او با این تبیین مشخصه‌ های سلامت روان را نیز بر شمرد.

خلاصه اینکه، عدم وجود حوادث و احساسات نامطلوب نیست که عامل خوشبختی است، بلکه نحوه کنار آمدن با این مسائل ناگوار و چگونگی برخورد با آن ها‌ است که تعیین کننده بهزیستی فرد است.

اگر بخواهیم این شش بعد بهزیستی روانی را به طور خلاصه در یکجا جمع کنیم، می توان گفت که : خوشبختی و خوشی از طریق رویارویی و مواجه با چالش‌های زندگی، مشکلات و نیازها به دست می‌آید نه از طریق تفریح کردن و عدم داشتن هر گونه کشمکش و تعارض و نه با داشتن زندگی ای یکنواخت و بدون تغییر و پستی و بلندی، در حقیقت بهزیستی انسان در گرو تعامل و همراهی مقولات متضادی چون: درد و لذت، بلندپروازی و امیدواری در مقابل رنج و ناامیدی است.

در این تحقیق از بین کلیه تعاریف ارائه شده برای بهزیستی، به علت جامع تر بودن نظریه ریف نسبت به تعاریف دیگر، از این نظریه به عنوان مبنایی برای سنجش بهزیستی استفاده می شود.

عوامل مؤثر بر بهزیستی :

عوامل مختلفی بهزیستی را دستخوش تغییر می‌کنند. ویلسون^[۱۴]( ۱۹۶۷). نشان داد که عوامل غیر شخصیتی، هم بهزیستی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. او گفت افراد خرسند افرادی جوان، سالم، تحصیل کرده، با درآمد بالا، برونگرا، خوش بین، بدون نگرانی، مذهبی، متاهل و با عزت نفس بالا، با روحیه و شاد، برخوردار از هوش سرشار و فروتن هستند. عواملی چون سن، درآمد و تحصیلات تاثیر چندانی بر بهزیستی ندارند.

۱-۷-۲-هوش هیجانی

تعریف مفهومی هوش هیجانی:

تعریف گلمن از هوش هیجانی: هوش هیجانی نوع دیگری از هوش است. این هوش مشتمل بر شناخت احساسات خویشتن و استفاده از آن برای اتخاذ تصمیم های مناسب در زندگی است. توانایی اداره مطلوب خلق و خوی و وضع روانی و کنترل تکانش هاست. عاملی است که به هنگام شکست ناشی از دست نیافتن به هدف، در شخص ایجاد انگیزه و امید می‌کند. هم حسی یعنی آگاهی از احساسات افراد پیرامون شما است. مهارت اجتماعی یعنی خوب تا کردن با مردم و کنترل هیجان های خویش در رابطه با دیگران و توانایی تشویق وهدایت آنان است.

گلمن در ضمن مهم شمردن هوش شناختی و هیجانی می‌گوید: هوش بهر (IQ) در بهترین حالت خود تنها عامل ۲۰ درصد از موفقیت های زندگی است. ۸۰ درصد موفقیت ها به عوامل دیگر وابسته است و سرنوشت افراد در بسیاری از موارد در گرو مهارت هایی است که هوش هیجانی را تشکیل می‌دهد.
هوش غیر شناختی، ابعاد شخصی، هیجانی، اجتماعی و حیاتی هوش را که اغلب بیش تر از جنبه‌های شناختی آن در عملکردهای روزانه موثرند؛ مخاطب قرار می‌دهد. هوش هیجانی با توانایی درک خود و دیگران( خودشناسی و دیگر شناسی)، ارتباط با مردم و سازگاری فرد با محیط پیرامون خویش پیوند دارد.

هوش هیجانی توانایی برای مدیریت اضطرب ، کنترل تنش ها ، انگیزه ، امیدواری و خوش بینی در راه رسیدن به هدف است. هوش هیجانی در حقیقت راهی است برای زیرک بودن . هوش هیجانی همدلی است ، درک اینکه اطرافیان شما چه احساسی دارند. هوش هیجانی یا هوش عاطفی یا هوش احساسی(که ضریب آن با EQ نشان داده می شود) شامل شناخت و کنترل عواطف و هیجانات خود است. به عبارت دیگر شخصی که EQ بالایی دارد سه مؤلفه‌ هیجان‌ها را به طور موفقیت آمیزی با یکدیگر تلفیق می‌کند(مؤلفه‌ شناختی ، مؤلفه‌ فیزیولوژی و مؤلفه‌ رفتاری).

تعریف عملیاتی هوش هیجانی:

در این تحقیق با بهره گرفتن از پرسشنامه هوش هیجانی بار-ان(۱۹۸۰)، با ۹۰ سوال مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. افراد از سن ۱۸ سال تا سنین بالاتر ، مشروط بر این که از حد متعارفی از تحصیلات (حداقل دیپلم)، برخوردار باشند می‌توانند ‌به این ازمون پاسخ دهند. کسب امتیاز بیشتر نشانگر موفقیت برتر فرد مورد نظر و کسب امتیاز بیشتر در مجموع نشانگر هوش هیجانی بالاتر می‌باشد .

سوانح و حوادث هوایی

توسعه چشمگیر صنعت هوانوردی موجب شده است حمل و نقل هوایی از نقطه نظر ضریب ایمنی و امنیت در رأس کلیه انواع دیگر حمل و نقل قرارگیرد. ایمنی و امنیت هوانوردی دو عامل تهدید در هوانوردی محسوب می­شوند. این ها، دو روی یک سکه هستندکه هر دو، در صورت عدم توجه به آن­ها، موجب از بین رفتن اموال مردم، خسارت به جان افراد و تلف شدن انسان­ها می­شوند. اما این دو از لحاظ تعریف، دایره شمول و مقررات با هم کاملاً متفاوتند. مقررات ایمنی به مقررات و استانداردها مربوط است و هدف آن­ها این است که کشورها با رعایت استانداردهای مربوط به هواپیما، از حوادث و سوانح خسارت بار بکاهند. در حالی که مقررات امنیتی برای جلوگیری از اعمال مجرمان تدوین می­شوند که این اعمال حوادثی را در هواپیما ایجاد ‌می‌کنند. ایراد تعمدی خسارت، هواپیما ربایی و عملیات تروریستی جزء دسته دوم محسوب می­شوند. از ابتدای فعالیت هوانوردی، کشورها و جامعه بین ­الملل به ایمنی و امنیت هواپیما توجه داشته اند ولی پس از حوادث ۱۱ سپتامبر، فشارها به رعایت مسائل امنیتی پررنگ­تر شده است. به هنگام وقوع سانحه یا حادثه، با توجه به پیچیدگی سیستم هواپیما، عوامل بسیار متعددی باید مورد بررسی قرارگیرد تا علت وقوع سانحه یا حادثه مشخص گردد. دقت فوق­العاده زیاد در صنعت هوانوردی موجب می­ شود هواپیما وسیله­ای امن تلقی شود که در صورت رعایت استانداردها، حادثه و سانحه صورت نگیرد و مسافران در طول پرواز احساس آرامش نمایند. پس از ساخت هواپیما، پروازها با تعداد محدود شروع شد و تاکنون هر سال به تعداد پروازها، طول پرواز و تعداد مسافران افزوده شده و برعکس از تعداد سوانح و حوادث به شدت کاسته شده است.

در سال ۱۹۹۸ حدود ۶۰۰۰ فروند هواپیما در سطح دنیا وجود داشت که این تعداد با انجام دوازده میلیون پرواز، بیست میلیون ساعت پرواز کردند. تعداد هواپیمای تجاری موجود در جهان در سال ۲۰۰۷ به ۲۰۷۰۲ فروند افزایش یافت که با انجام ۸/۲۰ میلیون پرواز، ۴۳ میلیون ساعت پرواز نمودند. از سال ۱۹۲۶ تاکنون، بدترین سال برای هوانوردی، سال ۱۹۲۹ بوده است که در آن سال ۵۱ سانحه بوقوع پیوسته بود که شامل یک سانحه برای هر یک میلیون مایل پرواز می­ شود. اگر میزان سوانح ثابت می ماند امروز باید شاهد ۷۰۰۰ سانحه در هر سال می­بودیم.^[۱۸۳]

یکی از علل ایمنی و امنیت حمل و نقل هوایی، قابل اطمینان بودن تحقیق ‌در مورد سوانح و حوادث هوایی و استفاده از نتایج تحقیق در توسعه هواپیمایی است. طبق آمارهایی که سازمان بین ­المللی هواپیمایی کشوری از میزان مرگ و میر در سال ۱۹۹۷ گزارش ‌کرده‌است نشان می­دهد از هر یک صد میلیون نفر مسافر در هر کیلومتر مسافرت فقط ۴% مسافر تلف ‌شده‌اند. علت دیگر امن بودن هواپیما را باید، پیشرفت تکنولوژی، برنامه ریزی مؤثر و مدیریت صحیح در صنعت هوانوردی جهانی و ایجاد فرهنگ رعایت اصول و مقررات هوانوردی در بین کشورهای عضو سازمان بین ­المللی هواپیمایی کشوری دانست.

قاضی دادگاه مانیتوبا در قضیه­ای می­گوید: خطر مرگ یا صدمه جسمانی جدی برای مسافرانی که از هواپیما برای مسافرت استفاده می­نمایند در مقایسه با سایر وسایل حمل و نقل فوق العاده زیاد است. وقتی برای هواپیمایی امکان ادامه پرواز وجود نداشته باشد معمولاً سقوط می­ کند و همه سرنشینان آن جان خود را از دست می­ دهند. به همین دلیل دستورالعمل­ها و مقررات دقیق برای هواپیما در نظرگرفته شده و اصرار بر این است که کلیه دست اندرکاران نسبت به اجرای کامل آن اقدام نمایند.^[۱۸۴] حال اگر نقصی در اجرای کامل استانداردها، دستورالعمل­ها و مقررات وجود داشته و موجب بروز سانحه یا حادثه­ای شود، بررسی این سانحه یا حادثه چگونه باید باشد؟ اتحادیه بین ­المللی خلبانان خطوط هوایی، مقاله­ای را با عنوان «گزارش خسارات غیرتنبیهی»^[۱۸۵] در سایت خود منتشر کرده ­اند که بنن و مک کلر^[۱۸۶] در مقاله خود به قسمت­ هایی از آن اشاره ‌کرده‌است. وی می­گوید شناسایی اشتباهات و عوامل خطرزا گام اصلی مدیریت سیستم ایمنی است. یک تحقیقی که در سطح بین ­المللی انجام شده نشان می­دهد که در بسیاری ازسوانح، به دلیل ترس از اینکه ممکن است از گزارشات تهیه شده برای تنبیه و مجازات افراد استفاده شود، تحقیقات مسیر درستی را طی نمی­کنند. وقتی ‌می‌توان از وقوع سوانح به عنوان تجربه برای آینده استفاده نمود که تحقیقات مربوط به سوانح در محیطی با «فرهنگ غیر تنبیه»^[۱۸۷] اجرا گردند. انتشار و تبادل اطلاعات برای رسیدگی کیفری و مجازات باید با محدودیت­هایی مواجه باشد.^[۱۸۸] این سیستمی است که ایکائو و دیگر سازمان­ های بین ­المللی ایمنی هوانوردی از آن حمایت ‌می‌کنند. البته این به آن معنی نیست که مرتکبین تخلف از مجازات مصون باشند زیرا شعار عدم مجازات موجب می­ شود کارکنان هواپیمایی از دقت لازم بدور بوده و امکان وقوع جرم نیز افزایش پیدا کند. همه تلاش­ها بر این است که آثار تنبیه و مجازات بر روی ایمنی هوانوردی ازبین برود ولی از مجازات متخلفین نیز چشم­پوشی نشود. وقتی کادر پرواز احتمال بدهند که خطری پرواز را تهدید می­ کند، و علی‌رغم وجود خطر به پرواز ادامه دهند باید به آن­ها به عنوان متخلف نگریسته و اقدام لازم صورت گیرد.

در این گفتار چگونگی انجام تحقیق و استفاده از آن در حقوق بین ­الملل و حقوق کشورها بخصوص جمهوری اسلامی ایران مورد مطالعه قرار می‌گیرد. ‌به این منظور ابتدا علت انجام تحقیق را بررسی نموده سپس انجام تحقیق در حوادث و سوانح هوایی را در کنوانسیون شیکاگو^[۱۸۹] و انکس ۱۳ مورد مطالعه قرار داده و در آخر مقررات داخلی بعضی از کشورها نظیر جمهوری اسلامی ایران را مورد بررسی قرار می­دهیم.

اهمیت تحقیق در حوادث هوایی توسط گروه تحقیق

سؤالی که اغلب در طول طراحی خزانه‌ی سؤال پرسیده می‌شود این است که، “چه تعداد سؤال باید در خزانه وجود داشته باشد؟”. به طور ایده آل هر چه سؤالات بیشتر باشد، بهتر است، زیرا به ما این اجازه را می‌دهد که انتخاب بیشتری در سرهم کردن^[۸۷] آزمون‌ها داشته باشیم و بندرت سؤالات یکسانی در آزمون‌ها تکرار شود و امنیت آزمون حفظ شود. در مواقعی که آزمون‌دهندگان به خزانه‌ی سؤال دست پیدا می‌کنند، اگر خزانه‌ بزرگ باشد، برای آزمودنی‌ها دشوار است که پاسخ سؤالات را حفظ کنند. همچنین، خزانه‌های بزرگتر دارای سؤالاتی می‌باشند که از لحاظ محتوا، فورمت سؤال و ملاحظات آماری با آزمون مورد نظر تطابق بیشتری دارند (میلمن و آرتر، ۱۹۸۴). البته خزانه‌های بزرگ خطرهایی دارند که عبارتند از اینکه، سؤالاتی که به خزانه اضافه می‌شوند باید خوب نوشته ‌شوند، از لحاظ محتوایی معتبر باشند، و از لحاط آماری نیز مناسب باشند (لیناکر^[۸۸]، ۱۹۸۷). همچنین تعداد سؤالات نباید خیلی زیاد باشد بلکه باید به اندازه‌ای باشد که قابل کنترل باشد و به‌راحتی بازیافتنی باشد (گو و ریکیسی، ۲۰۰۷).

سنجش انطباقی کامپیوتری^[۸۹]

سنجش انطباقی چیست؟

سنجش انطباق کامپیوتری (CAT)، جایگزین قدرتمندتری برای مجموعه‌ای از کاربردهای سنجش انطباقی موفقیت‌آمیزی است که با کار بینه^[۹۰] در سال ۱۹۰۵ شروع شد. سنجش انطباقی در تعریف ساده، شامل سؤالاتی است که از یک مجموعه سؤال، که اصولاً ‌به این مجموعه بانک یا خزانه‌ی سؤال می‌گویند، انتخاب می‌شوند، به‌طوری‌که با سطح توانایی برآورد‌شده‌ (یا سطح استعداد برآورد‌شده‌) آزمودنی مورد نظر مطابقت داشته ‌باشند. اگر آزمودنی در پاسخ به سؤالی موفق شود و به آن پاسخ صحیح دهد، سؤالی که در مرحله بعدی به او ارائه می‌شود، اندکی دشوارتر^[۹۱] خواهد ‌بود و بالعکس. به طور کلی، در سنجش انطباقی کامپیوتری (CAT)، سؤالات به طور مجزایی برای هر یک از آزمودنی‌ها انتخاب می‌شوند، به‌طوری‌که، هر سؤال بر اساس پاسخ به سؤال قبلی انتخاب می‌شود. هدف این نوع از سنجش این است که، برآورد صحیح و دقیقی از مهارت آزمودنی روی مقیاس زیربنایی مهارت به دست آید. تعداد سؤالات، نوع سؤالات و ترتیب ارائه‌ آن‌ ها از آزمودنی به آزمودنی دیگر متفاوت است (پارشال، اسپری، کالن و دیوی^[۹۲]، ۲۰۰۲). معمولاً در این تکنیک به‌سرعت مجموعه‌ای از سؤالات تنظیم می‌شود، به‌طوری‌که با سطح توانایی آزمودنی همگرا باشد. زمانی‌که برآورد توانایی آزمودنی به دقت مورد نظر برسد، آزمون متوقف می‌شود. در این شیوه، در صورتی‌که آزمودنی بخواهد، می‌تواند فوراً از نتایج آزمون مطلع شود. همچنین، سنجش مقدماتی سؤالات جدید بانک سؤال و اعتباریابی کیفیت سؤالات جدید، می‌تواند به طور‌ همزمان با اجرای آزمون انجام ‌گیرد، البته مسئله اضافه کردن سؤالات جدید به خزانه و مدرج کردن دوباره آن ها امری مهم است که در پژوهش لیناکر(۱۹۸۷) بررسی شده است. مزایای CAT به طور‌خلاصه شامل موارد زیر است؛ سنجش سریعتر، طرح‌های سنجشی انعطاف‌پذیر، افزایش امنیت آزمون، کنترل بهتر مواجهه سؤال، تعادل بهتر سطوح محتوایی آزمون برای همه‌ سطوح توانایی، بروز رسانی^[۹۳] سریعتر سؤالات آزمون، گزارش سریعتر، تجربه‌ بهتر یک آزمون برای آزمودنی‌ها. همچنین مشکلات CAT، عبارتند از؛ تجهیزات و امکانات پرهزینه، محدودیت‌های نرم‌افزار‌های رایج اجرای CAT، ناآشنایی بسیاری از آزمودنی‌ها با محیط کامپیوتر، عدم برابری مشهود (تبعیض) که آزمودنی‌های متفاوتی، آزمون‌های متفاوتی را دریافت می‌کنند و دشواری اجرای انواع معینی از آزمون‌ها به شکل CAT (لیناکر، ۲۰۰۰؛ ۱۹۹۹).

تاریخچه سنجش انطباقی کامپیوتری

به طور کلی، همیشه آزمون‌ها به منظور برآورده کردن نیازمندی‌های آزمون‌دهندگان و سنجش سطوح عملکرد مورد انتظار داوطلبان آزمون به عنوان یک گروه، ساخته ‌می‌شوند. در‌ واقع، اگر به یک آزمودنی، آزمونی که از سؤالات بسیار آسان تشکیل شده‌است ارائه شود، پاسخ به چنین آزمونی تنها زمان را به هدر می‌دهد و معمولاً رفتارهای ناخواسته‌ی آزمودنی از قبیل اشتباهاتی که از روی بی‌دقتی صورت می‌گیرد را ایجاد می‌کند. معمولاً آزمودنی به صورت عمدی پاسخ نادرست در برابر «سؤالات فریبنده^[۹۴]» می‌دهد. همچنین، نتایج آزمونی که از سؤالات بسیار دشوار تشکیل شده ‌باشد نیز حاوی اطلاعاتی نمی‌باشد، زیرا داوطلب از تلاش جدی خود برای پاسخ به سؤالات دست بر می‌دارد، و با بهره گرفتن از حدس به سؤالات پاسخ می‌دهد، و یا انواع دیگری از رفتارهای ناخواسته از او سر می‌زند (لیناکر، ۲۰۰۰).

آلفرد بینه (۱۹۰۵)، با آزمون هوش خود به پیشرفته‌های عمده‌ای در این حوزه رسید. از آنجایی که علاقه‌ او تشخیص هوش هر یک از آزمودنی‌ها به صورت مجزا بود، بحثی ‌در مورد منصفانه بودن آزمون مطرح نمی‌شد، بحثی که این ضرورت را ایجاد کند که هر فردی آزمون یکسانی دریافت کند. او متوجه شد که می‌تواند آزمون را با هر فرد از طریق طرح ساده مرتب ‌سازی سؤالات برحسب سطح دشواری‌شان، متناسب کند. او سپس با زیرمجموعه‌ای از سؤالات که فرض می‌کرد با سطح توانایی آزمودنی مطابق است، شروع می‌کرد. اگر آزمودنی در آن زیر مجموعه موفق می‌شد، بینه با زیرمجموعه‌هایی از سؤالات دشوارتری به ‌پیش می‌رفت، تاجایی‌که آزمودنی مکرراً شکست بخورد. اگر آزمودنی در زیرمجموعه اول سؤال شکست می‌خورد، او زیرمجموعه‌هایی از سؤالات آسان‌تر را اجرا می‌کرد، تاجایی که آزمودنی مکرراً موفق شود. از این اطلاعات، بینه سطح توانایی آزمودنی را برآورد می‌کرد (لیناکر، ۲۰۰۰؛ ۱۹۹۸؛ وندر لیندن و گلاس،). شیوه سنجش انعطاف‌پذیر^[۹۵] لرد^[۹۶] (۱۹۸۰)، و انواع دیگر آن از قبیل شیوه مرحله‌ای^[۹۷] هنینگ^[۹۸] (۱۹۸۷)، و مجموعه تست^[۹۹] لوئیسو شین^[۱۰۰] (۱۹۹۰)، روش‌های بهبود یافته‌ای از شیوه بینه هستند. این شیوه ها به‌راحتی می‌توانند به وسیله اجرای شخصی یا به وسیله کامپیوتر، اجرا شوند. سؤالات در این روش‌ها بر اساس سطح دشواری‌شان طبقه‌بندی می‌شوند، و زیر مجموعه های متعددی از سؤالات در هر سطح ایجاد می‌شود. آزمون با اجرای زیرمجموعه‌هایی از سؤالات پیش می‌رود، و برطبق نسبت موفقیت در هر خرده آزمون به طرف بالا یا پایین حرکت می‌کند. بعد از اجرای زیرمجموعه‌های متعدد، برآورد توانایی پایانی آزمودنی به دست می‌آید. هرچند این رویکرد خام است، ولی این روش‌ها می‌توانند به طور‌مفیدی نتایج یکسانی مانند تکنیک‌های پیچیده‌تر CAT، ایجاد کنند (یاو^[۱۰۱]، ۱۹۹۱).