در واقع، ذهن آگاهی یعنی، بودن در لحظه با هر آنچه که اکنون هست، بدون قضاوت درباره آنچه اتفاق می ­افتد. یعنی تجربه واقعیت محض بدون توضیح. ذهن آگاهی را ‌می‌توان به عنوان شیوه «بودن^[۱۶]» یا یک شیوه «فهمیدن^[۱۷]»توصیف کرد که مستلزم درک کردن احساسات شخصی است و مطمیناً به طور ضمنی شامل ایجاد و اصلاح راهی برای نزدیک تر شدن به تجربیات فردی شخصی از طریق مشاهده شخصی نظام­مند است که این کار شامل به تعویق انداختن تکانه­ها، ارزیابی کردن و قضاوت کردن به طور عمدی است و توانایی انجام فرصت­های چند گانه برای حرکت فراسوی عادات قدیمی که نسبت به آن ها شرطی شده­ایم، پردازش فکر امتحان نشده و واکنش پذیری هیجانی را فراهم می­ کند(سگال^[۱۸] و همکاران، ۲۰۰۲).

ذهن آگاهی مستلزم راهبردهای رفتاری، شناختی و فرا شناختی ویژه برای متمرکز کردن فرایند توجه است که به نوبه خود به جلوگیری از خلق منفی– فکر منفی– گرایش به پاسخ های نگران کننده و رشد دیدگاه جدید و پدید آور افکار و هیجان­های خوش آیند منجر می­ شود(سگال و همکاران ۲۰۰۲).

شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی، از روی مدل کاهش استرس مبتنی بر روش ذهن آگاهی کابات–زین ساخته شده و اصول درمان شناختی به آن اضافه شده است. این نوع شناخت درمانی شامل مدیتیشن­های مختلف، یوگا­ی کشیدگی، آموزش مقدماتی درباره افسردگی، تمرین مرور بدن و چندین تمرین شناخت درمانی است که ارتباط بین خلق، افکار، احساس و حس های بدنی را نشان می­دهد. تمامی این تمرین­ها به نوعی توجه به موقعیت­های بدنی و پیرامون را در«لحظه حاضر» میسر می­سازد و پردازش های خودکار افسردگی زدایی را کاهش می­دهد(یونسی و رحیمیان بوگر، ۱۳۷۸).

ذهن آگاهی معمولاً به عنوان حالت آگاهی و داشتن توجه به آنچه که در زمان حال روی می­دهد تعریف می­ شود(براون و رایان^[۱۹]، ۲۰۰۳). پژوهش­ها نشان می­دهد که افزایش حضور ذهن با انواع پیامد­های سلامتی نظیر کاهش درد(کابات زین، ۲۰۰۳) اضطراب، افسردگی(کابات زین و همکاران، ۱۹۹۲)، خوردن مرضی(کیستلر و هال^[۲۰]، ۱۹۹۹) و استرس(اسپکا^[۲۱]و همکاران ، ۲۰۰۰) ارتباط دارد. حضور ذهن می ­تواند در رهاسازی افراد از افکار اتوماتیک، عادت­ها و الگو­های رفتاری ناسالم کمک کند و از این رو نقش مهمی را در تنظیم رفتاری ایفا می­ کند(رایان و دسی^[۲۲]، ۲۰۰۰). به علاوه با افزودن وضوح و حیات به تجربیات می ­تواند سلامتی و شادمانی را به همراه داشته باشد. بسیاری از نظریه­ های آسیب شناسی روانی و روان درمانی اهمیت آگاهی، حضور و مشاهده­گری را در سلامت روانی مورد بحث قرار داده ­اند(بروین^[۲۳]و همکاران ، ۱۹۹۸).

بر طبق این یافته ها، محقق در این پژوهش به دنبال پاسخ ‌به این سوال می‌باشد که آیا درمان شناختی مبتنی برذهن آگاهی(MBCT) به عنوان یک درمان تکمیلی باعث افزایش خودکارآمدی و کاهش افسردگی افراد تحت درمان اعتیاد می­ شود.

۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق

اعتیاد به عنوان یک بیماری جسمی – روانی عامل به وجود آمدن بسیاری از مشکلات در جامعه می‌باشد، مانند مشکلات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… و مهمترین سازه اجتماعی که همان خانواده ‌می‌باشد را مورد آسیب و تحت تاثیر قرار می­دهد که بررسی این بلای خانمان سوز اهمیت زیادی دارد.

با توجه به تبیین­های صورت گرفته ‌می‌توان مشاهده کرد که اعتیاد پدیده پیچیده­ای است که تحت تاثیر عوامل متعددی قرار دارد، همچنین جنبه­ های زیادی از زندگی را تحت تاثیر قرار می­دهد لذا تبیین شکل گیری آن نیاز به بررسی های نظری گسترده و عمیق دارد.

طبق بررسی های صورت گرفته ‌به این نتیجه رسیدیم که در بررسی عوامل مؤثر در اعتیاد متغییر­های «افسردگی» و «خودکارآمدی» و« درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCT)» کمتر مورد توجه دقیق بوده اند لذا لازم دیدیم بررسی های بیشتری در این زمینه بر اساس این روش درمانی انجام دهیم.

‌بنابرین‏ بر آن شدیم تا با ارائه درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT)به افراد وابسته به مواد مخدر، خودکارآمدی و مقابله با افسردگی این افراد را افزایش دهیم و توان مقابله آن ها را با این شرایط روحی و روانی را ارتقا بخشیم.

۱-۴- اهداف پژوهش

تعیین اثر بخشی درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) بر افزایش خودکارآمدی افراد وابسته به مواد مخدر تحت درمان

تعیین اثر بخشی درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) بر کاهش افسردگی در افراد وابسته به مواد مخدر تحت درمان

۱-۵- سوالات پژوهش

آیا درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) بر افزایش خودکارآمدی افراد مبتلا به اعتیاد تاثیر دارد؟

آیا درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) بر کاهش نشانه های افسردگی افراد مبتلا به اعتیاد تاثیر گذار است؟

۱-۶- فرضیه ­های پژوهش

با در نظر گرفتن اهمیت و اهداف پژوهش حاضر به دو متغیر پرداخته شده در این پژوهش دو فرضیه را مد نظر قرار می‌دهیم که به شرح زیر است.

درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) باعث افزایش خودکارآمدی در افراد مبتلا به اعتیاد می­ شود.

درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT)باعث کاهش نشانه های افسردگی در افراد مبتلا به اعتیاد می­ شود.

۱-۷- تعاریف متغیر­ها

با مدنظر قرار دادن موضوع پژوهش تحت عنوان بررسی اثر درمان شناختی گروهی مبتنی بر ذهن آگاهی(MBCGT) بر افزایش خودکارآمدی و کاهش افسردگی بر روی افراد تحت درمان وابسته به مواد مخدر سنین بین ۲۵ تا ۴۵ سال و نوع درمان در نظر گرفته شده، متغیر­های وابسته و سن مراجعین، ۵ مفهوم را در نظر گرفته و به تعاریف آن ها می­پردازیم.

۱-۷-۱- اعتیاد

اعتیاد^[۲۴]، به استفاده اجباری از دارو، بدون توجه به عواقب ناخوشایند آن، اطلاق می شود. بسیاری از حالات اعتیاد، بر اثر استفاده مکرر از دارو، به صورت تدریجی و مرحله به مرحله ایجاد می شود و می‌تواند تا مدت­ها بعد از محرومیت از دارو به طول انجامد(کوب، ۱۹۹۷؛ به نقل از زرین دست و رضایف،۱۳۸۱).

۱-۷-۲- افسردگی

افسردگی یکی از بیماری­های شایع روانپزشکی است. این بیماری دارای علایم مختلف است، از جمله خلق افسرده یا از دست دادن علایق و لذت­ها، اشتغال ذهنی با مرگ و افکار خودکشی، اختلال خواب، بی­اشتهایی، کاهش تمرکز و توجه، اختلال حافظه، ناتوانی در تصمیم گیری، احساس گناه، کاهش عزت نفس، خستگی پذیری، کندی روانی- حرکتی یا بی قراری علایم حداقل باید دو هفته وجود داشته باشد و ناشی از بیماری­های جسمانی، مصرف مواد یا اختلال روانپزشکی دیگری نباشد(انجمن روانپزشکی آمریکا ۱۹۹۴).

از آزمون افسردگی بک^[۲۵] به منظور ارزیابی شدت علایم افسردگی استفاده خواهد شد.

۱-۷-۳- خودکارآمدی

در یک جامعه‌ خاص، ‌هویت‌ها ممکن است معمولی یا منحرف باشند؛ فرد ممکن است در جست‌جوی نقش‌های شغلی، اجتماعی و شخصی باشد که از او انتظار می‌رود و جامعه آن را تأیید می‌کند و یا در جست‌جوی نقش‌های خاص و غیرمعمولی باشد. بعضی از نقش‌های غیرمعمولی مثبت و سازنده است، مانند هنرمند یا شاعری که راه دیگری را پیش می‌گیرد؛ و یا ممکن است این نقش منفی باشد مانند مورد کسی که معتاد است یا جنایت‌کاری حرفه‌ای است (دووان و آدلسون^[۳۲]، ۱۹۶۶).

تنوّعات موجود در ‌شکل‌گیری هویّت را می‌توان در سه طبقه هویّت جنسیّتی^[۳۳]، هویّت نقش جنسی^[۳۴] و هویّت شغلی^[۳۵] قرار داد:

1. هویّت جنسیّتی:

غالب افراد از همان اوایل زندگی هویّت جنسیّتی می‌یابند، یعنی شخص از طبیعت زیست‌شناختی خود به عنوان زن یا مرد آگاهی پیدا می‌کند. به استثنای ناراضیان جنسیّتی، غالب مردم از جمله اغلب همجنس‌خواهان نیز از زن یا مرد بودن خود راضی هستند و علاقه‌ای به تغییرکردن ندارند (گرین، ۱۹۷۴؛ استولر^[۳۶]، ۱۹۸۰؛ به نقل از ابوالقاسمی، ۱۳۸۶). ولی دوران نوجوانی برای افرادی که هویّت زیست‌شناختی خود را قبول ندارند؛ مثلاً آن‌هایی که طبیعت جنسی و قابلیّت‌های تولید‌مثل خود را قبول ندارند و با همجنس خود یا جنس مخالف خود ناسازگارند، ممکن است دوران پرتنش و همراه با سردرگمی ‌باشد. بلوغ جنسی سریع توجّه فرد را ‌به این مسأله جلب می‌کند که ‌جنسیت او یک پدیده زیست‌شناختی است. کنارآمدن با هویّت جنسیّتی دشوار است و ممکن است در رشد اعتمادبه‌نفس و هویّتی همه‌جانبه و با ثبات، خلل ایجاد کند (کانجر و پیترسون، ۱۹۸۴).

1. هویّت نقش جنسی:

‌هویت‌یابی نقش جنسی با ثبات، ‌به این معنا است که انسان خود را بر حسب تعریفی که از زنانگی یا مردانگی دارد زن یا مرد بداند. این امر مستلزم همگونی بی‌چون‌و‌چرا با قالب‌های نقش جنسی نیست. ممکن است دو زن هر دو هویّت‌های نقش جنسی با ثباتی داشته باشند و هر کدام از خود توصیفی متفاوت داشته باشند. ممکن است یکی خود را کاملاً مستقل بداند و احساس کند که می‌تواند در کارهای مردانه با مردان رقابت کند و این را با هویّت نقش جنسی زنانه متناسب بداند ولی دیگری احساس کند که هویّت زنانه‌ی او بیشتر در نقش همسری یا مادری یا خانه‌دار بودن متجلّی می‌شود (ابوالقاسمی، ۱۳۸۶).

1. هویّت شغلی:

هویّت شغلی بخش مهمی ‌از مجموعه‌ هویّت غالب افراد، اعم از پیر و جوان را شکل می‌دهد. داشتن شغلی که ارزش اجتماعی داشته باشد و به خوبی از عهده آن برآمدن، عزّت‌نفس را زیاد می‌کند. برعکس، اگر جامعه به افرادش بگوید که به آن‌ ها نیازی ندارد و اشتغال امکان‌پذیر نباشد در آن‌ ها احساس تردید و سرخوردگی ایجاد می‌شود و عزّت نفس کم می‌شود. احتمال دارد که این افراد دچار سردرگمی ‌در هویّت و حتّی در بعضی موارد بزهکار شوند، ترک تحصیل کرده و هویّت منفی پیدا کنند (کانجر و پیترسون، ۱۹۸۴)، (بارو^[۳۷]، ۱۹۷۶، به نقل از ابوالقاسمی، ۱۳۸۶). هویّت شغلی، به صورتی بسیار ساده، از دوره‌ کودکی شروع به شکل‌گرفتن می‌کند. ابتدایی‌ترین شکل این هویّت در سن پنج و شش سالگی و در جریان همانند‌سازی کودک با والدین و بزرگسالان و با نوع شغل آنان پیدا می‌شود. در سال‌های دوره‌ دبستانی، تمایل شغلی کودک تحت تأثیر مدرسه و به خصوص معلّمان و هم‌کلاسی‌ها قوّت بیشتر می‌گیرد. ارزش‌های مسلّط در زندگی خانوادگی و آموزشی و اطّلاعات اوّلیه‌ی کودک درباره‌ برخی مشاغل باعث می‌شود که او به کار معینی علاقه‌مند شود. همراه با افزایش این اطّلاعات، تغییراتی در ذهن کودک درباره‌ شغل ایده‌آل وی پیدا می‌شود، امّا در واقع، در نیمه دوّم دوره‌ نوجوانی، ۲۰ ـ ۱۵ سالگی به تدریج مسأله انتخاب شغل به عنوان یک موضوع جدّی و پراهمّیت مطرح می‌شود و در سال‌های جوانی به صورت قطعی درمی‌آید (ابوالقاسمی، ۱۳۸۶).

• 1. پیشینه نظری هویّت

از نظر کروگر^[۳۸] (به نقل از برجعلی‌لو، ۱۳۸۶) پنج رویکرد موجود درباره‌ هویّت عبارت‌اند از:

رویکرد تاریخی^[۳۹]، رویکرد مرحله‌ای ـ ساختاری^[۴۰]، رویکرد فرهنگی ـ اجتماعی^[۴۱]، رویکرد داستانی^[۴۲] و رویکرد روانی ـ اجتماعی (فرآیندی)^[۴۳].

از این پنج رویکرد به دو رویکرد مرحله‌ای ـ ساختاری و رویکرد فرآیندی می‌پردازیم چرا که بیشتر مورد توجّه پژوهشگران بوده است و تحقیقات بیشتری بر روی آن‌ ها صورت گرفته است.

• • 1. رویکرد مرحله‌ای ـ ساختاری

اساس نظری این رویکرد به دیدگاه ساخت‌گرایی^[۴۴] بر می‌گردد. بر اساس این دیدگاه افراد از طریق تفکّرات، اعمال و هماهنگی‌های خود نقش فعّالی در ایجاد هویّت خودشان ایفا می‌کنند. ساخت واقعی گاهی ممکن است حاکی از خلّاقیت و گاهی حاکی از رشد باشد، اما در مجموع شامل دو عنصر است. ‌بنابرین‏ هویّت یک ساختار است که با واقعیّت بیرونی و درونی محدود می‌شود (موشمن^[۴۵]، ۱۹۹۸؛ به نقل از طالبی، ۱۳۹۱).

این رویکرد بر تغییر ساختاری رشد «من»^[۴۶] که به تجربه های زندگی فرد معنا می‌دهد، تمرکز دارد. تغییری که از کودکی تا بزرگسالی در انسان ایجاد می‌شود. صرفاّ افزوده‌شدن اطّلاعات جدید بر اطّلاعات قبلی نیست، بلکه ساختارهای معنابخش او به پدیده‌های مختلف فرق می‌کند. از جمله نظریه‌پردازان در این راستا اریکسون (۱۹۶۸) و مارسیا (۱۹۶۶) هستند.

• • • 1. دیدگاه اریکسون

از زاویه‌ی روان‌تحلیل‌گری برای اوّلین‌بار اریکسون (۱۹۶۸) بود که در ‌نظریه‌ی خود ماهیت روانی ـ اجتماعی هویّت را با توجّه به نقش مهمّ جامعه در تأیید، حمایت و کمک به ‌شکل‌گیری هویّت مورد توجّه قرار داد. بر طبق نظر اریکسون در ‌نظریه‌ی گستره‌ی حیات در رشد بشر، داشتن حسّ یکپارچه از هویّت خود، دست‌یافتن به حسّی از تمامیّت شخصی و تداوم‌‌داشتن در طول زندگی، برای رسیدن به عملکرد شخصی بهینه لازم است. وی رشد شخصیّت را در هشت مرحله بیان نموده است، هر مرحله شامل بحرانی است که توسّط ایجاد روابط اجتماعی صحیح حل می‌شود. این بحران برای بعد روانی قابل توجّه است و اثراتی بر رشد شخصیّت سالم باقی می‌گذارد. هر مرحله شامل مزیّت‌های روان‌شناختی برای شخصیّت است. پنجمین مرحله، رشد احراز هویّت در برابر پراکندگی نقش است. اریکسون هویّت سازگاریافته را حاصل تلاش زیاد بر روی ‌شکل‌گیری هویّت از دوران کودکی تا نوجوانی می‌داند. در این صورت فرد به شناسایی ایده‌آل‌ها می‌رسد، در صورتی‌که در هویّت گم‌گشته، فرد توانایی رشد مجموعه‌ ایده‌آل‌ها (خودهای ممکن) را ندارد. هویّت خود به صورت مجموعه‌ای از تصاویر خود است که فرد به دنیای بیرون نشان می‌دهد. شغل، مذهب و ایدئولوژی، سیاست و نقش‌های جنسیّتی از عواملی هستند که به هم می‌پیوندند و هویّت فرد را تشکیل می‌دهند.

راحت کردن دیگران از مشکلات خویشتن: این نوع انگیزه ‌معمولا در بیماران وجود دارد آنجایی که به دلیل هزینه ها وزحمت هایی که بر اطرافیان بار می‌کنند دست به خودکشی می‌زنند.

به طور کلی در خودکشی ها نکته ای که مأموران در خصوص شخصیت قربانی باید مد نظر قرار دهند انگیزه های روانی فرد می‌باشد. مأمور رسیدگی کننده باید برای دو سئوال پاسخ منطقی پیدا نماید.

الف – در زندگی چه چیزی باعث شده تا او دچار فشارهای روحی وروانی شود که منجر به خودکشی شده است.

ب- عکس المعل های فردقبل از خودکشی دربرابر این فشارهای روانی چه بوده است(جشان،۱۳۸۴،ص۸۴-۸۹).

۲-۶-۲۰- دیدگاه مقام قضایی به یک صحنه قتل:

منظور نگارنده از دید قضایی در واقع یک دید موشکافانه وتجسسی است. دیدی که به راحتی از هر موضوع نگذرد وهر چیز عجیب را بعید نپندارد چرا که احتمال وقوع هر امری در صحنه قتل متصور است که ذیلاً به برخی از آن ها اشاره می‌کنیم.

مقام قضایی بایستی دید عمدی بودن نسبت به وقوع قتل داشته باشدکه این امر هیچ گونه منافاتی با حقوق متهمین ندارد وبلکه دقت وتیز بینی رابالا می‌برد ونگرش به جزئیات دقیق ترمی شود که در واقع، همه چیز در جزئیات است.

مقام قضایی بایددقت داشته باشد که هر کاری امکان وقوع دارد وچیزی با عنوان «محال است»یا «بعید است» وجودندارد.دلیل این امر را بایستی در قابلیت وتوانایی افراد جامعه جستجو کردکه توانمندی افراد مثل هم نیست برای نمونه افرادی مشاهده شده اندکه با قدی کوتاه توانسته اند گاوصندوق چند برابر وزن خود را حمل کنند ویا دربرخی دیگر مشاهده شده است که ازیک آپارتمان چند طبقه آن چنان صعود کرده اندکه درنگاه اول امری بعید وناممکن به نظر می رسید.علاوه بر عمدی بودن،مقام قضایی درزمان تردید بین قتل ‌و خودکشی بایستی انجام تحقیقات رابر مبنای وقوع قتل برنامه ریزی کندکه همان طور پیشتر آمد به دلیل بالا بردن دقت نظر است.

در وقوع یک قتل احتمال ارتکاب آن توسط اعضای خانواده وحتی همسر بسیار بالا است. این امرنبایستی موجب پیش داوری شود وتا جمع‌ آوری دلایل حق انتساب آن را به یک شخص خاص نداریم.

احتمال وقوع قتل های سریالی هم وجود دارد که بایستی مقام قضایی آن را مد نظر داشته باشد.

«هیکی»تمام مجرمینی که با طرح ‌و نقشه قبلی اقدام به قتل سه نفر یا بیشتر در فاصله زمانی چند روز یا هفته یا ماه یا سال نموده اندرا جزوقاتلین سریالی به حساب آورده است(خلعتبری،۱۳۸۸،ص۱۵۷).

مقام قضایی نبایستی صرفاً به دنبال یک نفر قاتل باشد بلکه بایستی احتمال بالایی بدهد که چند نفر وبه صورت تشریک مساعی اقدام به ارتکاب قتل کرده‌اند.

۲-۶-۲۱- صفات وویژگی های مأمورین پی جویی قتل:

برخی از حرفه ها دارای ویژگی های خاص هستند که صاحب آن حرفه نمی تواند جامه حرفه مذکور را بدون کسب ویژگی های آن را برتن کند. برای کارآگاه یا مأمور تحقیقات جنایی خصوصیات زیادی وجوددارد که اهم آن ها بشرح ذیل قابل طبقه بندی است(انصاری ،۱۳۸۰،ص۲۵۲-۲۵۳).

الف – خصوصیات شخصیتی شامل:

1. 1. هوشمندی وسرعت ادراک

1. 1. داشتن روحیه انتقاد وتجزیه وتحلیل قوی وقدرت تفکر

1. 1. دقت و موشکافی

1. 1. پشتکار

1. 1. خونسردی

1. 1. حوصله وشکیبایی

1. 1. علاقمندی به کار

1. 1. روح کنجکاوی

1. رازداری

ب- خصوصیات خدمتی شامل:

۱٫وظیفه شناسی

۲٫اعتقاد به مبانی اخلاقی شغل وحرفه وانجام وظیفه برطبق قانون

۳٫واقع بینی وبی طرفی، تبعیض قائل نشدن در اجرای مقررات ، نداشتن تعصبات قومی ‌و قبیله ای، خودداری از پیش داوری،داشتن صداقت ‌و امانت

۴٫داشتن اطلاعات کافی در زمینه شغلی (شایستگی ومهارت) ‌و آشنایی کامل به تمام فنون وحیل بزهکاران وروش های ارتکاب جرم،قواعد وفنون خاص کشف جرایم وروانشناسی فردی وگروهی

۵٫برخورداری از مدیریت خوب وقدرت تصمیم گیری

۶٫داشتن اطلاعات عمومی به طور کلی واطلاعات حقوقی به طور اخص

۷٫آشنایی با روش های تحقیقات جنایی

۸٫آشنایی کامل با طرز استفاده از وسایل ‌و دستگاه های کشف جرم یا وسایل کمکی.

یکی از صفات مهمی که همواره یک مأمورتحقیق باید تا اندازه ای زیادی به آن آراسته باشد، انضباط است (سوانسون و همکاران،۱۳۸۱،ص۸۰).

علاوه بر موارد فوق عوامل زیر نیز در رسیدگی به پروندهای قتل مهم است:

اولین عامل، داشتن علم در این زمینه است یعنی با مطالعه کتب وگذراندن دوره های ویژه ،تبحر لازم را در این امور داشته ‌و تسلط کافی را بر وظایف وقوانین دارا باشد.

دومین عامل داشتن تجربه است چرا که تجربه از علم بالاتر بوده وحتی سنگ بنای علوم را کسب تجربه دانسته اند. فلذا بایستی در این زمینه تجربه کافی را کسب نموده باشد.

عامل سوم استفاده ازکارشناسان در مسائل فنی وتخصصی است. بدین معنی که پاسخ گویی به خیلی ازمسایل در تخصص مأمورتحقیق وشخص بازپرس نمی باشدوبایستی ازکارشناسان درحل معماها وجمع آوری ادله وآثار بپردازند.

آقای لی مون اشنایدر در کتاب پی جویی قتل معتقداست مأمور پی جویی سه پل را پشت سر خود خراب وراه بازگشت خود را مسدود می‌کند وبه همین دلیل است که اقدامات لازم باید قبل از خراب شدن پل ها به طور دقیق وصحیح اجرا گردد.

اولین پل– قبل از حرکت دادن جنازه از محل خود عکس برداری واندازه گیری ‌و جستجوی آثار انگشت وسایر اقدامات لازمه با دقت بعمل آید زیرا به محض اینکه جنازه از محل خود حرکت داده شد قرار دادن مجدد آن درست به حالت اولیه واجرای عملیات پی جویی مجدد با هیچ تدبیری امکان پذیر نیست.

دومین پل– پل دوم موقعی خراب می شود که جنازه شستشو داده شود، زیرا غسل دادن، شستشو کردن به هر ترتیب وبا هر موادی که به عمل آید به نحوی از انحاء بسیاری از آثار باقیه روی بدن متوفی را از بین خواهد برد.

سومین پل– سومین وآخرین پل دفن یا مومیایی کردن جنازه است. زیرا علاوه بر آن که نبش قبر و بیرون آوردن میت از قبر عمل مشکل ومکروهی است عملیات دفن ‌و گذشت زمان تغییراتی روی بدن به وجود می آورد که آزمایش های علمی روی آن را بسیار مشکل می‌سازد. جنازه های مومیایی شده امکان آزمایش های بعدی را به کلی از دست می‌دهند(اشنایدر ،۱۳۷۷،ص۲).

آشنایی با روش کار مجرمان ودارا بودن مهارت، صبوری، راست ‌و جامعیت به علاوه ذوق خاص یک کارآگاه موفق به عنوان اولین لوازم کار پرونده کارآگاهی می‌باشد(تروی،۱۳۸۵،ص۱۱).

۲-۳-۴-۳-عدم سهولت

عدم سهولت بیان می‌کند که افراد تا چه حد در برابر پذیرش تکنولوژی از هزینه های یادگیری و درک مشکلات در خدمات مبتنی بر تکنولوژی و فناوری اضطراب و ترس دارند. مصرف کنندگانی که درصد بالایی از عدم سهولت ادراک شده ی تکنولوژی را احساس می‌کنند، اغلب دچار ناامیدی و سرخوردگی هستند. در نتیجه مصرف کنندگانی که از محصولات و خدمات بر اساس تکنولوژی روز استفاده می‌کنند، همیشه در تعاملات خود دچار استرس و ضطراب ناشی از عواقب آن هستند، که در معرض آن قرار گیرند. عدم سهولت به معنی در دسترس نبودن و وجود مشکل در برآورد نیاز مصرف کننده در استفاده از تکنولوژی است. (Son & Han, 2011, 1179). عدم سهولت به بیان حالت منفی که در ذهن یک شخص ‌در مورد ابزارهای تکنولوژی نقش می بندد اشاره دارد(Gelderman et al, 2011, 415). همچنین عدم سهولت به عنوان نبود احساس کنترل و ناامید بودن در استفاده از تکنولوژی و نشان دهنده ی اضطراب در استفاده از تکنولوژی است که تاثیر منفی قوی بر کاربران دارد(Liljander et al, 2006, 178).

۲-۳-۴-۴-عدم امنیت

عدم امنیت شامل بی اعتمادی نسبت به فناوری و تکنولوژی به دلیل عدم اطمینان در حفظ حریم خصوصی است. و نشان می‌دهد که همواره اضطراب و حس منفی در پذیرش تکنولوژی در کاربران وجود دارد. و عدم امنیت در تمرکز بر جنبه‌های خاص معاملات و به طور کلی بر تکنولوژی های جدید محسوس تر است. عدم امنیت تاثیر منفی بر میزان استفاده از خلاق بودن و نوآوری دارد. عدم امنیت و عدم سهولت مهار کننده ی تکنولوژی و فناوری هستند، در حالی که خوش بینی و خلاق بودن عوامل پیشرفت تکنولوژی محسوب می‌شوند(Son & Han, 2011, 1179). عدم امینت ناشی از عدم اعتماد نسبت به فناوری و استفاده از آن است. عدم اعتماد ادراک شده به طور کلی یک پیش زمینه ی مهمی در چگونگی کمک به کاربران است. عدم امنیت همچنین به ارتباط نوآوری مورد انتظار یا پذیرش تکنولوژی نیز مربوط می شود. که تاثیرات زیادی بر کاربران دارد( Liljander et al, 2006, 178).

۲-۳-۵-مدل آمادگی مشتریان برای پذیرش تکنولوژی

در زمینه بهره گیری از فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، بین کشورهای در حال توسعه و کشورهای توسعه یافته شکافی پدید آمده است که به آن شکاف دیجیتالی می‌گویند .تلاش های متعددی انجام شده تا شکاف دیجیتالی بین کشورهای توسعه یافته و کشورهای در حال توسعه کمتر شود. مهمترین این تلاش ها، ارائه رهنمودهای لازم توسط سازمان های بین‌المللی و دانشگاه های معتبر جهت مدیریت صحیح فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی از طریق سنجش و اندازه گیری میزان شکاف یا آمادگی الکترونیکی آن کشورها بوده است .زیرا تا چیزی قابل اندازه گیری و سنجش نباشد امکان مدیریت آن نیز فراهم نمی شود .استفاده از مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی نه تنها موقعیت جهانی و منطقه ای هر کشور را ترسیم می کند بلکه به شناسایی ضعف ها و قوت های فناوری اطلاعات و ارتباطات^[۵۲] در هر کشور کمک نموده و سیاستگذاران می‌توانند در اتخاذ تصمیمات حساس همچون نحوه به کارگیری منابع کمیاب و اولویت بندی سرمایه گذاری ها هوشمندانه تر عمل نمایند. به علاوه از طریق این مدل ها، امکان شناسایی فرصت ها و چالش های آتی نیز فراهم شده و حوزه هایی که آن کشور می‌تواند در آن مزیت رقابتی داشته باشد، تعیین می‌کند. طی سال های گذشته، برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی مدل ها و ابزارهای زیادی ایجاد شده است. اما بسیاری از این مدل ها از جامعیت لازم برخوردار نبوده و هر یک تنها جنبه خاصی را مورد توجه قرار داده‌اند. برخی از این مدل ها، با تأکید بر جنبه‌های اجتماعی میزان آمادگی جامعه یا نظام اقتصادی کشور را برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و تجارت الکترونیکی مورد بررسی قرار داده‌اند، اما برخی دیگر تأکیدشان بر زیرساخت های ارتباطی و جنبه‌های تکنولوژیکی بوده است(ضیایی پور و همکاران، ۱۳۹۰، ۸۹).

والکر و همکارانش^[۵۳] (۲۰۰۲)، موضوع تصمیم گیری مشتریان دال بر رد یا پذیرش فناوری را به شرایط آمادگی، ظرفیت های جداگانه و نیز میزان تمایل هریک از مشتریان مربوط می دانند. بیتنر و همکارانش^[۵۴] (۲۰۰۲)، و موری و اسکلاچ^[۵۵] (۱۹۹۰) با در نظرگرفتن نیازها و مقتضیات فعالیت های بازاریابی، اعتقاد دارند که کاهش ریسک و افزایش توانایی مشتریان برای پذیرش نوآوری جهت ایجاد علاقه مندی و اشتیاق برای مشارکت مشتریان لازم است. تعدادی از نویسندگان، «توانایی و تمایل» مشتریان را نیز در کنار سایر عوامل، متغیر مهمی برای پذیرش فناوری بررسی شده می دانند و برخی دیگر «نگرش» مشتریان نسبت به فناوری را به عنوان ابزار پیش‌بینی نیات رفتاری، مورد کاوش قرار داده‌اند. پنج ویژگی اصلی «مزیت نسبی»، «قابلیت سازگاری»، «قابلیت آزمایش»، «قابلیت مشاهده» و «پیچیدگی» بر روی میزان گسترش و پذیرش نوآوری تأثیر می‌گذارند .به علاوه، حجم زیادی از مطالعات انجام شده، مفهوم «ریسک درک شده» را نیز به عنوان یک ویژگی مهم لحاظ می کند. چهار ویژگی نخست، با پذیرش نوآوری نسبت مستقیم و دو ویژگی دیگر؛ یعنی پیچیدگی و ریسک درک شده با آن نسبت معکوس دارند. بسیاری از مدل های پذیرش فرایند محور، مراحل «آزمایش» و «استفاده مکرر» از محصول را به عنوان دو مرحله مجزا از یکدیگر جدا می‌سازند. باکر و همکارانش^[۵۶] (۲۰۰۲)، موضوع آمادگی مشتریان را یک موضوع مهم در طی فرایند پذیرش آن ها قلمداد کرده‌اند؛ بدین مفهوم که چگونگی «ارزیابی» و «آزمایش» محصول نیز می‌تواند به طور قابل توجهی تحت تأثیر وضعیت آمادگی ایشان قرار گیرد. بیتنر و همکارانش^[۵۷] (۲۰۰۲)، یک مدل پذیرش مبتنی بر مؤلفه های آمادگی در زمینه «خود خدمتی مبتنی بر فناوری»^[۵۸] با محور قرار دادن «استفاده آزمایشی از محصول»^[۵۹] توسط مشتریان در طول فرایند پذیرش را پیشنهاد نموده اند(مظلومی و همکاران، ۱۳۸۹، ۱۰۶-۱۰۵).

شکل ۲-۷- مدل پذیرش محصول برای آزمایش برای بار اول(مظلومی و همکاران، ۱۳۸۹، ۱۰۶)

۲-۳-۵-۱-مدل های آمادگی الکترونیکی در سطح صنعت یا سازمانی

۲- قابلیت تجدید نظر وقابل فسخ بودن عمل:

بعضی از اقدامات می‌تواند بر اساس آزمون و خطا صورت پذیرد و در صورت مناسب بودن آن ها را تکرار کرد در صورت عدم تناسب آن ها تکرار نشده و ذهنیت و تصور نسبت به آن ها تغییر می‌یابد. ‌بر اساس این تحلیل برخی از اقدامات قابل فسخ و عدم تکرار است وشخص می‌تواند براحتی تعهد خود را منتفی نماید مانند پس دادن کالای خریداری شده،طلاق، استعفا از شغل و غیره. از سوی دیگر انجام بعضی از اقدامات به خودی خود تعهد آور بوده و نمی توان از خود عمل و از آثار شر یا خیر آن رها شد. مانند قتل ،کتک زدن، شکستن یک چیزی، این اعمال قابل فسخ نیستند گر چه قابل بخشش و یا عذر خواهی می‌باشند.

۳- اراده: تعریف اراده نسبت به دو ویژگی قبل سخت تر است و غالبا با مفاهیم آزادی و مسئولیت شخصی ارتباط پیدا می‌کند. به عبارت دیگر ارداه همیشه با مفهوم آزادی یا مسولیت شخصی همرا ه نیست چه بسا که با وجود محدودیت‌ها، شخص بر اساس اراده خود عمل کند وچه بسا که علی‌رغم وجود آزادی اراده فرد محدود باشد و تحت تاثیر نیروهای خارجی قرارداشته باشد، اراده همچنین به معنای پذیرش مسئولیت نیز نمی باشد برای مثال مدیری که بر اساس اراده خویش تصمیمی را اتخاذ نموده است چنانچه تصمیم ناگوار باشد سعی می‌کند آن را به دیگران نسبت دهدو در طیف مقابل وضعیتی را می توان تجسم کرد که نتیجه خوبی مانند افزایش فروش حاصل شده وتصمیم مدیر نیزدراین میان تاثیری نداشته است ولی مدیر سعی می‌کند افزایش نتیجه را به نبوغ و کارایی خودش نسبت دهد.

۴- شهرت عمل: این ویژگی اقدام وعمل فرد را با زمینه و بافت اجتماعی آن پیوند می‌دهد. منظور از شهرت آن است که دیگران از عمل و عامل چه می دانند و چه می خواهند هرچه توقع دیگران از فرد بیشتر باشد و اهمیت کارزیاد باشد میزان تعهد ‌نیز بیشتر خواهد بود (احمدپور و شائمی،۱۳۷۹،صص۲۵-۲۷).

تعهد سازمانی :

تعهد سازمانی^[۱۱] را به اشکال مختلفی به عنوان وابستگی عاطفی به سازمان، پذیرش هویت سازمان و شناسایی و دلبستگی به سازمان تعریف می‌کند.. پورتر و همکاران نیز تعهد سازمانی را پذیرش ارزش های سازمان و درگیر شدن در سازمان تعریف می‌کنند،و معیارهای اندازه گیری را شامل انگیزه، تمایل برای ادامه کار و پذیرش ارزش های سازمان می دانند.

محمد حسین سلطانی و همکاران “در مقاله ایی با عنوان رابطه بین کیفیت زندگی کاری و تعهد سازمانی کارمندان اداره کل تربیت بدنی اصفهان” یافتند که رابطه معناداری بین کیفیت زندگی کاری و تعهد سازمانی کارمندان وجود دارد.تعهد عاطفی و تعهد هنجاری تحت تأثیر کیفیت زندگی کاری کارکنان تربیت بدنی استان اصفهان است .

مطالعه “کوچ و استیرز ^[۱۲] در این مطالعه که در سال ۱۹۷۸ انجام شد، برخی از عوامل مؤثر برافزایش تعهد سازمانی به صورت زیر مطرح شده است: عوامل شخصی: اصلی ترین عامل شخصی، میزان تعلق و پیوستگی بالقوه ای است که کارمند در اولین روزکاری، با خود به سازمان می آورد. افرادی که در اولین روزکاریشان خود را خیلی متعهد به سازمان نشان می‌دهند احتمالاً با سازمان باقی خواهند ماند. افرادی که در آغاز ورود به سازمان خیلی متعهد باشند، احتمالاً مسئولیت های اضافی را خواهند پذیرفت و عضویت خویش را با سازمان ادامه خواهند داد.

عوامل سازمانی: عوامل سازمانی چون حیطه شغل، بازخورد استقلال و خود مختاری در کار، چالش شغلی و اهمیت شغلی، درگیری و مشارکت رفتاری را افزایش می‌دهد. توانایی مشارکت در تصمیم گیری مربوط به شغل، بر سطح تعهد تأثیر می‌گذارد. سازگاری بین اهداف گروه کاری و اهداف سازمانی، تعهد ‌به این اهداف را افز ایش می‌دهد.

عوامل برون سازمانی: عامل برون سازمانی مهمی که باعث افزایش تعهد می شود،قابلیت توانایی دست یابی به جایگزین های شغلی بعد از انتخاب شغل فعلی فرد است. تحقیقی در یک سازمان نشان داد که افرادی که نتوانستند شغلی با حقوق بالاتر پیدا کنند (یعنی توجیه خارجی ضعیف از انتخاب خود) به طور قابل ملاحظه ای سطح بالاتری از تعهد سازمانی را نسبت به زمانی که مشاغل جایگزین برای آن ها در دسترس بوده، از خود نشان دادند. هم چنین افرادی که شغلی با بالاترین حقوق دریافت کرده بودند (توجیه خارجی کامل از انتخاب خود) چه در زمانی که شغل جایگزین برای آن ها در دسترس بوده و چه زمانی که شغل جایگزین در دسترس نبوده، سطح تعهد یکسانی را از خود نشان دادند. ‌بنابرین‏ به نظر می‌رسد بالاترین سطح تعهد اولیه در میان افرادی وجود دارد که توجیه خارجی و ضعیفی برای اولین انتخاب آن ها وجود دارد؛ و دیگر این که انتخاب اولیه را قطعی و غیرقابل تغییر می بینند.

اخیراًً توجهات زیادی به مطالعه رفتار سازمانی شده است مانند خیلی از مفاهیم روان شناسی سازمانی، تعهد به شیوه های متفاوتی تعریف و اندازه گیری می شود. اگر چه تعاریف متفاوتی از تعهد در ادبیات موضوع می توان یافت، ولی هر یک از آن ها یکی از سه موضوع کلی وابستگی عاطفی، درک هزینه ها و احساس تکلیف را منعکس نمایند.

الف) وابستگی عاطفی

عمومی ترین شیوه برخورد با تعهد سازمانی در ادبیات مربوطه، شیوه ای است که تعهد به عنوان وابستگی عاطفی و روانی به سازمان، در نظر گرفته می شود. براین اساس فردی که شدیداًً متعهد است، خود را با سازمان تعیین هویت می‌کند، در سازمان مشارکت و درآن درگیر می شود و از عضویت در سازمان لذت می‌برد.

ب) درک هزینه ها : برخی از صاحب نظران بر این عقیده هستند که وابستگی عاطفی و روانی در مفهوم تعهد نقش چندان بر جسته ای ندارد، در عوض تعهد به عنوان تمایل به انجام فعالیت های مستمر ‌بر اساس تشخیص و درک فرد نسبت به هزین ههای ناشی از ترک سازمان تعریف م یگردد. براین اساس، هرقدر که فرد تصور کند در صورت ترک خدمت هزین ههای زیادی متوجه او خواهد شد، تمایل به ماندن در سازمان و احساس تعهد، در او بیشتر خواهد شد.

ج)تعهد هنجاری : در نهایت این که جزء تکلیفی هنجاری تعهد سازمانی تحت تأثیر تجربیات فردی قبل از ورود به سازمان( اجتماعی شدن خانوادگی-فرهنگی) و همچنین پس ورود به سازمان (اجتماعی شدن سازمانی) قرار دارد. درباره اجتماعی شدن خانوادگی-فرهنگی،یک فرد، تعهد تکلیفی قوی را هنگامی به سازمان پیدا می‌کند که افراد مهم از دیدگاه وی مانند والدین، بر وفاداری به یک سازمان خاص تأکید کرده یا خود آن ها مدت طولانی در آن سازمان شاغل بوده اند. هم چنین اجتماعی شدن سازمانی، ‌به این معنی است که کارکنان از طریق شیوه های مختلف سازمانی رهنمون به قسمی می‌شوند تا قادر باشند سازمان را به خوبی درک کرده و باور نمایند، لذا این دسته از کارکنان در ادامه وفاداری و تعهد تکلیف بیشتری به سازمان خواهند داشت.

مطالعه “مودی و همکاران” پیش شرط های تعهد سازمانی (تعهد عاطفی) را در چهار گروه دسته بندی می‌کنند: