درباره نوع و میزان کمک و مساعدت به مستم ندان و اقشار ضعیف جامعه، خداوند خطاب به رسول گرامی اسلام می فرماید: و نیز سؤال کنند تو را که چه در راه خدا انفاق کنند؟ جواب ده آنچه »زاید بر ضروری زندگانی است. خدا بدین روشنی آیات خود را برای شما بیان می‌کند، باشد که تفکر و عقل به کار بندید) «بقره، ۲۱۹٫( »و نیز از مال خود در راه خدا انفاق کنید، لیکن نه به حد اسراف و خود را در مهلکه و خطر درنیفکنید «( همان، ۱۹۵).

ویژگی های مؤمن

پروردگار متعال همچنین در سوره فرقان آیه ۶۸ ویژگی های مؤمن ‌را چنین برمی شمارد: » کسانی که موفق شدند انفاق نه اسراف نمایند و نه تفریط و راهی میان این دو که عادلانه است انتخاب می‌کنند.« همچنین در سوره بقره در آیه ۲۶۵ می فرماید:» در حکایت آنان که راه خشنودی خدا انفاق می نمایند و با کمال اطمینان خاطر، دل به لطف خدا شاد دارند، مانند بوستانی است بر بلندی، که باران زیادی بر آن ببارد و حاصلی دو چندان که منتظرند، دهد . . . و خدا به کار نیکوکاران بصیر و آگاه است.«

از تعهد تا ‌پاسخ‌گویی‌ و مسئولیت

سرتو، مسئولیت اجتماعی صنفی را عبارت از تعهد مدیریت برای اقداماتی می‌داند که هم موجب حمایت و بهبود رفاه جامعه به طور کلی می شود و هم منافع سازمان را در بردارد (سرتو،۴۸:۲۰۰۰) بر طبق مفهوم مسئولیت اجتماعی صنفی، هر مدیری باید اهتمام ورزد تا به هدف های اجتماعی و همچنین به هدف های سازمانی دست یابد. از نظر رابینز و کولتر ، مسئولیت اجتماعی به تعهد یک سازمان در ورای آنچه که از لحاظ قانونی و اقتصادی مقرر است ، پیگیری هدف های بلندمدتی که برای جامعه خوب هستند، اطلاق می شود (رابینز و کولتر،۲۰۰۲: ۱۱۴) این تعریف بر این فرض است که سازمان از قوانین موضوعه برای تأمین منافع اقتصادی اطاعت می‌کند. مافرض می‌کنیم که تمام مؤسسات بازرگانی(یعنی آنهایی که مسئولیت اجتماعی دارند و آنهایی که ندارند) از تمام قوانین که جامعه آن ها را وضع ‌کرده‌است، پیروی می‌کنند. همچنین بر اساس این تعریف ، همه کسب و کارها را کارگزار اخلاقی تصور می‌کنیم. در هر حال، برای اینکه مشخص شود چه چیزی برای جامعه خوب است و چه چیزی نیست، باید بین درست و غلط، وجه تمایز قائل شد.مفاهیم چندی به شیوه های گوناگون ممکن است به عنوان مسئولیت، اجتماعی فهرست شوند به عنوان مثال » سودآوری صرف » و«به ورای سودآوری رفتن» و« توجه به سیستم اجتماعی» و «فعالیت های داوطلبانه » تحت عنوان مسئولیت اجتماعی از آن ها نام برده شده،به گونه ای گسترده است. اگر مفهوم مسئولیت اجتماعی را با دو مفهوم دیگر مقایسه نماییم، بهتر می‌توانیم آن را درک کنیم . این مفاهیم عبارتند از : تعهد اجتماعی و ‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی. تعهد اجتماعی وقتی تحقق می‌یابد که یک سازمان به سبب تعهدش به تأمین مسئولیت های اقتصادی و قانونی در فعالیت های اجتماعی درگیر می شود (شکل ۱). سازمان فقط آنچه را انجام می‌دهد که به آن تعهد دارد . این شیوه مبتنی بر دیدگاه کلاسیک ها از مسئولیت اجتماعی است. اما برعکس تعهد اجتماعی، ‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی و مسئولیت اجتماعی به فراسوی استانداردهای اقتصادی و قانون نظر دارند.

‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی مسئولیت اجتماعی

تعهد اجتماعی

شکل (۲-۱) سطوح یادگیری اجتماعی

مأخذ.(Robbins & Coulter, 2002: 115)

‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی وقتی است که یک سازمان برای ‌پاسخ‌گویی‌ به بعضی از نیازهای اجتماعی، در فعالیت های اجتماعی درگیر می شود . به عبارت دیگر ، ‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی عبارت است از درجه اثربخشی و بازدهی یک سازمان در نشان دادن پیگیری برای ایفای مسئولیت اجتماعی. مدیران در سازمان های پاسخگوی اجتماعی از طریق هنجارهای اجتماعی هدایت می‌شوند و درباره فعالیت های اجتماعی که درگیر هستند تصمیمات عملی می گیرند. به عنوان مثال، مدیران در بعضی از شرکت ها سه مقوله را تبیین کرده‌اند: ارائه خدمات به اجتماع، میراث فرهنگی و استقلال اقتصادی که آن ها را در اتخاذ تصمیم درباره پروژه های گسترده و فعالیت های سازمان حمایت کنند . با انتخاب این ها، مدیران به آنچه که از لحاظ اجتماعی مهم هستند، پاسخ می‌دهند. سازمانی که دارای مسئولیت اجتماعی است، همه چیز را متفاوت می بیند و به فراسوی آنچه که متعهد است، نظر دارد و نیازهای اجتماعی را که می‌تواند به بهبود وضعیت جامعه کمک کنند، وجهه همت خود قرار می‌دهد. در واقع ، مسئولیت اجتماعی به عنوان یک مقصد کسب و کار، به ورای انجام تعهدات اقتصادی و قانونی اطلاق می شود که سازمان امور صحیح را به طریقی متحقق سازد که برای جامعه مفید و خوب هستند (بوثچولز،۱۹۹۰) ‌به این ترتیب، مسئولیت اجتماعی یک بعد اخلاقی اضافه می‌کند که سازمان کارهایی را انجام دهد که وضعیت جامعه را بهبود بخشد و به فعالیت هایی که وضعیت را بدتر می‌کند، دست نزند . همان طور که جدول (۲) نشان می‌دهد؛ مسئولیت اجتماعی کسب و کار را ملزم می‌سازد تا تعیین کند چه چیزی درست و چه چیزی غلط است و در فعالیت هایی که اخلاقی هستند درگیر شود. سازمانی که مسئولیت اجتماعی دارد آنچه درست است ، انجام می‌دهد، زیرا احساس می‌کند برای اقدام مسئولیت دارد.

جدول(۲-۳) مسئولیت اجتماعی در مقایسه با ‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی

ابعاد
مسئولیت اجتماعی
‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی

ملاحظات عمده

اخلاقی

عملی

تمرکز

مقاصد

وسایل دستیابی به هدف

تأکید بر

تعهد

‌پاسخ‌گویی‌

چارچوب تصمیم گیری

بلندمدت

کوتاه و متوسط مدت

مأخذ.(Robbins & Coulter, 2007, 119):

مثال زیر ممکن است در تشخیص وجوه تمایز بین مسئولیت اجتماعی و ‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی کمک کند . فرض کنید یک سازمان محصولات متعددی را تولید می‌کند و اعلام می کند که قصد دارد با تولید محصولات سالم از لحاظ اجتماعی مسئول باشد . این مؤسسه در هر زمان که محصول ناسالم ی تولید کند، پاسخگو است و به محض اینکه به نظر می‌رسد محصول خاصی ناسالم است آن را از بازار جمع‌ آوری می‌کند. بعد از اینکه حدود مثلاً ده محصول را از بازار جمع‌ آوری کرد، آیا سازمان از لحاظ اجتماعی مسئول شناخته می شود؟ آیا این مؤسسه ‌پاسخ‌گویی‌ اجتماعی دارد؟ پاسخ احتمالی به سؤال اول« بلی » و به سؤال دوم « خیر» است. تصمیم سازمان فوق که به تولید محصولات ناسالم ادامه می‌دهد، حتی با وجود اینکه پذیرفته است محصولات سالم و مرغوب تولید کند، لذا از نظر جامعه به مسئولیت اجتماعی خود عمل نکرده است ، اما اقدام سریع سازمان در جمع‌ آوری محصول نامرغوب و ناسالم از بازار نشان می‌دهد که از نظر اجتماعی پاسخگو است، زیرا به تقاضای جامعه عملکرده است. چگونه ما باید اقدامات اجتماعی سازمان را مورد ملاحظه قرار دهیم؟ در کشورهای پیشرفته صنعتی، یک شرکت که استانداردهای کنترل آلودگی محیط زیست را که از سوی دولت وضع شده است ، رعایت می‌کند یا در تصمیمات خود درباره کارکنان تبعیض قائل نمی شود ، در واقع به تعهدات اجتماعی خود عمل کرده، زیرا قانون این قبیل اقدامات را منع ‌کرده‌است . اما، وقتی که در کنار سازمان ، تسهیلاتی برای نگهداری کودکان کارکنان دارد، یا محصولات را در کاغذهای بازیافت شده بسته بندی می‌کند یا اعلام می کند که به لحاظ ممنوعیت صید ماهی خاصی مثلاً دلفین به هیچ وجه آن را نمی خرد، از لحاظ اجتماعی مسئولیت اجتماعی را تحقق بخشیده است . دلیل آن این است که مردم و طرفداران محیط زیست ، خواستار توجه اجتماعی به چنین مواردی هستند.

سه دیدگاه مغایر درباره مسئولیت اجتماعی

-نمونه دیگر از پژوهش های انجام شده در این زمینه باعنوان بررسی رابطه سطح تحصیلات وسنوات خدمتی بامهارتهای فنی وانسانی مدیران که توسط(عسگری و همکاران،۱۳۸۰)، انجام شده است.با توجه به تحقیقات انجام شده تحصیلات وسنوات خدمتی وبه تعبیری دیگر تجربه؛دوعامل مهم وتاثیر گذار در ارتقاء مهارت‌های فنی وانسانی همه ی مدیران می‌باشد.اگر مدیران یک سیستم از تحصیلات بالا وتجربه ی مکفی برخوردار ‌باشند به یقین خروجی و برونداد آن سیستم از کیفیت بالاتری برخوردار می باشدچه آنکه محصول آن سیستم انسان باشد.

نتایج حاصل از این پژوهش به اثبات رابطه ی مهم تحصیلات وسنوات خدمتی ،مهارت‌های فنی وانسانی واثرآن برپیشرفت مدارس ومیزان موفقیت آن ها می پردازدتا مسئولین امررادرانتخاب مدیران مدارس ‌به این موضوع توجه دهدکه درانتخاب مدیران مدارس حتما به دو مقوله تحصیلات دانشگاهی وسنوات خدمتی افراد توجه شود تا شاهد نو آوری ‌و شکوفایی روز افزون درمدارس کشورباشیم.نتایج به دست آمده نشان دهنده ی رابطه ی سطح تحصیلات وسنوات خدمتی بامهارتهای فنی انسانی مدیران مدارس واثرات آن برپیشرفت همه جانبه ی مدارس می باشدوتمام فرضیه هاباسطح اطمینان ۹۹%موردتایید قرار گرفت.

-پژوهش دیگر، توسط(قلی زاده و همکاران،۱۳۸۹)،باعنوان نقش به کارگیری مهارت‌های مدیریتی در ارتقای سطح مشارکت اجتماعی دانش آموزان می‌باشد.

هدف ازاین پژوهش،مطالعه ی نقش به کارگیری مهارت‌های مدیریت تنوع فرهنگی مدیران دبیرستانهای شاهین شهردرارتقای سطح مشارکت اجتماعی دانش آموزان ‌در سال‌ تحصیلی ۸۸-۸۹بود.

نتایج این پژوهش نشان داد میانگین مشارکت اجتماعی دانش آموزان برحسب میزان به کارگیری مهارت‌های مدیریت تنوع فرهنگی تفاوت معناداری داشت وبا افزایش مهارت‌های مدیریت تنوع فرهنگی مدیران ،میزان مشارکت اجتماعی دانش آموزان نیز ارتقا یافته بود.ازطرفی میانگین مشارکت اجتماعی دانش آموزان نیز ارتقا یافته بود.ازطرفی میانگین مشارکت اجتماعی دانش آموزان برحسب میزان به کارگیری مهارت‌های مدیریت تنوع دینی-مذهبی ‌و بر حسب میزان به کارگیری مهارت‌های مدیریت تنوع قومی –نژادی نیز متفاوت ومعنادار بود،ازاین رو می توان عامل به کارگیری مهارت‌های مدیریتی تنوع فرهنگی (درابعاد تنوع قومی – نژادی وتنوع دینی مذهبی)توسط مدیران را در افزایش سطح مشارکت اجتماعی دانش آموزان مؤثر دانست.

(نمازی و همکاران،۱۳۹۱)، درتحقیق خود به بررسی رابطه بین شاخص راهبری شرکتی وبازده حقوق صاحبان سهام پرداخته است.

درتحقیق مذکور؛اطلاعات سال ۱۳۸۸؛مربوط به ۹۰شرکت مورد بررسی قرار گرفت وبا استفاده از روش رگرسیون ،فرضیه پژوهش آزمون گردید.فرضیه این پژوهش بیان می‌دارد که :(بین شاخص راهبری شرکتی وبازده حقوق صاحبان سهام شرکت های عضو بورس تهران رابطه مثبت وجود دارد).

نتایج پژوهش حاکی از آن است با وجود آنکه شرکت های عضو نمونه به طور متوسط ۶۱%از معیارهای موجود در آیین نامه راهبری شرکتی ایران را رعایت کرده‌اند ولی هیچگونه رابطه معناداری بین شاخص راهبری شرکتی وبازده حقوق صاحبان سهام وجود ندارد.

(ایزدی نیا و همکاران،۱۳۸۸)، در تحقیق خود به بررسی رابطه اهرم مالی ونقد شوندگی دارایی ها در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند،هدف از این پژوهش تعیین رابطه عوامل مذکور وهمچنین عامل نقد شوندگی دارایی ها با اهرم مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد،به منظور تعیین رابطه عوامل مورد بررسی ،تعداد ۱۵۴شرکت از بین جامعه آماری انتخاب ‌گردید که اطلاعات مورد نیاز آن برای دوره ۱۰ساله پژوهش (۱۳۸۵-۱۳۷۶)قابل دسترسی بود.

نتایج پژوهش بیانگر رابطه مثبت وبدون معنی بین نقد شوندگی دارایی ها واهرم مالی در سطح اطمینان ۹۵درصدمی باشد.با توجه به نتایج به دست آمده تنها متغیر های اثر گذار بر اهرم مالی شرکت ها ؛سود آوری واندازه شرکت است.‌بنابرین‏ سرمایه گذاران بایستی در تصمیمات سرمایه گذاری خود ‌به این معیارها به عنوان عوامل تعیین کننده ساختارسرمایه شرکت‌ها توجه داشته باشند.

(هاشمی و همکاران،۱۳۸۹)، به تحقیقی ‌در مورد تاثیر افزایش تدریجی اهرم مالی ،میزان جریان نقدی آزاد ورشد شرکت برمدیریت سود پرداختند.دوره ی پژوهش بین سال‌های ۱۳۷۹تا ۱۳۸۶به پنج دوره ی سه ساله تقسیم شد.متغیر وابسته این پژوهش مدیریت سود است.در این پژوهش برای اندازه گیری مدیریت سود از الگوی تصحیح شده اقلام تعهدی غیرعادی جونز استفاده شده که توسط دیچو ارائه گردیده است .

نتایج آزمون فرضیه های پژوهش نشان می‌دهد که میزان مدیریت سود در شرکت هایی که همواره درجه اهرم مالی زیادی دارند با شرکت هایی که به تدریج در گیر افزایش اهرم مالی می‌شوند تفاوت معناداری ندارد.سایر نتایج پژوهش نشان می‌دهد جریان نقدی آزاد ورشد شرکت ،عواملی تاثیر گذار در میران رفتارهای فرصت طلبانه مدیران هستند که درمیزان مدیریت سود تاثیر گذار بوده است.

(اخلاقی و همکاران،۱۳۸۹)، درتحقیق خود به تاثیر اهرم مالی ،سیاست تقسیم سود و سود آوری برارزش آتی شرکت پرداختند.جامعه آماری،شرکت های تولیدی پذیرفته شده در بورس تهران طی دوره ی زمانی ۱۳۸۰تا ۱۳۸۷می باشد.برای تعیین نمونه اماری ،از روش حذف سیستماتیک استفاده شده است که در نهایت ۹۲شرکت مورد بررسی قرار گرفته است.

نتایج حاصل از تجزیه وتحلیل داده ها در آزمون فرضیه اول نشان داد بین اهرم مالی ،سیاست تقسیم سود وسود آوری باارزش شرکت رابطه معناداری وجود دارد.نتایج به دست آمده از آزمون فرضیه دوم نیز نشان می‌دهد که اهرم مالی ،سیاست تقسیم سود و سود آوری تاثیر مثبت ومعناداری برارزش آتی شرکت دارند واحتمال افزایش ارزش شرکت با بالا رفتن نسبت های فوق بیشتر می شود.

(مهدوی و همکاران،۱۳۸۹) ،در پژوهشی ،به شناسایی رویکردهای تصمیم‌ گیری اخلاقی مدیران مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس تهران پرداختند. داده های مورد نیاز برای تجزیه وتحلیل آماری فرضیه های پژوهشی از ۶۳شرکت و با بهره گرفتن از پرسشنامه ای حاوی ۲۴سوال گرد آوری شد.

از نظر مارکس کیفیت زناشویی، نتیجه شیوه ­های سازمان یافتن و تعامل افراد متاهل در این مثلث است. گفته می شود فردی که من اش حرکت های عادی و متعادلی اطراف و بین هر سه زاویه انجام دهد، دارای کیفیت زناشویی بالایی است. سپس او با بهره گرفتن از تصاویر گرافیکی جالبی انواع کیفیت زناشویی را این چنین توصیف می‌کند(مارکس، ۱۹۸۶):

۲-۲-۳-۲-۱- ترکیب رمانتیک

شکل(۲-۱) ترکیب رمانتیک را نشان می‌دهد . انرژی بسیاری اطراف و بین زاویه های همسری در گردش است که همسران را به هم می آمیزد. مانند آن است که تمامی من هر دو همسر می خواهند هیچ چیز به جز شریک زندگی شان نباشد و بقیه خودشان را فراموش ‌می‌کنند. مطمئناً دو همسر از زاویه­ های درونی و زاویه­ های سوم­شان جدا می‌شوند. در تصویر این تبادل ها به وسیله فلش­هایی که زاویه – درونی را به محیط ویژه اش متصل می­ کند، نشان داده شده است(دنیای درونی، تاریخچه و پیشینه شخصی فرد) و سومین زاویه را به محیطش( برای مثال، انرژی و اطلاعاتی که به فرد از طریق دنیای شغل وارد می شود و به دنیای شغل به عنوان برون داد برمی­گردد). ‌جالب‌تر اینکه در ترکیب رومانتیک فرد هرگز نمی تواند از پیشینه شخصی خود جدا شود و از طرف دیگر نمی­تواند تمامی تعهدات خود نسبت به زاویه سومش را حذف کند، چرا که حتی شیداترین عشاق نیازمند توجهند.

زاویه همسری

زاویه همسری

زاویه سوم

زاویه درونی

شوهر

زاویه سوم

زاویه درونی

زن

شکل(۱-۲). ترکیب رمانتیک(مارکس،۱۹۸۹،ص:۱۹).

۲-۲-۳-۲-۲- ترکیب وابستگی- فاصله­ای

شکل(۲-۲) ترکیب وابستگی- فاصله ای را نشان می‌دهد. در این ترکیب یک همسر( اغلب زن ) با زاویه همسرش می آمیزد(همچون ترکیب رمانتیک) و ‌بنابرین‏ به آن وابسته است، در حالی که همسر دیگر با سومین زاویه مستقل خود درگیر است. ‌بنابرین‏ از ارتباط زناشویی فاصله ‌می‌گیرد، در این ترکیب حداکثر پویایی و کشش وجود دارد: هر چه قدر فرد وابسته سعی می­ کند فردی­که فاصله ‌می‌گیرد را بیشتر به خود جذب کند، فردی­که فاصله ‌می‌گیرد بیشتر از او دور می­ شود. فردی که فاصله ‌می‌گیرد کمتر علاقه­مند است و قدرت بیشتری در رابطه زناشویی دارد، جاذبه سومین زاویه قبلاً مرد را به خود جذب ‌کرده‌است و او حتی توجه اندکی به درون خودش دارد. شوهر منابع زیادی را هم از سومین زاویه محبوبش و هم از سوی همسرش(کسی که مشتاقانه یا نا ­امیدانه جبهه خانگی را برای هر دوشان حفظ می­ کند) دریافت می­ کند، و سعی دارد توجه شوهرش را به خود جلب کند. معمولا زن هیچ منبعی در سومین زاویه اش ندارد و تنها مصرف کننده درآمد شوهرش است.

زاویه سوم

زاویه سوم

زاویه درونی

زن

شوهر

زاویه همسری

زاویه همسری

زاویه درونی

شکل(۲-۲). ترکیب وابستگی- فاصله­ای(مارکس،۱۹۸۹،ص:۱۹).

۲-۲-۳-۲-۳- ترکیب جدایی

شکل(۲-۳) ترکیب جدایی کیفیت زناشویی را نشان می‌دهد: هر دو همسر با زاویه­ های سوم­شان آمیخته­ اند و از زاویه­ های همسری­شان فاصله ‌گرفته‌اند. علی رغم انرژی اندکی که از زاویه هر یک از همسران به سوی دیگری جریان دارد، این ترکیب نسبت به الگوی وابستگی – جدایی ممکن است آسایش بیشتری برای همسران به وجود آورد. سومین زاویه قدرتمند می ­تواند هر چیزی باشد، فرزند، کار، دوستان و زناشویی­های جدا و غیره؛ این پیوندها علی رغم پایین بودن کیفیتشان می ­توانند بسیار با ثبات و طولانی باشند.

شوهر

زن

زاویه همسری

زاویه همسری

زاویه درونی

زاویه سوم

زاویه درونی

شکل(۲-۳). ترکیب جدایی(مارکس،۱۹۸۹،ص:۲۰).

زاویه سوم

۲-۲-۳-۲-۴- ترکیب همبستگی متعادل

شکل(۲-۴) همبستگی(اتصال) متعادل را نشان می­دهد و نمایانگر الگویی از پویایی­های ارتباطی است که در آن هر دو همسر بین خلوت و اشتراکشان تعادل برقرار کرده ­اند. توجه داشته باشید که چگونه انرژی­های آنان به طور سیال چرخش­ها را انجام می­دهد و هیچ تراکمی در هیچیک از زوایه­ها وجود ندارد. یک فرد با چنین حرکت های سیالی حقیقتاً استقلال داخلی دارد، و جریان من نه تنها از ارتباط همسری، بلکه از دیگر زوایای من متمایز است و هیچیک از زاویه­ها به تنایی به فرد دستور نمی­دهد. ‌بنابرین‏ هر دو همسر مقدار زیادی منابع را از زاویه های فردی و سوم شان به سوی زاویه همسری شان هدایت می‌کنند. آن ها همچنین یک زاویه سوم مشترک دارند. که برای آن ها حداقل یک نقطه مشترک را فراهم می‌کند(مثلاً کودک).

من

سومین زاویه

زاویه همسری

من

شوهر

زن

سومین زاویه

شکل(۲-۴). ترکیب همبستگی متعادل(مارکس،۱۹۸۹،ص:۲۰).

همان‌ طور که شکل نشان می­دهد حرکت مداوم من اطراف زاویه های خارج از خودش، مثلث را به دایره تبدیل می­ کند.

۳٫ تجاوز داوران از حدود اختیارات

همان طور که داوری متکی به توافق طرفین است، اختیارات داوران در حل و فصل اختلاف نیز مبتنی بر توافق طرفین است. بدیهی است چنانچه داوران از اختیارات اعطایی تجاوز نمایند، رأی‌ صادره تا حدی که از اختیارات اعطایی خارج شده، قابل شناسایی و اجرا نمی‌باشد. به عبارت دیگر، تصمیم داوران در موضوعاتی که به آن‌ ها ارجاع نشده مثل این است که در خصوص آن موضوعات موافقت نامه داوری وجود ندارد. تجاوز داوران از حدود اختیارات زمانی مطرح می‌شود که داوران از حدود موافقت نامه داوری به معنای اعم تجاوز کرده‌اند. موافقت نامه داوری به معنای اعم تنها ناظر به موافقت نامه کتبی منعقده قبل از بروز اختلاف نیست. طرفین ممکن است در مراحل داوری نیز به طور صریح یا ضمنی محدوده موافقت نامه داوری را گسترش داده باشند. مثل اینکه در «ارجاع نامه» محدوده داوری توسعه یافته باشد و یا در طول رسیدگی طرفین به طور ضمنی بر توسعه محدود موافقت نامه داوری توافق کرده باشند. مسئله تجاوز از حدود اختیارات اصولاً زمانی مطرح می‌شود که موضوع در فرایند رسیدگی از سوی یکی از طرفین ابراز شده ولی دیوان داوری به آن توجه نکرده است و یا طرف معترض به موضوع آگاهی نداشته است.^[۱۱۲]

به موجب بند (پ) ماده ۵-۱ کنوانسیون نیویورک، هرگاه رأی‌ صادره قابل تفکیک باشد، در این صورت دادگاه باید آن بخش از رأی‌ را که در محدوده اختیارات اعطایی صادر شده، مورد شناسایی و اجرا قرار دهد و از شناسایی و اجرای بخش دیگر خودداری کند. اما اگر تجاوز از اختیارات به نحوی است که امکان تفکیک بین بخش‌های رأی‌ وجود نداشته باشد، در این صورت از شناسایی و اجرای کل رأی‌ خودداری خواهد شد.

۴٫ عدم ترکیب هیئت داوری یا آیین دادرسی مطابق موافقت نامه داوری

در داوری اختلاف به وسیله هیئت داوران یا دیوان داوری متشکل از یک یا چند داور رسیدگی می‌شود. اینکه دیوان داوری از چند داور تشکیل شده و داوران به چه نحوی باید انتخاب شوند، مطابق موافقت‌نامه داوری عمل می‌شود، بدیهی است در ملاحظه موافقت نامه داوری باید مقررات داوری مورد ارجاع نیز مدنظر قرار گیرد. مثلاً اگر در موافقت نامه داوری قید شده که داوری بر اساس مقررات داوری آنسیترال انجام شود، این مقررات از طریق ارجاع در موافقت نامه داوری درج می‌شوند و باید مورد لحاظ قرار گیرند.

هرگاه موافقت نامه داوری در خصوص نحوه تشکیل دیوان داوری، تعداد داوران و یا نحوه انتخاب آنان کلاً یا بعضاً ساکن باشد، در موارد سکوت مطابق قانون مقر داوری عمل می‌شود. عین این مطلب ‌در مورد نحوه رسیدگی و آیین حاکم بر آن نیز صادق است. نحوه رسیدگی، تشکیل جلسات، استماع دعوی، ارزیابی دلایل و امثال آن باید مطابق موافقت نامه داوری انجام شود و هرگاه موافقت نامه داوری کلاً یا بعضاً ساکت باشد، در موارد سکوت مطابق با قانون مقر داوری عمل خواهد شد (بند ت ماده ۱-۵ کنوانسیون نیویورک).

۵٫ نقض یا تعلیق رأی‌ داوری

در صورتی رأی‌ داوری شناسایی و اجرا می‌شود که رأی‌ نهایی بوده و برای طرفین لازم الرعایه باشد. هرگاه رأی‌ نهایی نشده باشد مثل اینکه رأی‌ قابل پژوهش بوده و مهلت پژوهش خواهی هنوز منقضی نشده است یا رأی‌ در مرحله پژوهش خواهی قرار دارد، در این صورت دادگاه می‌تواند به درخواست محکومٌ علیه از شناسایی و اجرای رأی‌ خودداری کند.

همچنین اگر رأی‌ در دادگاه محل صدور رأی‌ ابطال و یا تعلیق شده باشد، در این صورت نیز دادگاه محل شناسایی می‌تواند به درخواست محکومٌ علیه از شناسایی و اجرای رأی‌ داوری امتناع نماید. همین مقرره در جایی نیز حاکم است که رأی‌ در دادگاه کشوری ابطال شده است که فرایند داوری به موجب مقررات شکلی آن کشور انجام شده است. بند (ث) ماده ۱-۵ کنوانسیون در این خصوص مقرر می‌دارد: «رأی‌ هنوز برای طرف‌ها لازم الرعایه نشده یا توسط مرجع صالح کشوری که رأی‌ در آن یا به موجب قانون آن صادر شده، نقض شده یا به حالت تعلیق درآمده باشد». به موجب ماده ۶ کنوانسیون ، هرگاه نقض یا تعلیق حکم از سوی محکومٌ علیه از مرجع صالح درخواست شده باشد و در عین حال تقاضای شناسایی و اجرای رأی‌ به وسیله محکومٌ له از دادگاه محل شناسایی به عمل آمده باشد، دادگاه محل شناسایی می‌تواند تصمیم راجع به شناسایی و اجرای رأی‌ را به تعویق بیندازد و یا به درخواست متقاضی شناسایی طرف دیگر را مکلف به سپردن تأمین مناسب کند.^[۱۱۳]

موارد پنج‌گانه فوق به صورتی قابل استناد است که محکومٌ علیه به آن معترض باشد و دادگاه نمی‌تواند راساً نسبت به ان اقدام کند. اما در دو مورد زیر رأی‌ داور اساساً قابل شناسایی و اجرا در کشور متعاهد نیست و دادگاه می‌تواند راساً از شناسایی و اجرای آن خودداری کند ولو اینکه محکومٌ علیه به آن استناد نکند.

۶٫ داوری نپذیری اختلاف

چنانچه حل و فصل برخی از اختلافات از طریق داوری به موجب مقررات کشور محل شناسایی امکان پذیر نباشد، دادگاه می‌تواند راساً یا به درخواست محکومٌ علیه از شناسایی و اجرای رأی‌ داوری خودداری کند. در ایران دعاوی بسیار محدودی صراحتاً از حیطه داوری خارج شده است. به موجب ماده ۴۹۶ قانون آیین دادرسی مدنی «دعاوی زیر قابل ارجاع به داوری نیست:

۱) دعوای ورشکستگی ۲) دعاوی راجع به اصل نکاح، فسخ آن، طلاق و نسب».

تنها اختلاف تجاری که طبق مقررات ایران صراحتاً قابل ارجاع به داوری نیست، ورشکستگی است، زیرا سایر موارد جنبه تجاری ندارند.

۷٫ مخالفت رأی‌ با نظم عمومی

در اسناد بین‌المللی و قوانین ملی گوناگون مقرر شده که رأی‌ داوری نباید مخالف نظم عمومی باشد. نظم عمومی در خصوص دو کشور مقر داوری و محل شناسایی و اجرای رأی‌ مطرح می‌شود. کشور محل شناسایی و اجرای رأی‌ می‌تواند به استناد مخالفت با نظم عمومی از شناسایی و اجرای رأی‌ داوری خودداری نماید.

منظور از مخالفت با نظم عمومی یعنی رأی‌ صادره حاوی مواردی است و یا متکی به اصول و روشی صادر شده که نظم عمومی کشور محل شناسایی را مختلف می‌کند مثل رایی که از طریق ارتشاء به دست آمده است. اجرای این رأی‌ در ایران مخالف نظم عمومی کشور است. همچنین اگر در رسیدگی فرصت برابر با طرفین جهت طرح مسائل خود داده نشده باشد یا رسیدگی به صورت مغرضانه و جانب‌دارانه برگزار شده باشد، در این موارد نیز ممکن است از شناسایی و اجرای رأی‌ صادره به دلیل مخالفت با نظم عمومی امتناع کرد.

۲-۱۴-۴-۳- پیشگیری گروهی:

این پیشگیری، ترکیبی از پیشگیری وضعی و پیشگیری فردی است. برخی از برنامه های پیشگیری گروهی که بر پیشگیری از بزهکاری اطفال در محله های حساس معطوف شده را می شناسیم. از زمانی که یکی از این پیشگیری های شناخته انجام گرفت، نتایج این اقدامات متغیر شد. با این حال، پیش فرض قبلی در تلاش است که عمل پیشگیری، نه تنها کار مضری انجام ندهد، بلکه بتواند اقدام و نتیجه خوبی داشته باشد. به عبارت دیگر، عموماً فرض می شود که هر فعالیت پیشگیرانه، تأثیری مفید و خوب در پی دارد؛ در حالی که این اثر اثبات نشده است، و به عکس ثابت شده که برخی فعالیت ها هیچ تأثیر مثبت معنی داری نداشته اند. البته طرفداران پیشگیری می‌توانند استدلال کنند که بسیاری از تأثیرات مثبت محسوس نبوده و از طریق آماری قابل شناسایی نیست.

برنامه های پیشگیری گروهی که برای بزهکاران جوان پیش‌بینی شده، از طریق فعالیت های تفریحی، اردوهای تابستانی، فعالیت های ورزشی، بهبود محل زندگی، خدمات در ‌محله‌ها و گفتگو با جوانان بزهکار در باندها انجام می شود. مشکل این نوع پیشگیری گروهی این است که فقط به فعالیت های توصیه شده محدود می شود و اهداف اولیه را پس زمینه پیشگیری در نظر می گیرند.

همچنین، این نوع اقدامات پیشگیرانه در باندها نتایج منفی به همراه داشته است. به وضوح مشاهده شده که ورود گزارشگران در میان باندها، نه تنها در تعادل رفتاری گروه ها مؤثر نیست، بلکه موجب تقویت گرایشات بزهکارانه اعضای باندها می شود.

در چارچوب پیشگیری گروهی، مؤسسات آموزشی با ایحاد مقررات روشن در اجرای کمک به دانش آموزان مشکل دار، مبارزه با شکست تحصیلی، کارگریزی و عقب ماندگی، تدابیر پیشگیرانه ای اجرا کرده‌اند.(بلیسر، ۱۳۹۱)

۲-۱۴-۴-۴- پیشگیری رشد مدار:

پیشگیری رشد مدار طیف دیگری از پیشگیری اجتماعی را تشکیل می‌دهد و قصد بهینه سازی موقعیت اجتماعی- تربیتی کودکانی که در معرض خطر هستند را دارد. ویژگی های این پیشگیری مداخله زود هنگام در محیط خانوادگی یا تحصیلی است.

تجزیه و تحلیل برنامه هایی که پیشگیری یا کاهش بزهکاری اطفال و جوانان را مدنظر دارند نشان داده که بهتر است همیشه قبل از بروز بزهکاری اقدام نمود. ‌بنابرین‏، توجه به مادران نوجوان، با هدف سلامتی فرزندان، مؤثرتر از اقدام به هنگام بروز اولیه بزهکاری اوست.

هدف این برنامه ها آن است که دنیای سالمی برای فرزندان فراهم سازد و به والدین در انجام وظایفشان کمک نموده و خانواده و رابطه اش با اجتماع را تقویت کند. اقدامات زود هنگام و فشرده روی توسعه قابلیت های والدین و فرزندان متمرکز شده اند.

برخی فعالیت ها برای اطفال و کودکان در سنین پیش از مدرسه مؤثر واقع می‌شوند. این فعالیت ها معمولاً بازدید از محل سکونت به وسیله پرستاران و دیگر متخصصین برای تأیید حمایت از والدین، ارائه توصیه ها در خصوص سلامتی و توسعه مهارت های والدین در یک دوره زمانی حدااقل دو ساله را در بر می گیرند، زیرا حمایتی که در طول زمان انجام می شود از اهمیت زیادی برخوردار است.

والدین می‌توانند از پیشگیری رشد مدار انتظار کمک در تربیت کودکانشان را داشته باشند به ویژه در زمینه ‌پاسخ‌گویی‌ به درخواست های آن ها به شیوه ای متعادل و همچنین برقراری رابطه عاطفی و آموزشی، که به فرزندان این امکان را می‌دهد که هماهنگ با سایر کودکان رشد نمایند.

برای کودکان و نوجوانان در معرض خطر مؤثرترین روش ها تمرکز بر تقویت و توسعه قابلیت های اجتماعی آن ها مانند: حل مشکلات، مقابله با استرس، افزایش رفتارهای جامعه محور، توسعه مهارت های احساسی مثل کنترل احساسات، عصبانیت و به طور کلی (هیجانات) و قابلیت های ادراکی مانند منطق انتقاد، مبارزه با نفوذها و توسعه توانمندی در تجزیه و تحلیل می‌باشد.

یکی از موضوعات اصلی که در پیشگیری رشدمدار از بزهکاری و اختلالات رفتاری به آن می پردازد موضوع پرخاشگری است. بسیاری از کارهای تحقیقاتی رفتارهایی نظیر گاز گرفتن وضربه زدن (که در ۱۷ ماهگی می توان آن را بررسی نمود) و یا پرخاشگری در کودک، که از ابتدای سن راه رفتن قابل شناسایی است، را در برمی گیرد. کودکانی که به پرخاشگری خویش ادامه می‌دهند حدوداً تا سن ۱۵ سالگی در آن ها باقی می ماند و غالباً پسران جوان را شامل می شود. این دسته از کودکان به دلایل مختلف در معرض خطر بزهکاری بیشتری قرار دارند. این دسته از کودکان و نوجوانان برای کنترل خشونت کلامی و یا فیزیکی خود با مشکلات بسیاری مواجه اند و معمولاً توسط همسالان خود طرد می‌شوند. در این شرایط جوانانی که بیشتر پرخاشگری می‌کنند با افراد بزرگتر از خود رابطه برقرار نموده و یا با همسالان خود از طریق رفتارهای خشونت آمیز ارتباط برقرار می‌کنند.

فضا برای آموزش و مشارکت چنین نوجوانان و جوانانی مناسب نیست و موجب عقب افتادگی تحصیلی آن ها می شود. ‌بنابرین‏ یکی از روش های مورد پذیرش واقع شدن این دسته از جوانان روی آوردن به سوی همسالانی است که دارای رفتار مشابه اند و بزهکاری را شیوه مناسبی برای ادامه زندگی می دانند. برنامه های مؤثری که هدف آن ها رشد اجتماعی کودکان را تا ۶ سالگی در خانواده آن ها می‌داند، بازدید از محل سکونت کودکان را به عنوان یک عامل مؤثر برای کنترلرفتارهای اجتماعی، برقراری ارتباط و احترام به دیگران می‌داند. برنامه های مشخص شده برای کودکان ۷ تا ۱۲ سال، بیشتر قابلیت های اجتماعی و نقش قیمتی برای کودکان محروم را مد نظر می گیرند. همیشه در یک دورنمای رشدمدار، نوجوانان می‌توانند از برنامه هایی نظیر مسئولیت پذیری و کمک در کار و همچنینی اقداماتی برای جلوگیری از عقب افتادگی تحصیلی بهره مند شوند.(بلیسر، ۱۳۹۱)

۲-۱۴-۴-۵-پیشگیری دفاعی و پیشگیری آزادی بخش:

از پیشگیری دفاعی به عنوان پیشگیری از جرم از طریق ایجاد رعب و وحشت و طرد مجرم یاد شده است.در مقابل، پیشگیری آزادی بخش به اقداماتی اطلاق شده است که در جهت جذب و ادغام مجرم صورت می‌گیرد. مجرم از تبعات جرم آزاد و ‌به این ترتیب، از دنیای جرم جدا می شود.(محمد نسل، ۱۳۸۷)

۲-۱۵- مراحل پیشگیری:

در جرم شناسی مراحل پیشگیری از جرم‌ها را به سه دسته اولیه ثانویه و ثالث تقسیم می‌کنند. این تقسیم بندی از علم پزشکی وارد جرم شناسی شده است و برای اولین بار جرم شناسان آمریکایی آن را ارائه داده‌اند.

۲-۱۵-۱- پیشگیری اولیه(ابتدائی، نخستین):

مجموعه اقدام‌ها، سیاست‌ها و برنامه هایی است که سعی در تغییر و کنترل شاریط ایجاد جرم محیط فیزیکی و اجتماعی دارد تا با بهبود بخشیدن به شرایط زندگی اجتماعی از ارتکاب هر نوع جرمی توسط آحاد جامعه پیشگیری شود. در این مرحله تلاش‌ها بر این است که افراد جامعه به سوی ارتکاب جرم گرایش پیدا نکنند.(گل محمدی خامنه، ۱۳۸۷)بر همین اساس هدف پیشگیری اولیه کل جامعه است این نوع از پیشگیری تلاش دارد تا کل جامعه را در مقابل خطر بزهکاری و بزه دیدگی تقویت کند اقدامات مربوط به اصلاح شرایط محیط فیزیکی و محیط اجتماعی از اصلی ترین تدابیر پیشگیری اولیه به شمار می‌روند.(محمد نسل، ۱۳۸۷)

۲-۱۵-۲- پیشگیری ثانویه(دومین):