• • باشمن^۱ (۲۰۰۹ )در مقاله ای با عنوان ” استفاده از تجزیه و تحلیل نسبتها برای تشخیص ثبات مالی ” به برخی از نسبت‌های مالی مؤثر بر ثبات مالی اشاره کرد که در قالب :

  

1. 1. نسبت های سودآوری ( حاشیه سود ناخالص ، حاشیه سود عملیاتی ، نرخ بازده دارایی ها ( ROA ) و نرخ بازده حقوق صاحبان سهام ( ROE ) .

1. 1. نسبت های نقدینگی ( نسبت جاری و نسبت سریع )

1. 1. نسبت های بدهی ( نسبت بدهی و نسبت پوشش بهره )

1. نسبت های فعالیت ( متوسط دوره وصول مطالبات ، گردش موجودی ها و گردش کل دارایی ها ) .

• • احمدپور و احمدی (۱۳۸۷ ) در تحقیقی با عنوان ” استفاده از ویژگی های کیفی اطلاعات مالی در ارزیابی کیفیت سود ” ‌به این نتیجه رسیدند که سود یکی از اساسی ترین عناصر صورت های مالی ( صورت سود و زیان ) است که همواره مورد توجه کلیه ذینفعان قرار گرفته و از آن به عنوان معیاری برای ارزیابی تداوم فعالیت ، عملکرد واحد تجاری ، سنجش توان سودآوری و پیش‌بینی فعالیت آتی واحد تجاری استفاده می شود

• نیکو مرام و پورزمانی ( ۱۳۸۵ )، در تحقیق خود تحت عنوان “حاکمیت شرکتی و پیش‌بینی ورشکستگی شرکت ها ” در بحثی از نتایج کارشان نشان داده‌اند که نسبت های مالی ( نسبت های سودآوری و نقدینگی ) می‌تواند در متمایز ساختن شرکت ورشکسته و شرکت موفق مفید واقع شود .

خلعتبری ( ۱۳۸۹ ) ، در تحقیق خود با عنوان ” سنجش و مقایسه توان توضیحی ارزش افزوده ، سود و جریانات نقدی حاصل از عملیات در پیش‌بینی بازده سهام و تعیین الگوی مناسب ” در بحث ارزیابی عملکرد واحدهای اقتصادی ‌به این نتیجه رسید که شاخص های مبتنی بر ارزش افزوده ، سود و نقدینگی در سطح اطمینان ۹۵% رابطه معنی دار با بازده دارند .

۱- bushman

۶-۱ سؤالات تحقیق

اولین مسئله پژوهش حاضر این است که آیا می توان با بهره گرفتن از نسبت های مالی و دوره گردش عملیات ، سلامت مالی شرکت ها را مورد ارزیابی قرار داد ؟ و اینکه آیا دوره گردش عملیات در بین شرکت های دارای سطوح مختلف سلامت مالی تفاوت معنی داری دارند ؟

۷-۱ متغیر های تحقیق

۱-۷-۱- متغیر وابسته :

یک متغیر مجازی به نام سلامت مالی به مفهوم توان سود آوری و تداوم فعالیت واحد اقتصادی ( صندوق بین‌المللی پول ، ۲۰۰۰ ) است . برای تشخیص وضعیت سلامت مالی بر اساس مطالعات نایدو ( ۲۰۰۰ ) سلامت شرکت به سه سطح تقسیم می شود .

سالم : شرکتی سالم تلقی شده است که در سال جاری سود پس از کسر مالیاتش مثبت و رشد سود واقعی آن طی قلمرو زمانی صفر ویا مثبت باشد . با توجه به فرض تداوم فعالیت شرکت ها ، در این تحقیق فرض گردیده شرکتی که چندین سال متوالی ( ۵ سال ) سودآور بوده و نسبت سود انباشته آن به سرمایه اش بیشترین مقدار را داشته باشد ، می‌تواند دارای تداوم فعالیت نیز باشد ( نیکو مراو و پور زمانی ، ۱۳۸۵ ) .

میانی : شرکتی دارای وضعیت میانی و بینابین است که در سال جاری سود پس از کسر مالیاتش مثبت و رشد سود واقعی آن طی قلمرو زمانی تحقیق منفی باشد . ( که البته این امر موجب به خطر افتادن تداوم فعالیت آن خواهد شد ) .

درمانده : وضعیتی از واحد اقتصادی است که در آن واحد اقتصادی متحمل زیان شده باشد .( سود پس از کسر مالیاتش منفی شده باشد ). و چنانچه این زیان به گونه ای باشد که ۲ سال متوالی منتهی به سال جاری ، زیان انباشته اش بیش از ۵۰% سرمایه باشد ، فرض تداوم فعالیت را نقض ‌کرده‌است .

۲-۷-۱ متغیر مستقل :

متغیر های مستقل این پژوهش نسبت های مالی مستخرج از صورت های مالی نمونه آماری است که بر حسب ماهیت آن ها شامل : دوره تسویه پیش پرداخت ، دوره گردش مواد ، دوره گردش کالا ،دوره وصول مطالبات و دوره تسویه بستانکاران که در قالب دوره گردش عملیات شرکت ها گنجانده می شود .

۸-۱ فرضیه های تحقیق

که در قالب یک فرضیه اصلی و ۵ فرضیه فرعی بیان شده است و شامل :

۱-۸-۱-فرضیه اصلی :

1. بین دوره گردش عملیات و سلامت مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران رابطه معناداری وجود دارد .

۲-۸-۱-فرضیه های فرعی :

1. 1. بین دوره تسویه پیش پرداخت ، اندازه شرکت و اهرم مالی شرکت های سالم ، میانی و درمانده مالی ایران رابطه معناداری وجود دارد ؟

1. 1. بین مدت زمان وصول مطالبات ، اندازه شرکت و اهرم مالی شرکت های سالم ، میانی و درمانده مالی ایران رابطه معناداری وجود دارد ؟

1. 1. بین دوره گردش کالا ، اندازه شرکت و اهرم مالی شرکت های سالم ، میانی و درمانده مالی ایران رابطه معناداری وجود دارد ؟

1. 1. بین دوره گردش مواد ، اندازه شرکت و اهرم مالی شرکت های سالم ، میانی و درمانده مالی ایران رابطه معناداری وجود دارد ؟

1. بین دوره تسویه بستانکاران ، اندازه شرکت . اهرم مالی شرکت های سالم ، میانی و درمانده مالی ایران رابطه معناداری وجود دارد ؟

۹-۱ روش تحقیق

روش تحقیق در این پژوهش از نوع همبستگی و برای تجزیه و تحلیل از روش رگرسیون چند متغیره و مدل رگرسیون لجستیک رتبه ای ( OLR ) استفاده می شود و همچنین برای آزمون مفروضات از نرم افزار_۷ EVIEwS استفاده می شود .

۱۰-۱ جامعه آماری

جامعه آماری پژوهش حاضر شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد .

۱۱-۱ قلمرو تحقیق

شامل دو بعد زمانی و مکانی است . از بعد زمانی قلمرو تحقیق سال های ۱۳۸۹ لغایت ۱۳۹۱ و قلمرو مکانی آن نیز شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد .

۱۲-۱ روش گردآوری داده ها و اطلاعات

اطلاعات و داده های کمی مورد نیاز در این پژو هش از صورتها و گزارش‌های مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استخراج گردید که دسترسی به آن ها از طرق مختلف مثلاً بعضاً با مراجعه به سازمان حسابرسی و دفاتر مرکزی شرکت ها و اداره آمارهای اقتصادی بانک مرکزی ( می‌دانی ) کتابخانه سازمان بورس اوراق بهادار تهران ، انواع نرم افزارها و شبکه های اطلاع رسانی امکان پذیر بوده است .

• • نقی شجاع و همکارانش در سال ۱۳۹۰ به ارزیابی عملکرد ۱۴ واحد دانشگاهی منطقه ۱۲ دانشگاه آزاد اسلامی طی یک دوره چهار ساله ۱۳۸۸-۱۳۸۵ با بهره گرفتن از مدل چند مؤلفه‌ ای در تحلیل پوششی داده ها پرداختند. آنان فعالیت های هر کدام از واحدهای تصمیم گیرنده را به دو مؤلفۀ آموزش، پژوهش تفکیک و نسبت دانشجو به استاد، شهریه دریافتی(ورودی مشترک بین دو مؤلفه‌)، بودجه پژوهشی هزینه شده، را به عنوان ورودی و نسبت استادیار به کل اعضای هیئت علمی، سرانه فضای مسقف ایجاد شده به تعداد دانشجویان(خروجی مشترک بین دو مؤلفه‌)، فعالیت های پژوهشی، را به عنوان خروجی در نظر گرفتند و توسط مدل چند مؤلفه ای به ارزیابی واحدها پرداختند و ‌به این نتیجه رسیدند که این واحد ها طی سالیان مورد بحث در مؤلفه‌ پژوهشی موفق تر عمل نموده اند و رشد مناسبی داشتند در صورتی که عملکردشان در حوزه آموزشی با ضعف بیشتری روبرو بوده است. (شجاع و دیگران،۱۳۹۰)

  

• • آوکیران (Avkiran, 2001) در سال ۲۰۰۱ به بررسی کارایی نسبی دانشگاه های استرالیا با بهره گرفتن از روش تحلیل پوششی داده ها پرداخت. وی عملکرد ۳۶ دانشگاه استرالیا را با در نظر گرفتن تعداد اعضای هیات علمی و کارکنان غیر هیات علمی به عنوان ورودی و تعداد ثبت نام مقطع کارشناسی، تعداد ثبت نام مقطع کارشناسی ارشد و تحقیقات کوانتومی به عنوان خروجی و در قالب سه مدل که عبارتند از مدل عملکرد کلی، مدل عملکرد آموزشی و مدل عملکرد مالی، با بهره گرفتن از روش های مرتبط با VRS بررسی نمود.

• • • ابوت و همکارش (Abbott & Doucouliagos, 2003) با کمک روش تحلیل پوششی داده ها کارایی فنی و کارایی مقیاس ۳۶ دانشگاه دولتی استرالیا را برای سال ۱۹۹۵ محاسبه نمودند. آنان تعداد اعضای هیئت علمی، کارکنان غیر هیئت علمی، سایر هزینه ها و ارزش دارایی های غیر جاری را ورودی و تعداد دانشجویان تمام وقت، تعداد دانشجویان کارشناسی و تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی را خروجی فرض کردند.

  

• • جونز (Johnes, 2006) در سال ۲۰۰۶ به به اندازه گیری کارایی در بخش آموزش عالی با بهره گرفتن از روش تحلیل پوششی داده ها پرداخت. وی که در تحقیق خود ۱۰۰ مؤسسه‌ آموزش عالی انگلیسی را ابتدا توسط روش VRS ستاده گرا مورد بررسی قرار داد و سپس کارایی مقیاس را محاسبه نمود و دریافت که کارایی فنی و کارایی مقیاس در آن ها در حد متوسط است.

• کائو و هونگ (Kao & Hung, 2008) در سال ۲۰۰۸ کارایی نسبی ۴۱ واحد آموزشی دانشگاه ملی چنگ کونگ تایوان را با روش تحلیل پوششی داده ها محاسبه نموده است. آنان کارکنان، هزینه عملیاتی و فضای آموزشی را ورودی و میزان ساعات آموزش، کمک های بلاعوض و انتشارات را خروجی در نظر گرفتند و کارایی فنی و کارایی مقیاس و کارایی کل را محاسبه نمودند. همچنین کارایی واحد ها را به صورت جداگانه بر اساس هر یک از خروجی ها محاسبه که در نهایت منجر به شناسایی واحدهایی که از منابع به طور کارامد استفاده می‌کردند و نمی کردند شد که در نتیجه دانستن آن به بهبود تخصیص مجدد منابع کمک می نمود.

• • تیاگی و همکارانش (Tyagi et al, 2009) در سال ۲۰۰۹ با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده ها کارایی ۱۹ گروه آموزشی دانشگاه آی آی تی رورکی هندوستان را در فاصله سال‌های ۲۰۰۳–۲۰۰۴ محاسبه نمودند. آن ها با در نظر گرفتن تعداد اعضای هیات علمی، کارکنان غیر هیات علمی و هزینه های عملیاتی دپارتمان به عنوان ورودی و مجموع دانشجویان ثبت نام شده، پیشرفت و شاخص یا مؤلفه‌ پژوهش به عنوان خروجی، با بهره گرفتن از مدل های CCR و BCC ستاده گرا کارایی فنی، کارایی فنی خالص و کارایی مقیاس را محاسبه و ‌گروه‌های مرجع برای بخش های ناکارآمد را شناسایی کردند و عملکرد کلی، عملکرد پژوهشی و عملکرد آموزشی را به طور جداگانه با بهره گرفتن از تجزیه و تحلیل حساسیت ارزیابی نمودند.

• • کاتاراکی و کاتاراکیس (Katharaki & Katharakis, 2010) در سال ۲۰۱۰ کارایی ۲۰ دانشگاه دولتی در یونان را از طریق تجزیه و تحلیل کمّی (از جمله شاخص های عملکرد، تحلیل پوششی داده ها و روش های اقتصاد سنجی) برآورد نمود. آنان تعداد اعضای هیات علمی، تعداد کارکنان غیر هیات علمی، تعداد دانشجویان ثبت نام شده فعال و هزینه های عملیاتی را ورودی و تعداد فارغ التحصیلان و درآمد حاصل از تحقیقات را خروجی گرفتند. یافته های این تحقیق نشان دهنده عدم کارآمدی مدیریت منابع انسانی در شناسایی فرصت ها برای افزایش فعالیت های پژوهشی و در نتیجه درآمد ناشی از آن است.

• • آغا و همکارانش (Agha et al, 2011) کارایی فنی ۳۰ واحد آموزشی دانشگاه اسلامی غزه را در فاصله بین سال های ۲۰۰۶- ۲۰۰۴ با روش تحلیل پوششی داده ها اندازه گیری نمودند. آن ها هزینه های عملیاتی، منابع آموزشی، ساعت های درس را به عنوان ورودی و تعداد فارغ التحصیلان، ترفیعات، فعالیت های خدمات عمومی را به عنوان خروجی در نظر گرفتند.

• • کوا و وونگ (Kuah & Wong, 2011) در سال ۲۰۱۱ یک مدل تحلیل پوششی داده ها برای ارزیابی کارایی نسبی بخش آموزشی و بخش پژوهشی دانشگاه ها به طور مشترک و همزمان ارائه نمودند و کاربرد آن را در قالب مثالی فرضی از ۳۰ دانشگاه با در نظر گرفتن، تعداد اعضای هیات علمی، تعداد دانشجویان در حین آموزش، متوسط مدارک تحصیلی دانشجویان، هزینه های دانشگاه، به عنوان ورودی بخش آموزشی و هزینه های دانشگاه، تعداد کارکنان پژوهشی، میانگین مدارک کارکنان پژوهشی، تعداد دانش آموزان پژوهشی، کمک هزینه های پژوهشی، به عنوان ورودی بخش پژوهشی و تعداد فارغ التحصیلان دوره های آموزشی، میانگین نتایج فارغ التحصیلان، نرخ فارغ التحصیل شدگان، نرخ اشتغال فارغ التحصیلان به عنوان ورودی بخش آموزشی و تعداد فارغ التحصیلان پژوهشی، تعداد نشریات، تعداد جوایز، تعداد دارایی های فکری به عنوان خروجی بخش پژوهشی ارائه شد.

• • عبد عزیز و همکارانش (Abd Aziz et al, 2013) کارایی نسبی ۲۲ واحد آموزشی یک دانشگاه دولتی در مالزی را در سال ۲۰۱۱ توسط روش تحلیل پوششی داده ها، با بهره گرفتن از مدل CCR ورودی محور محاسبه کردند. داده ها از دو بخش آموزشی و پژوهشی ‌به این شرح بودند: متغیر های ورودی شامل تعداد اعضای هیئت علمی، تعداد کارکنان غیر هیئت علمی، هزینه عملیاتی سالانه و متغیر های خروجی شامل تعداد فارغ التحصیلان در آن سال، مقدار کل بودجه پژوهشی که در آن سال دریافت شد، تعداد نشریات علمی اعضای هیئت علمی.

۲-۶-۳-۴-۱: تسلیم مال :

تعهد به تسلیم مال در برخی از عقود مفید مانند بیع مصداق دارد. در اینگونه عقود مال متعلق به مالک آن است وبسته به هدفی که در آن عقود وجود دارد مال در دست متعهد قرار گرفته است. ممکن است متعهد ، مال غیر را بدون استفاده خودش در اختیار داشته باشد مثل عاریه وحق انتفاع .یا اینکه مال را به قصد استفاده صاحب آن نگهداری کند مثلا” در عقد ودیعه (امانت) در این چنین موارد ذمه متعهد موقعی بری می شود که عین آنچه در دسترس دارد بدون هیچ کم ‌و کاست وبا همان وضعیتی که در موقع تسلیم دارد ، به متعهد تسلیم نماید . مقصود از باهمان وضعیت که در حین تسلیم داشته است ،این است که اگر در مال که عین معین بوده کسر ونقصانی پدیدار شود که به وسیله اقدام متعهد نباشد باز ذمه متعهد بری می شود .زیرا در مال مورد نظر بدون تعدی ‌و تفریط متعهد ،کسر ونقصانی پدید آمده بوده است. ماده ۲۷۸در این مورد می‌گوید ((اگر موضوع تعهد عین معینی باشد تسلیم آن به صاحبش در وضعیتی که حین تسلیم دارد موجب برائت متعهد می شود،اگر چه کسر ونقصان از تعدی ‌و تفریط متعهد ناشی نشده باشد مگر در مواردی که در این قانون تصریح شده است ،ولی اگر متعهد با انقضا اجل ومطالبه،تأخیر در تسلیم نموده باشد مسؤل هر کسر و نقصانی خواهد بود،گر چه کسر ونقصان مربوط به تقصیر شخص متعهد نباشد ))‌در مورد این ماده چند مطلب قابل ذکر است .اول اینکه هر گاه موضوع تعهد عین معینی باشد که به عنوان امانت در دست متعهد است وباید به متعهد له تسلیم گردد . تسلیم این مال در وضعی که حین تسلیم دارد موجب برائت متعهد گردیده واگر چه در فاصله ی بین عقد ‌و تسلیم کسر ونقصانی در مال حاصل شده باشد .به شرط اینکه کسر ونقصان ناشی از تقصیر متعهد نبوده باشد ولی اگر متعهد در حفظ و نگهداری مورد تعهد تقصیر کرده باشد مسئول و مکلف به جبران خسارت می‌باشد .ثانیاً” (( اگر متعهد با انقضا موعد ومطالبه ی متعهد له در تسلیم تأخیر نموده باشد مسئول هرکسر ونقصانی خواهد بود اگر چه کسر ونقصان مربوط به تقصیر شخص او نباشد))^[۹۲] این قاعده ای در فقه است که می‌گوید :امین ضامن تلف ونقص مال نیست مگر در صورت تقصیر . ‌بنابرین‏ چون امین کسی است که مال غیر را به اذن مالک یا مجوز قانونی در دست دارد اگر در حفظ ونگهداری آن تقصیری مرتکب نشود ضامن نیست مثلا” خسارت وارده ناشی از قوه قاهره باشد که قابل پیش‌بینی وجلوگیری نیست پس امین در اینجا ضامن نیست . ولی استثنایی ‌در مورد این قاعده است که ‌در مورد عاریه طلا ‌و نقره است و در ماده ۶۴۴ق.م اینگونه بیان شده ((درعاریه طلا ‌و نقره ،اعم از مسکوک وغیر مسکوک مستعیر ضامن است هر چند شرط ضمان نشده ‌و تفریط یا تعدی هم نکرده باشد )) این ماده استثنایی بر قاعده ضمان نبودن امین است و باید تفسیر محدود شود ونمی توان آن را در ودیعه ‌و اجاره طلا ‌و نقره ویا عاریه سایر فلزات گرانبها اجرا کرد .مطلب دیگری که بایرد ‌در مورد قسمت اخیر ماده ۲۷۸ بیان شود این است که استثنایی در این ماده است که مقرر می‌دارد اگر متعهد با انقضا مهلت ومطالبه تأخیر در تسلیم نموده باشد مسئول هر کسر ونقصانی خواهد بود گر چه کسر ونقصان در اثر تقصیر شخص متعهد نباشد.در اینجا این سوء ال پیش می آ ید که چگونه کسر ونقصان حاصله ‌در مورد تعهد که مربوط به تقصیر متعهد نیست طبق این ماده مسئول جبران خسارت وکسر نقصان آن است. فلسفه این مورد این است که وقتی متعهد با پایان یافتن مدت ومطالبه مورد تعهد به وسیله متعهد له در تسلیم مورد تعهد تأخیر داشته باشد در حکم غاصب است واین تأخیر در تسلیم در واقع بدون مجوز از طرف متعهد له است واز مصادیق ماده ۳۰۸ ق.م می شود که مقرر می‌دارد اثبات ید در مال غیر بدون مجوز هم در حکم غصب است .وطبق ماده ۳۱۵ هم غاصب مسئول هر نقص وعیبی است که در زمان تصرف او به مال منصوب واردشده باشدهر چند مستند به فعل او نباشد ولی اگر مورد تعهد عین معین نباشد بلکه کلی فی الذمه باشد، چون برخلاف مالکیت عین خارجی که بیع آن مالکیت از زمان عقد حاصل می‌گردد مالکیت در بیع کلی از زمان تسلیم حاصل می شود نه از زمان عقد و در تسلیم مورد تعهد نیز با یستی موردتعهد از فردی انتخاب شود که متعهد له حاضر به قبض آن باشد^[۹۳] بدین جهت است که ماده ۲۷۹ مقرر می‌دارد:

((اگر موضوع تعهد ،عین شخص نبوده وکلی باشد ،متعهد مجبور نیست که از فرد اعلای آن ایقاء کند لیکن از فردی هم، که عرفا” معیوب است ، نمی توان بدهد ))منظور این ماده این است که اگر موضوع تعهد کلی باشد چون مالکیت در آن ، از زمان تسلیم حاصل می شود لیکن موردتعهد بایستی از فردی انتخاب شود که متعهد له حاضر بر قبض آن باشد

۲-۶-۳-۵: هزینه ایفای تعهد

‌در مورد هزینه ایفا تعهد ماده ۲۸۱ چنین مقرر ‌کرده‌است (( مخارج تا دیه به عهده مدیون است مگر اینکه شرط خلاف آن شده باشد )) ومنطق حقوقی هم اقتضا می‌کند که هزینه ایفاء دینی که شخص بر گردن گرفته است ( مانند مخارج توضیح و باربری تا محل تسلیم وغیره) به عهده خود متعهد باشد.واین ماده مبتنی بر قاعده ای است که می‌گوید( التزام به شیئ التزام به لوازم آن نیز می‌باشد)پس کسی که تعهد به امری می کند به ملازمه تعهد بر فراهم آوردن آنچه که برای اجرای تعهد اصلی لازم است نیز می‌کند. البته اگر طرفین بر خلاف آن توافق کنند طبق اصل آزادی قرارداد ما این توافق نیز بی اشکال است ‌و معتبر خواهد بود .عرف وعادت نیز اراده ضمن طرفین را تشکیل می‌دهند وبه منزله ذکر در عقد است در این مورد ماده ۲۲۴ ق.م مقرر ‌کرده‌است الفاظ عقود محمول است بر معانی عرفیه.

۲-۶-۴ اقاله

در لغت به معنای آزاد کردن و باز کردن چیزی یا رهایی بخشیدن کسی از مبتلا به آمده است علمای حقوق تعاریف گوناگونی از اقاله ارائه داده‌اند از جمله این تعاریف به هم زدن عقد لازم به تراضی وتوافق یکدیگر^[۹۴]یا اقاله به هم زدن معامله با تراضی و سازش طرفین معامله است )) ((^[۹۵]محل ساختن عقد با تراضی طرفین ))^[۹۶] (( به هم زدن عقد لازم با تراضی متقابلین ))^[۹۷]

ولی با وجود تمامی این تعاریف تعریف کاملی که می توان ‌در مورد اقاله ارائه داد این است که اقاله عبارت است از تراضی ترفین بر انحلال عقد و آثار آن زیرا در فرضی که تعهد اجرا شده باشد یا تملیک صورت پذیرفته باشد . انحلال عقد کافی به نظر نمی رسد و باید آثار به جای مانده از بین برود و در عرض باز گردد .

کتاب سازی۶۹/۳۹۱۵/۱۴۴۷/۴موزاییک کاری با کامپیوتر۳۱/۲۷۸۴/۲۰۹۴/۶فراکتال با کامپیوتر۳۳/۲۳۲۴/۱۸۷۷/۵اوریگامی۸۱/۲۴۳/۱۲۷۱/۳موزاییک کاری با کاغذ۴۹/۲۰۵/۱۶۷۶/۴مجموع۵۱/۲۸۱۸/۱۷۱۸/۲

نتایج یافته های این پژوهش همان گونه که در جدول (۱-۴) دیده می شود نشان می‌دهد که بین دانش آموزان شش گروه از نظر سطح نمرات یادگیری مفاهیم ساده شناختی (تفاضل سطح نمرات پیش آزمون از پس آزمون) تفاوت معنادار وجود دارد (۰۴۵/۰=Sig ؛ ۴۴۴/۲=F). به عبارتی حداقل یکی از گروه ها به طور معناداری از سایر گروه ها متفاوت است.

جدول (۲-۴). نتایج تحلیل کوواریانس میزان یادگیری مفاهیم ساده شناختی بعد از تعدیل اثر پیش آزمون

ضریب تأثیر

Sig

F

میانگین مجذورات

درجه آزادی

مجموع مجذورات

منبع تغییر

۳۹۰/۰

۰۰۰/۰

۸۷/۵

۶۲/۲۶

۶

۷۲/۱۵۹

الگوی تصحیح شده

۶۷۴/۰

۰۰۰/۰

۵۵/۱۱۳

۱۸/۵۱۵

۱

۱۸/۵۱۵

مقدار ثابت

۳۵۴/۰

۰۰۰/۰

۱۹/۳۰

۹۷/۱۳۶

۱

۹۷/۱۳۶

پیش آزمون

۰۶۰/۰

۶۲۶/۰

۶۹۹/۰

۱۷/۳

۵

۸۷/۱۵

گروه

۵۴/۴

۵۵

۵۳/۲۴۹

خطا

۶۲

۲۵/۱۰۸۷۴

مجموع

به منظور بررسی این فرضیه که آیا بین دانش آموزان شش گروه در زمینه سطح نمرات میزان یادگیری مفاهیم ساده شناختی تفاوت معنادار وجود دارد یا خیر از آزمون تجزیه و تحلیل کوواریانس استفاده گردید. نتایج همان گونه که در جدول (۶-۴) مشاهده می شود حاکی از این است که تأثیر نوع آموزش در این زمینه معنادار (۶۲۶/۰=Sig ؛ ۶۹۹/۰=F) نمی باشد.

جدول (۳-۴). مقایسه میانگین‌های ‌گروه‌های شش گانه قبل و بعد از تعدیل اثر پیش آزمون در میزان یادگیری مفاهیم ساده شناختی

پس از تعدیل بر اساس پیش آزمون

قبل از تعدیل بر اساس پیش آزمون

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

فراوانی

گروه ها

۶۸۱/۰

۸۶/۱۳

۳۴/۱

۳/۱۳

۱۰

فراکتال با کاغذ

۷۲۳/۰

۳۹/۱۳

۷۱/۲

۹۵/۱۱

۱۰

کتاب سازی

۷۱۰/۰

۷۳/۱۲

۳

۶۷/۱۲

۹

موزاییک کاری با کامپیوتر

۶۸۰/۰

۶۷/۱۲

۰۱/۳

۲/۱۳

۱۰

فراکتال با کامپیوتر

۶۵۷/۰

۱۴/۱۳

۰۵/۳

۹۱/۱۳

۱۱

اوریگامی

۶۲۴/۰

۲۶/۱۲

۲۹/۲

۸۳/۱۲

۱۲

موزاییک کاری با کاغذ

۵۹/۲

۹۹/۱۲

۶۲

مجموع

دقت در میانگین قبل و پس از تعدیل اثر پیش آزمون گروه ها نشان می‌دهد: گروهی که با بهره گرفتن از تکنیک فراکتال با کاغذ (۸۶/۱۳=انحراف معیار ؛ ۶۸۱/۰= میانگین) آموزش دیده است از این نظر نسبت به سایر گروه ها موفق تر بوده و گروه موزاییک کاری با کاغذ (۶۲۴/۰=انحراف معیار ؛ ۲۶/۱۲=میانگین) ضعیف ترین عملکرد را دارد.

فرضیه شماره ۲:

بین میزان یادگیری مفاهیم متوسط شناختی هندسی در شش گروه مورد مطالعه تفاوت موجود دارد.

جدول (۴-۴). نتایج تحلیل واریانس یک‌طرفه یادگیری مفاهیم متوسط شناختی دانش آموزان ۶ گروه

گروه ها

میانگین

انحراف معیار

انحراف معیار برآورد میانگین

مقدار F

معناداری

فراکتال با کاغذ

۴۶/۴۷

۰۸/۱۷

۴/۵

۵۵۳/۲

۰۳۸/۰

کتاب سازی

۶۲/۳۷

۰۲/۲۰

۳۳/۶

موزاییک کاری با کامپیوتر

۶۴/۳۲

۶۶/۲۷

۲۲/۹

فراکتال با کامپیوتر

۱۳/۱۸

۵۵/۱۷

۵۵/۵

اوریگامی

۴۶/۴۲

۸۴/۲۶

۰۹/۸

موزاییک کاری با کاغذ

۷۸/۲۴

۷۹/۲۱

۲۹/۶

مجموع

۷۱/۳۳

۵۵/۲۳

۹۹/۲

نتایج یافته های این پژوهش همان گونه که در جدول (۴-۴) دیده می شود نشان می‌دهد که بین دانش آموزان شش از نظر سطح نمرات میزان یادگیری مفاهیم متوسط شناختی (تفاضل سطح نمرات پیش آزمون از پس آزمون) تفاوت معنادار وجود دارد (۰۳۸/۰=Sig ؛ ۵۵۳/۲=F). به عبارتی حداقل یکی از گروه ها به طور معناداری از سایر گروه ها متفاوت است.

جدول (۵-۴). نتایج تحلیل کوواریانس میزان یادگیری مفاهیم متوسط شناختی بعد از تعدیل اثر پیش آزمون

ضریب تأثیر

Sig

F

میانگین مجذورات

درجه آزادی

مجموع مجذورات

منبع تغییر

۴۰۴/۰

۰۰۰/۰

۲۰/۶

۶/۱۳۱

۶

۶/۷۸۹

الگوی تصحیح شده

۶۴۱/۰

۰۰۰/۰

۰۸/۹۸

۶/۲۰۸۰

۱

۶/۲۰۸۰

مقدار ثابت

۲۹۳/۰

۰۰۰/۰

۸۲/۲۲

۱۹/۴۸۴

۱

۱۹/۴۸۴

پیش آزمون

۱۵۸/۰

۰۸۴/۰

۰۷/۲

۸۳/۴۳

۵

۱۳/۲۱۹

گروه

۲۱/۲۱

۵۵

۷۷/۱۱۶

خطا

۶۲

۵/۱۸۳۴۴

مجموع

به منظور بررسی این فرضیه که آیا بین دانش آموزان شش گروه در زمینه سطح نمرات میزان یادگیری مفاهیم متوسط شناختی تفاوت معنادار وجود دارد یا خیر از آزمون تجزیه و تحلیل کوواریانس استفاده گردید. نتایج همان گونه در جدول (۵-۴) مشاهده می شود حاکی از این است که تأثیر نوع آموزش در این زمینه معنادار (۰۸۴/۰=Sig ؛ ۰۷/۲=F) نمی باشد.

جدول (۶-۴). مقایسه میانگین‌های ‌گروه‌های شش گانه قبل و بعد از تعدیل اثر پیش آزمون در میزان یادگیری مفاهیم متوسط شناختی

پس از تعدیل بر اساس پیش آزمون

قبل از تعدیل بر اساس پیش آزمون

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

فراوانی

گروه ها

۴۶/۱

۱۰/۱۹

۹۹/۳

۷/۱۸

۱۰

فراکتال با کاغذ

۵۴/۱

۳/۱۵

۹۶/۴

۹/۱۲

۱۰

کتاب سازی

۵۴/۱

۸۶/۱۵

۸۶/۷

۶۷/۱۵

۹

موزاییک کاری با کامپیوتر

۵۶/۱

۷۱/۱۴

۲۱/۵

۳۵/۱۷

۱۰

فراکتال با کامپیوتر

۳۹/۱

۴۹/۱۸

۷۵/۴

۷۷/۱۸

۱۱

اوریگامی

۳۳/۱

۲۲/۱۴

۴۱/۵

۲۵/۱۴

۱۲

موزاییک کاری با کاغذ

۶۶/۵

۲۶/۱۶

۶۲

مجموع

نظریه کلبرگ^[۶۴]

کلبرگ به شکل گیری هویت به طور مستقیم اشاره نمی‌کند بلکه او هویت (یا به تعبیر خودش “من”) را به عنوان نهادی درنظر می‌گیرد که تنها از طریق حوزه های متفاوت عملکرد “من” قابل تبیین است. این حوزه ها (از قبیل شناخت و استدلال اخلاقی) در کنار یکدیگر رشد می‌کنند و اغلب با هم ارتباط مشروط دارند . ‌بنابرین‏ ، یک مرحله مشخص از رشد شناختی شرط لازم اما نه کافی برای استدلال اخلاقی سطوح بالا است (کروگر ۱۹۹۶).

کلبرگ با طرح مراحل رشد اخلاقی در سه سطح کلی به بررسی یکی از جنبه‌های شکل‌گیری هویت نوجوان پرداخته است. وی معتقد است که درک اخلاقی توسط همان عواملی ایجاد می‌شود که پیاژه تصور می‌کرد برای رشد شناختی با اهمیت هستند:

۱- درگیرشدن فعال با مسائل اخلاقی ۲- پیشرفت در درک دیگران (برک، ۲۰۰۱).

به نظر کلبرگ فرد در دوره نوجوانی از استدلال اخلاقی ناشی از حفظ خود به سمت استدلال اخلاقی مبنی بر نیاز به تأیید اجتماعی حرکت می‌کند. در سال‌های آخر نوجوانی استدلال اخلاقی مبتنی بر حفظ نظم اجتماعی افزایش می‌یاید. ترتیب مراحل رشد اخلاقی کلبرگ بیانگر یک سازماندهی درونی و تحولی ‌در مورد “خود” و “دیگری” با منطق تصمیم‌گیری راجع به موضوعات اخلاقی است. در حالی که جهت‌گیری تشریک مساعی بین فردی و میل به تأیید اجتماعی و بناهای لازم برای ساختن خود مستقل و متمایز در دوره نوجوانی هستند. تصمیمات اخلاقی مبتنی بر قراردادهای اجتماعی و انسانی نیز می‌تواند در این دوره مطرح شود (کروگر، ۱۹۹۶).

برک در تحلیل نظریه کلبرگ ، معتقد است تعامل بین همسالان که منجر به حل تعارض نوجوان می‌شود ، رشد اخلاقی را تحریک می‌کند. هنگامی که نوجوانان با یکدیگر مذاکره و سازش می‌کنند درمی‌یابند که زندگی اجتماعی می‌تواند به جای روابط آمرانه و تحکم‌آمیز، برپایه همکاری بین دو فرد همسنگ و همتراز بنا شود. همچنین در فرهنگ‌هایی که افراد جوان در سنین اولیه در نهادهای جامعه خود مشارکت می‌کنند از لحاظ رشد اخلاقی پیشرفته‌ترند (برک ،۲۰۰۱).

نظریه اریکسون

اریک اریکسون در سال ۱۹۶۸ نظریه رشد من را برای تشریح تعامل بین عوامل روان شناختی، تاریخی و رشدی در شکل گیری شخصیت مطرح کرد. شاید هیچ نظریه پرداز دیگری بیش از او بردرک ما از رشد شخصیت در نوجوانی اثر نگذاشته باشد . اریکسون به عنوان یک نظریه پرداز تحولی، درون فکنی دوره نوجوانی ‌و همسان سازی کارایی خود را از دست می‌دهد شکل گیری هویت نقش خود را در تحول خود دوره نوجوانی آغاز می‌کند. درخلال دوره نوجوانی است که اریکسون برای فرد فرصت حل تعارضات خود را،از ترکیب همسان سازی های قبلی در سطح بالاتر جهت رسیدن به یک محل جدید، فراهم می بیند این تالیف بر اساس کیفیتی متفاوت از آنچه که در دوره های قبل وجود داشت استوار است .

هویت نهایی در اواخر نوجوانی به عنوان تنظیم کننده و انتخاب کننده نهایی هر یک از همسان سازی های دوره قبلی عمل می‌کنند به گونه ای که در برگیرنده همسان سازی های مهم دوره کودکی و تغییر دهنده آن ها در قالب یک کل منسجم، منطقی و منحصر به فرد است ( کروگر، ۱۹۹۶).

تحولات رشدی از نظر اریکسون درطول یک پیوستار مطابق اصل تکوین رخ می‌دهند و دارای هشت مرحله است .این هشت مرحله صرفاً هشت نقطه از این پیوستار را نشان می‌دهد . مرحله پنجم مراحل اریکسون هویت مندی در برابر آشفتگی هویت است که در سنین بین ۱۳ تا ۲۰ سالگی روی می‌دهد (رفیعی ،۱۳۸۱) .

هویت ایگو آن چنان که به وسیله اریکسون مفهوم بندی شده یک سازه روان شناسی است که تنها از طریق کنش متقابل نیاز بیولوژیکی ، سازمان ایگو و بافت اجتماعی می‌تواند درک شود. در طول نوجوانی، مشخصه‌ های نوجوانی که با راه حل ها و تصمیمات کم و بیش موفق در تعارض رشدی که در مرحله های اولیه شکل گرفته اند حالا می بایستی داخل یک ساخت جدید متفاوت از درون فکنی های اولیه و همانندسازی کودکی،تکامل یابند (گارت^[۶۵] ،۱۹۶۰).

با فوران امیال جنسی ، ‌نوجوان ناگهان احساس می‌کند که گویا تکانه هایش دیگر کاملاً به اختیار او نیستند. رشد سریع جسمی در این دوره نیز عامل دیگری برای مضطرب کردن نوجوان است (رفیعی، ۱۳۸۱).

خود کودکی از طریق همانند سازی قابل ملاحظه با افراد مهم ایجاد می شود، اما در دوره نوجوانی خود از طریق چیزی فراتر از این عملکردها به دست می‌آید، که در نوجوانی دیگران برای خود مهم تر می‌شوند نه صرفا به عنوان منابع بالقوه برای همانند سازی بلکه به عنوان افرادی که به عنوان فرد مستقل، به سازماندهی من واقعی آن ها کمک می‌کنند (کروگر،۱۹۹۶) .

اما مهمتر از رشد جسمی و سر برآوردن تکانه های جنسی ، دغدغه عمده نوجوانان این است که نکند به نظر دیگران فرد خوبی نیایند؟ درعرصه اجتماعی چه جایگاهی خواهد داشت ؟ به عبارت دیگر مسئله اصلی نوجوان که دائم به آن اشتغال خاطر دارد، هویت است : او می‌خواهد بداند کیست؟ و که خواهد شد؟ نوجوان در پی یافتن پاسخ این سوال دچار یک تعلیق روانی – اجتماعی می شود و مضطربانه با افراد و ‌گروه‌های مختلف همانند سازی می‌کند اما همه این ها ممکن است هویتهای موقت و متزلزلی باشند، به طوری که نوجوان برای حفظ آن ها ممکن است روش های مختلفی در پیش گیرد که راه انداختن گروه یا پیوستن به یکی از ‌گروه‌های موجود و بی تحملی در برابر تفاوت‌های فردی دیگران از آن جمله است . او ‌به این ترتیب هویتهای مختلف را می آزماید تا سرانجام با عقاید و ارزش‌های یک گروه اجتماعی احساس وحدت درونی کند.

از سوی دیگر این فرایند درنوجوانی خاتمه نمی یابد و گاه نوجوان در پاسخ به نیازی اصیل و درونی برای اجتناب از تثبیت زودرس هویت، پذیرش نقشهای متحجر اجتماعی را بر نمی تابد . ‌به این ترتیب، گر چه او می باید رنج جستجوی هویت را به مدت طولانی تری تحمل کند، در مقابل، ‌امید آن است که به شکل متعالی تری از انسجام فردی دست یابد که در عین حال بکر، بدیع و بی سابقه نیز هست؛ گر چه آدمی در تمام طول زندگی در حال تشکیل و اصلاح هویت خویش است، ولی بحران هویت در همین دوره نوجوانی روی می‌دهد. اگر نوجوان نتواند به تصویری درست از خود ، توانایی ها، علایق، وامکاناتش دست یابد و نتواند ‌بر اساس آن ها خطوط اصلی تصویری از آینده خود را در ذهن ترسیم کند، به فضیلت پایبندی دست نمی یابد. پایبندی به تعریفی که از خود در ذهن دارد و به دیگران هم ارائه می‌دهد و نیز پایبندی به یک نظام عقاید و ارزش‌ها که تصویری از جهان و جایگاه فرد در آن را به وی ارائه می‌کند. نتیجه این گونه پایبندی توان حفظ ارادی پیوندهای وفادارانه، علی رغم تناقض های اجتناب ناپذیری است که در هر نظام ارزشی وجود دارد ، به عبارت دیگر پایبندی سنگ بنای هویت است، که از نظام ارزشی موید آن الهام می‌گیرد و با روابط اجتماعی ناشی از آن محکم می شود (رفیعی ،۱۳۸۱).

عواقب عدم شکل گیری هویت مناسب :

در این مرحله نیز، مثل همه مراحل رشد، دو نوع پیامد مرضی ممکن است پیدا شود. پیامد غیر انطباقی و پیامد بدخیم.