۶۷/۰

۵-۳-روش اجرا :
جهت بدست آوردن اطلاعات نظری ضمن مراجعه به کتابخانه های‌دانشگاهی نسبت به گردآوری وتدوین مطالب اقدام شد . جهت گردآوری داده‌های تحقیق ضمن مراجعه به دانشگاه علوم پزشکی و کسب مجوزهای مربوطه و با بهره گرفتن از نظر متخصصین، بیماران سرطانی شناسایی و نسبت به تکمیل پرسشنامه‌ها با رعایت اصول حرفه‌ای اقدام شد.
۶-۳- روش تجزیه وتحلیل اطلاعات
در این بررسی از دو سطح توصیفی و استنباطی جهت تحلیل داده‌ها استفاده شد. در سطح توصیفی از میانگین و انحراف استاندارد و در سطح استنباطی از روش‌های تحلیل واریانس چند متغیره وآزمون تی استفاده شده است که این تجزیه و تحلیل بر مبنای نرم‌افزار spss18 انجام گردید.
۷-۳-اصول اخلاقی پژوهش:
در این نوع تحقیقات رعایت اصول اخلاقی از اهمیت بسزایی برخوردار است به گونه ای که محقق تمام تلاش خود را معطوف به این موضوع می کند که نکته های زیر در نظر گرفته شود .
۱-در ابتدای ارتباط با بیمار ضمن برقراری ارتباط موثر و همدلانه و بدون توضیح در زمینه های طرح واره های ناسازگار نقش این چنین تحقیقاتی را در زمینه بهبود کیفیت زندگی ، آرامش و حتی تاثیرات آن در درمان بازگو شد .
۲- اصل رازداری است که در همان ابتدا توضیحات کاملی در آن زمینه ارائه شد .
۳- به بیماران گفته شد که نتایج تحقیق به آن ها ارائه خواهد شد و حتی در این راستا توصیه هایی نیز پس از ارائه نتایج به بیماران تحویل گردید و در صورت نیاز ایشان را به متخصصین روانشناسی معرفی کردیم .
۴- با توجه به اینکه حساسیت این بیماران به دلیل رنج های فراوانی که از بیماری خود داشتند زیاد بود در طول مدت فرایند تحقیق در صورت نیاز از روش درمان های حمایتی تحت متخصص مربوطه پزشکی استفاده شد .
۵- طبیعی است که هیچ نوع تغییری در فرایند درمان های پزشکی و روان شناختی ایشان تا وصول نتیجه نخواهد یافت .
فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده‌ها
در این فصل یافته های پژوهش ارائه خواهند شد . ابتدا یافته های توصیفی یعنی میانگین ، انحراف استاندارد متغیرهای پژوهش ارائه می گردند . در ادامه یافته های مربوط به بررسی فرضیه های پژوهش ارائه شده است ،در این راستا ، آزمونتی تست و تحلیل واریانس چند متغیره جهت مقایسه دو گروه (سرطانی و عادی ) در رابطه با متغیرهای پژوهش ، انجام گرفته است .
۱-۴- یافته های توصیفی و استنباطی
در این قسمت ، به بررسی نتایح حاصل از محاسبات فرضیات تحقیق پرداخته می­ شود.
ابتدا به منظور پیشگیری از تأثیر دو عامل مداخله گر سن و جنس در این تحقیق دو گروه نمونه و شاهد (بیماران سرطانی و عادی)، با یکدیگر همتا سازی گردیدند. بدین ترتیب گروه های مورد بررسی در این تحقیق ، شامل ۲ گروه زنان که با فاصله های سنی ۵ ساله همتا سازی شده بودند گردید.
پس از آن به بررسی و مقایسه ابعاد طرحواره های ناسازگار در دو گروه افراد عادی و سرطانی پرداخته شد.
جدول ۱-۴) اطلاعات توصیفی از گروه ­های سرطانی و عادی در ابعاد مختلف طرحوارهای ناسازگارانه
همان گونه که از نتایج این جدول (۱-۴) مشاهده می­گردد ، نتیجه می گیریم که تفاوت میانگین داده ها در این بررسی، از تفاوت معنی­دار در سطح بالایی برخوردار است . بنابراین به مقایسه تفاوت میانگین دو گروه در ابعاد مختلف طرحواره های ناسازگارانه ،پرداخته شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول ۲-۴) اطلاعات توصیفی از گروه ­های سرطانی و عادی در ابعاد مختلف تحریف های شناختی
همان گونه که از نتایج این جدول (۲-۴) مشاهده می­گردد ، نتیجه می گیریم که تفاوت میانگین داده ها در این بررسی، از تفاوت معنی­دار در سطح بالایی برخوردار است بنابراین به مقایسه تفاوت میانگین دو گروه در ابعاد مختلف تحریف های شناختی ،پرداخته شد.
جدول ۳-۴) اطلاعات توصیفی از گروه ­های مختلف سنی در ابعاد مختلف طرحوارهای ناسازگارانه
جدول ۳-۴) اطلاعات توصیفی از گروه‌های مختلف سنی در ابعاد مختلف طرحوارهای ناسازگارانه
همانگونه که از یافته های جدول بالا ( ۳-۴) مشاهده می­گردد، تفاوت مشاهده شده در بین میانگین نمرات گروه های سنی مورد بررسی در این تحقیق، از سطح معنی­داری برخوردار نیست. بنابراین نمی توان انتظار داشت که در بین ابعاد مورد بررسی نیز به تفاوت میانگین نمرات معنی دار آماری ، دست یافت و ضرورت بررسی جزء به جزء این ابعاد ، وجود ندارد.

جدول ۴-۴) اطلاعات توصیفی از گروه ­های مختلف سنی در ابعاد مختلف تحریف های شناختی

ابعاد

گروه های سنی

تعداد نمونه

میانگین نمره

انحراف استاندارد

کمال گرایی

زیر ۳۷

۱۸

قابلیت استفاده از Strategy Controller: یکی از ابزارهای کاربردی برنامه نویسی در نرم افزار های SCADA می باشد با بهره گرفتن از آن می توان الگوریتم های کنترلی را که دارای سطح پیچیدگی زیادی نیستند را پیاده سازی نمود.در این روش اطلاعات محیطی به نرم افزار منتقل می شود و بعد از انجام فرایند محاسباتی فرمان متناسب به سیستم کنترل ارسال می گردد (SpecView,2012) [31].
قابلیت استفاده از ActiveX Control :با بهره گرفتن از این قابلیت امکان استفاده از برنامه های کاربردی از قبل نوشته شده در نرم افزار های SCADA به عنوان یک شی Object فراهم می گردد.یک شی ActiveX control دارای سه بخش ورودی Input-روش ها یا Methods وخروجی ها Outputs می یاشد .در قسمت روش ها نحوه ارتباط ورودی و خروجی های سیستم مشخص می شود که می تواند شامل یک فرایند کنترلی ساده و یا یک الگوریتم پییچیده محاسباتی بر مبنای منطق فازی باشد[۳۱] .
۳-۱۷-امکان استفاده از OPC در نرم افزار SCADA
(Daneels,1999) [32] امکان استفاده از OPC در سیستم های SCADA را بررسی نموده است .OPC مخفف OLE for Process Control یک درگاه ارتباطی استاندارد را برای دسترسی به اطلاعات سیستم های کنترلی می باشد که از طریق آن نرم افزار SCADA می تواند با سیستم های کنترلی متنوع که می تواند شامل PLC ها و یا نرم افزارهای محاسباتی و مدلسازی مانند MATLAB ارتباط برقرار نماید.با بهره گرفتن از پروتکل OPC امکان تبادل اطلاعات و استفاده از قابلیت نرم افزارهایی که امکان شبیه سازی بر اساس منطق فازی و شبکه های عصبی را دارند فراهم می گردد[۳۲] .

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-۱۸-استفاده از سیستم های SCADA بر مبنای وب
(Hosny & Mohamed ,2010 ) .
با بهره گرفتن از فناوری های ذکر شده امکان دسترسی از طریق اینترنت به سیستم SCADA میسر می شود.
دسترسی به سیستم SCADA از طریق اینترنت مزایای زیر را در بر دارد :
هزینه اجرائی سیستم SCADA کاهش می یابد.
دسترسی به اطلاعات سیستم با سهولت بیشتری انجام می گیرد.
امکان ارتباط کاربران به صورت سیار از طریق تلفن همراه به سیستم SCADA فراهم می گردد (Ozdemir&Karacor,2006) [22].
۳-۱۹-استفاده از روش های مدل سازی نرم افزاری در مدیریت انرژی
(Clarke et.al,2002 ) [34] استفاده از روش های مدلسازی نرم افزاری در مدیریت انرژی دز ساختمان را مورد بررسی قرار داده است .با توجه به لزوم داشتن دانش فنی در سطح بالا جهت برنامه ریزی سیستم های مدیریت مصرف انرژی بر اساس منطق فازی و یا شبکه های عصبی در سال های اخیر استفاده از نرم افزارهای مدل سازی توسعه زیادی پیدا کرده است .بخصوص در سیستم های مدیریت ساختمان BEMS استفاده از این نوع نرم افزار ها رواج یافته است که از بین آنها می توان به نرم افزار ESP-r اشاره کرد.فرایند مدلسازی در این روش بر اساس به کار گیری همزمان نرم افزار های SCADA و نرم افزار مدل سازی انجام می گردد.در این روش ابتدا اطلاعات پایش شده از محیط از طریق نرم افزار SCADA با بهره گرفتن از پروتکل های استاندارد به نرم افزار مدل سازی انتقال می یابد و پس از انجام مدل سازی خروجی جهت اعمال در فرایند به نرم افزار SCADA انتقال می یابد .در این نوع نرم افزار های مدلسازی اساس فرایند مدل سازی بر اساس رویدادهایی است که در طول زمان تکرار می شوند .مانند روند تغییر دمای محیط در طول چهار فصل یک سال که فرآیندی تکرار شونده است و بنابراین سیستم کنترل می تواند بر اساس اطلاعات موجود در پایگاه داده وضعیت مورد نیاز سیستم را در روزهای آینده پیش بینی نماید[۳۴].
۳-۲۰-جمع بندی تحقیقات گذشته
با توجه به تحقیقات گذشته در مورد کاربرد سیستم های SCADA در بهینه سازی مصرف انرژی می توان رئوس کلی این تحقیقات را به شرح زیر تقسیم بندی نمود :
در بسیار ی از تحقیقات بر ثبت و پایش دقیق پارامترهای مرتبط با مصرف انرژی تاکید شده است[۲۹،۲۷،۱۹،۱۸،۱۶،۳] .
لزوم کنترل اوج بار مصرفی Demand در تعداد زیادی از تحقیقا ت پیشین مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان یکی از نکات کلیدی در مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی مورد توجه قر ار گرفته است[۲۷،۱۶،۱۸،۲۱] .
امکان پیش بینی اوج بار مصرفی Demend هم در بسیاری از تحقیقات گذشته مورد بررسی قرار گرفته و بسیاری از محققین سعی نموده اند با بهره گیری از روش های نوین مانند الگوریتم فازی و هوش مصنوعی مقدار مصرف انرژی را پیش بینی نمایند [۲۴،۲۵].
استفاده از فناوری های نوین در کنترل تجهیزات در بسیاری از تحقیقات انجام شده مورد تاکید قرار گرفته است و محققین در گذشته سعی نموده اند با بهره گیری از سیستم های جدیدو روش های مدلسازی و پیاده سازی الگوریتم های کنترلی پیشرفته مانند الگوریتم PID وFuzzy و شبکه هایی عصبی و به کارگیری میکروکنترولرها در کنار سیستم های SCADA ضمن بهبود عملکرد فرایند . کاهش خطا میزان مصرف انرژی و اوج بار مصرفی را تا حد امکان کاهش دهند[۳۴،۳۰،۲۸،۲۶].
استفاده از شبکه های حسگر بی سیم و زیرساخت تلفن همراه در جهت توسعه سیستم های SCADA توسط تعدادی از محققین بیان شده است [۲۳،۲۲].
دربعضی از تحقیقات انجام شده بر استفاده از سیستم های SCADA جهت مدیریت تجهیزات و کاهش استهلاک و افزایش راندمان تاکید شده است [۲۳،۲۱،۱۸،۱۷،۱۶].
در بعضی تحقیقات انجام شده استفاده از قابلیت های نرم افزاری و لزوم پیاده سازی سیستم های SCADA در بستر وب مورد تاکید قرار گرفته است[۳۳،۳۲،۳۱،۲۱].
لزوم اجرای یک برنامه زمانبندی جهت کارکرد تجهیزات در جهت کاهش مصرف انرژی در بعضی تحقیقات پیشین مورد تاکید قرار گرفته است[۲۰،۱۸،۱۶].
در برخی تحقیقات انجام شده بر لزوم داده کاوی متغیرهای مرتبط با مصرف انرژی در جهت افزایش امنیت در سیستم های SCADA تاکید شده است[۲۳،۲۲].
در تحقیقات گذشته بر اهمیت محاسبه نرخ بازگشت سرمایه در پروژه های مدیریت مصرف انرژی تاکید شده است[۱۷] .
۳-۲۱-نتیجه گیری فصل
با توجه به بررسی تحقیقات پیشین در جهت اجرای فرایند آزمایشی این تحقیق درزمینه مدیریت و سازی و بهینه سازی مصرف انرژی در کوره های الکتریکی روش ها زیر به عنوان مبنای طراحی سیستم در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفت .
با توجه به تاکید اکثر محققان بر لزوم کاهش اوج بار مصرفی در سیستم ها به منظور کاهش مصرف انرژی این موضوع به عنوان یکی از راهبرد های اصلی پیاده سازی فرایند آزمایشی انتخاب گردید .در روش پیاده سازی که درفصل بعدی به آن می پردازیم کاهش اوج بار مصرفی در تمامی مراحل به عنوان یک هدف اصلی در نظرگرفته شده است و فرایند به طور مستمر با توجه به این هدف اصلاح شده است.
با توجه به تاکید محققان بر استفاده از تجهیزات و روش های کنترلی نوین در جهت کاهش مصرف انرژی در این تحقیق جهت کنترل فرایند گرمایش کوره های الکتریکی از الگوریتم PID و سیستم کنترل توان SCR بر پایه تکنولوژی میکروکنترولردر راستای نیل به اهداف مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی استفاده شده است .
با توجه به تاکیدبسیاری از محققین بر لزوم پایش دقیق پارامترهای مرتبط با مصرف انرژی این روش به عنوان یکی از اصول اصلی مورد توجه قرار گرفته و کلیه پارامترهای مورد نیاز در بازه زمانی ۱ ثانیه ثبت شده و نمودار آنها رسم شده و در روند پیاده سازی این تحقیق مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته اند.
با توجه به تحقیقات پیشین در مورد پیش بینی اوج بار مصرفی و تاثیر آن بر بهینه سازی و کاهش مصرف انرژی در فرآیندهای آزمایشی انجام شده عمل پیش بینی به عنوان یکی از اصول طراحی سیستم لحاظ شده است .
ضرورت بهبود راندمان سیستم و کاهش استهلاک به عنوان یکی اصول طراحی سیستم مورد توجه قرار گرفته است .
در بعضی تحقیقات پیشین اثر مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی بر بهبود عملکرد فرایند و کاهش خطا در کنترل سیستم مورد توجه قرار گرفته است که در این تحقیق به طور جامع مورد بررسی قرار می گیرد.
در فصل چهارم روش پیاده سازی یک سیستم مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی بر پایه سیستم های SCADA مورد بررسی قرار می گیرد.
۴-روش پیشنهادی ، آزمایشها و نتایج
۴-۱- مقدمه
با توجه به اینکه سیستم های حرارتی و کوره های صنعتی الکتریکی کاربرد زیادی در صنایع ایران دارند و در این بخش با توجه به تحقیقات انجام شده روش طراحی یک مدل کاربردی مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی در کوره های صنعتی الکتریکی با بهره گرفتن از سیستم های SCADA ارائه می گردد.با توجه به قابلیت های نرم افزار اسکادای SpecView جهت طراحی یک سیستم مدیریت مصرف انرژی این نرم افزار مورد استفاده قرار گرفته است . بعد از طراحی یک برنامه کاربردی هرروش کنترلی در یک فرایند با مقیاس آزمایشگاهی اعمال می گردد و اطلاعات بدست آمده در هرروش مورد پایش دقیق قرار می گیرد نتایج بدست آمده از هر روش به همراه نمودارهای مربوط به هر روش مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد .
همانطور که در فصل های قبلی به آن اشاره شد اولین مرحله در مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی شناسایی فرصت ها می باشد .در طراحی یک سیستم کاربردی اولین مرحله بعد از راه اندازی سیستم پایش دقیق متغیر ها می باشد .در ادامه به تشریح فرایند و متغیر های موثر در آن می پردازیم .
۴-۲-اهداف مدیریت مصرف انرژی در کوره های الکتریکی
اولین قدم در مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی تعیین اهداف می باشد.با توجه به پیشینه پژوهشی که در فصل قبل مورد بررسی قرار گرفت در این پژوهش هدف از مدیریت انرژی در کوره های الکتریکی کاهش مصرف انرژی و کاهش اوج بار مصرفی می باشد.
۴-۲-۱-کاهش انرژی مصرفی در کوره های الکتریکی
یکی از اهداف کاهش انرژی مصرفی در کوره های صنعتی می باشد در این مرحله تلاش می شود با بهره گرفتن از سیستم های SCADA و اعمال روش های کنترلی مختلف در فرایند و اصلاح مستمر روش ها بر اساس نتایج بدست آمده میزان مصرف انرژی و اتلاف آن تا حد ممکن کاهش پیدا کند.کاهش مصرف انرژی رابطه مستقیمی یا کاهش هزینه ها دارد و در صورت موفقیت در اجرای این بخش هزینه صنایعی که از این تجهیزات استفاده می کنند کاهش پیدا می کند.
۴-۲-۲-کاهش اوج بار مصرفی در کوره های الکتریکی
در فرایند مدیریت مصرف انرژی کاهش اوج بار مصرفی Demand از اهمیت بسیاری برخودار است تمامی مصرف کنندگان انرژی الکتریکی دارای یک محدوده مجاز مصرف توان هستند و در صورت عبور از این محدوده با جرائم و افزایش ناکهانی هزینه ها روبرو خواهند شد .بنا براین یکی از اهداف مهم در مدیریت مصرف انرژی نگهداری اوج بار مصرفی در محدوده مجاز و کاهش آن تا حد ممکن است .کاهش اوج بار مصرفی علاوه بر کاهش هزینه های مستقیم مصرف انرژی باید کاهش استهلاک تجهیزات و هزینه تعمیرات و نگهداری در صنایع می گردد .از آنجا که معمولا صنایع حرارتی دارای تعداد زیادی از تجهیزات گرمایشی مانند کوره های الکتریکی هستند با کاهش اوج بار مصرفی در هر یک از این تجهیزات میزان اوج بار کلی در سیستم تا حد زیادی کاهش خواهد یافت.
۴-۳- فرایند مصرف انرژی در یک کوره الکتریکی
هدف از به کارگیری یک کوره صنعتی الکتریکی^[۷۰] انجام یک فرایند حرارتی می باشد بدین معنی که در طی این فرایند دمای یک جرم معین از ماده که می تواند جامد و یا مایع و یا گاز باشد در یک زمان مشخص به دمای مورد نظر فرایند برسد که برای انجام این فرایند باید انرژی صرف گردد .در یک سیستم ایده آل که دارای اتلاف انرژی نباشد مقدار انرژی مورد نیاز برای فرایند طبق رابطه زیر تعریف می گردد .
Q=M*C*(T-T0) (4-1 )
Q مقدار انرژی مورد نیاز بر حسب ژول
M جرم ماده ای که به آن انرژی حرارتی اعمال میشود بر حسب کیلوگرم

مک‌فارلن و مک‌کنی با بررسی تاثیر فناوری اطلاعات بر روی شرکت‌های مختلف، دریافتند که فناوری اطلاعات تاثیرات متفاوتی بر روی شرکت‌ها و صنایع می‌گذارد. از زمانی که شبکه استراتژیک توسط مک‌فارلن و مک‌کنی در سال ۱۹۸۲ معرفی شد، به طور مرتب توسعه یافت و مورد استقبال بسیاری از پژوهشگران، استراتژیست‌ها، مشاوران و مدیران قرار گرفت. یکی از علل اقبال عمومی به این چارچوب را می‌توان در سادگی و قدرتمندی آن دانست. علت دیگر تحلیل‌های بیشماری است که بر روی این شبکه به طور مرتب انجام می‌شود و همچنان در حال توسعه و گسترش است. مک‌فارلن و مک‌کنی در ابتدا تنها قصدشان بیان تفاوت شرکت‌ها و صنایع در برخورد و سرمایه‌گذاری بر فناوری اطلاعات و یا به قول خودشان ارائه “رویکردی اقتضایی به مدیریت فناوری اطلاعات^[۴]” بود. اما کاربردهای متنوع دیگری برای این چارچوب پیدا شد، و همچنان می‌شود. هم اکنون این چارچوب به عنوان ابزاری استاندارد در تحلیل استراتژیک سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات در سازمان‌ها محسوب می‌شود، و دامنه کاربرد آن بسیار گسترش یافته است.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

نکته لازم به ذکر این است که متاسفانه در ایران توجه چندانی به این چارچوب نشده است و دانشجویان و مدیران آشنایی چندانی با آن ندارند. شاید یک دلیل آن سلطه رویکرد فناورانه و غیراستراتژیک بر ادبیات و عملیات فناوری اطلاعات در کشورمان باشد.
شبکه استراتژیک مک فارلن نشان می‌دهد که سازمان‌ها از فناوری اطلاعات به روش‌ها متفاوتی بهره می‌برند. برخی از آنها کمترین سرمایه‌گذاری را بر روی آن انجام می‌دهند و تنها به استفاده از سیستم‌های پردازش مبادلات^[۵] پایه‌ای بسنده می‌کنند؛ و برخی دیگر از سازمان‌ها از آن به عنوان سیستم‌های اطلاعاتی مهمی که فرآیندهای کسب‌وکارشان را موثرتر و کارآمدتر می‌سازد می‌نگرند. برخی دیگر هم از سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات به عنوان ابزار و سلاحی استراتژیک، به منظور خلق و حفظ مزیت رقابتی پایدار، استفاده می‌برند.
در این چارچوب دو عامل بسیار مهم برای مدیریت فناوری اطلاعات در یک سازمان تلقی می‌شود. عامل نخست تاثیر فناوری اطلاعات بر عملیات روزمره کسب وکار سازمان است. برخی از سازمان‌ها که فرآیندهای کسب وکار آنها با زیرساخت‌های فناوری و سیستم‌های اطلاعاتی گره خورده است این مورد قابل درک است. به طور نمونه برخی از شرکت‌ها اگر تنها برای چند ثانیه سیستم‌های اطلاعاتی و یا زیرساخت‌های فناوری آنها دچار وقفه شود، در ارائه خدمات و تولید محصول تاثیر جبران ناپذیری بر سازمان خواهد گذاشت. در چنین سازمان‌هایی قابلیت اطمینان زیرساخت‌های فناوری و سیستم‌های اطلاعاتی باید نزدیک به ۱۰۰% باشد، و تحمل خطا در چنین سازمان‌هایی بسیار پائین است. به اصطلاح کیفیت عملیات فناوری اطلاعات در چنین سازمانهایی خطا-صفر^[۶] بایستی باشد. امروزه بانک‌ها، نمونه‌ای از چنین سازمان‌هایی هستند.
از طرفی دیگر سازمان‌هایی هم یافت می‌شوند که در صورت بروز اشکال و وقفه در عملیات فناوری اطلاعات آنها، حتا برای مدتی طولانی تاثیر جبران ناپذیری بر فرایند و عملیات کسب وکار آنان نخواهد گذاشت. بنابراین کسب وکار به عملیات خود به طرق دیگری ادامه می‌دهد.
عامل مهم دوم در مدیریت فناوری اطلاعات، اقدامات و تحقیقاتی است که اهمیت و تاثیر استراتژیک بر سازمانها خواهد گذاشت. اما در برخی از سازمان‌ها، پروژه‌های توسعه برنامه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی کاربردی هستند اما استراتژیک نیستند.
مک فارلان و مک کنی^[۷] (۱۹۸۲) چهار دسته از سازمان‌ها را شناسایی کرده‌اند که فناوری اطلاعات تاثیرات متفاوتی بر روی آنها می‌گذارد.
نمودار زیر این تقسیم بندی را براساس دو معیار یا طیف، تاثیر فناوری اطلاعات بر عملیات سازمان و تاثیر آن بر استراتژی سازمان، در یک جدول دو در دو نشان می‌دهد.
نمودار ۱-۱- شبکه استراتژیک

• • استراتژیک: سازمانهایی که در خانه شماره ۱ قرار می‌گیرند، سازمانهایی هستند که هم‌اکنون و در آینده به فناوری اطلاعات برای عملکرد خود نیاز مبرم دارند، مانند بانک‌ها، در این نوع از سازمانها همبستگی بالایی بین موفقیت سازمان و بکارگیری فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی وجود دارد.

• • کارخانه^[۸]: خانه شماره ۲، سازمانهایی هستند که برای انجام عملیات روزمره خود به فناوری اطلاعات وابسته هستند، اما بکارگیری فناوری اطلاعات برای آنها مزیت رقابتی ایجاد نمی‌کند. این سازمان‌ها خواهان سیستم ‌های اطلاعاتی قابل اطمینان و به سرعت در دسترس هستند. نظیر برخی از سازمان‌های تولیدی یا فروشگاه‌های زنجیره‌ای.

• • چرخشی^[۹]: خانه شماره ۳، این سازمان‌ها در حال حاضر به فناوری اطلاعات خیلی وابسته نیستند، ولی ممکن است که در آینده برای تقویت موقعیت رقابتی خود در بازار از آن بهره‌گیرند مانند برخی از شرکت‌های بیمه و شرکت‌های مشاوره‌ای.

• • پشتیبانی: خانه شماره ۴، در این گونه از سازمان‌ها، فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی نه در وضع کنونی و نه در آینده نقش تحول آفرین و یا تسهیل کننده‌ای را ایفا نمی‌کند. در این سازمان‌ها به فناوری اطلاعات تنها از منظر نوعی هزینه و بدون توجیه اقتصادی مستقیم نگریسته می‌شود.

انتخاب‎های استراتژیک کارکردهای فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی
سیستم فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی از چهار کارکرد عمده تشکیل شده است. این کارکردها در شکل زیر نشان داد.
نمودار ۱-۲- سلسله مراتب استراتژی های سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات
۱-۶- جامعه آماری
مدیران و کارشناسان خبره سازمان مدیریت صنعتی و آشنا به فناوری اطلاعات (تعداد جامعه آماری ۶۱ نفر می باشد).
۱-۷- روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
روش های توصیفی: میانگین و فراوانی
۱-۸- قلمرو پژوهش
۱-۸-۱- قلمرو موضوعی
استراتژی سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات به همراه چهار زیر سیستم آن شامل

• • استراتژی توسعه سیستم‌های اطلاعاتی

• • استراتژی خدمات فناوری اطلاعات

• • اسنراتژی سبد کاربردها

• • استراتژی فناروی و زیرساخت

۱-۸-۲- قلمرو مکانی
قلمروی مکانی این پژوهش دفتر مرکزی سازمان مدیریت صنعتی، واقع در نبش خیابان جام جم می‌باشد.
۱-۸-۳- قلمرو زمانی
این پژوهش از نیمسال دوم سال ۱۳۸۸ در سازمان مدیریت صنعتی صورت گرفته است .
۱-۹- روش ‌شناسی تحقیق
۱-۹-۱- نوع روش تحقیق
در این تحقیق، از روش کیفی در کنار روش توصیفی – پیمایشی استفاده خواهدشد. در روش‌های کیفی با بهره گرفتن از مشاهده، مصاحبه و تحلیل اسناد در مورد عملکرد، افکار و عواطف افراد شناخت حاصل می‌شود.
۱-۹-۲- روش گردآوری اطلاعات و داده‌ها
۱- مطالعات کتابخانه‌ای از جمله مطالعه کتاب‌ها و نشریات داخلی و خارجی و جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی اینترنت به ‌منظور یافتن مبانی نظری و استفاده از تجارب سایر محققین
۲- مصاحبه عمیق با مدیران و کارشناسان و افراد موثر در جامعه نمونه بصورت حضوری یا تلفنی
۳- استفاده از پرسشنامه به عنوان یکی از ابزارهای جمع‌ آوری اطلاعات برای دست‌یابی به داده‌های مورد نظر.
۱-۱۰- محدودیت‌های تحقیق
محدودیت شناخت کامل فرهنگ بومی یک سازمان حرفه‌ای با توجه به محدودیت زمانی، مشکل دسترسی به اعضای جامعه آماری به دلیل داشتن مسئولیت‌هایی در طرح های خارج از سازمان،
عدم تمایل جدی اساتید فن و بعضی از مدیران به همکاری بدلیل عدم برخورداری از روحیه نظارت پذیری و احساس اینکه نتیجه تحقیق قدرت و نفوذ آنان را ممکن است کاهش دهد.
۱-۱۱- تعریف واژگان و اصطلاحات
سیستم‌های اطلاعاتی و فناوری اطلاعات
پیش از آنکه به مقوله مدیریت فناوری اطلاعات پرداخته شود لازم است که به روشن‌سازی و تعریف چند واژه‌ی کلیدی و تفاوت آنها که در تحقیق بسیار از آنها استفاده خواهد شد پرداخته شود.
نخستین نکته، در تعریف و تفاوت میان فناوری اطلاعات و سیستم‌های اطلاعاتی نهفته است، اگر چه در بسیاری از موارد به جای هم استفاده می‌شوند اما تفاوت معنی‌داری دارند.
واقعیت این است که سیستم‌های اطلاعاتی سال‌ها پیش از اختراع واژه فناوری اطلاعات در سازمان‌ها حضور داشتند، و حتی امروز نیز حضور دارند. در حالی‌که فناوری اطلاعات به طور خاص به فناوری مانند سخت‌افزارها، نرم‌افزارها و شبکه‌های مخابراتی اشاره دارد، که هم می‌تواند قابل لمس (مانند سرور، کامپیوتر شخصی، رهیاب، و کابل‌های شبکه) و هم غیرقابل لمس (مانند انواع نرم‌افزارها) باشد. فناوری اطلاعات اخذ، پردازش، ذخیره، تحویل و به اشتراک‌گذاری اطلاعات و دیگر محتواهای دیجیتالی را امکان پذیر ساخته و تسهیل می‌کند. در اتحادیه اروپا از واژه فناوری اطلاعات و ارتباطات^[۱۰] به جای فناوری اطلاعات برای تشخیص و تمایز آن از تلقی سنتی از فناوری اطلاعات و مخابرات استفاده می‌شود.
برنامه‌های کاربردی^[۱۱] که از این پس به اختصار آنرا ” کاربردها ” می‌نامیم نیز واژه‌ی دیگریست که از آن بسیار استفاده خواهد شد. در اصل کاربرد اشاره به استفاده از فناوری اطلاعات در فرآیندها و فعالیت‌های کسب‌وکار دارد. برنامه‌های کاربردی مطابق شکل زیر به دو دسته تقسیم می‌شوند.
انواع برنامه های کاربردی

از نظر پاسخگویان رتبه بندی تهدیدها به ترتیب بصورت عامل محیط رقابتی، عامل تکنولوژیکی، عامل سیاسی- قانونی، عامل اقتصادی بوده است.
با توجه به این موضوع یعنی رتبه تهدیدها در عامل محیط رقابتی پیشنهاد می شود که هر گونه تغییرات در محیط رقابتی بصورت دقیق و جامع مورد بررسی قرار گیرد و همگام با این تغییرات استراتژی انجمن نیز به صورت مؤثر تغییر یابد.
۵-۶- پیشنهاداتی برای تحقیقات آینده

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

مستند به بیان مسأله، هدف، پیشینه، و دیگر موارد اشاره شده در متن تحقیق، موارد زیر بهعنوان پیشنهاداتی بهمنظور انجام تحقیقات آتی در ارتباط با موضوع تحقیق حاضر می‏تواند ارائه گردد:
– بررسی و تبیین موقعیت استراتژیک داخلی و خارجی انجمن سرمایه گذاری و کارافرینی کیش و ارائه استراتژیها و راهکارهای بهبود وضع موجود با بهره گرفتن از مدلهای مفهومی دیگر موجود در ادبیات موضوعی مربوط، غیر از مدلی که در طرح حاضر از آن استفاده شده است.
– اجرا و پیادهسازی استراتژیهای ارائه شده در تحقیق حاضر و پایش و بررسی نتایج حاصل از آنان.
– بررسی میزان تأثیر برنامه ریزی استراتژیک بر شاخصهای عملکردی انجمن سرمایه گذاری و کارآفرینی کیش.
– انجام تحقیقاتی با شیوه ها و ابزارهای نوین در تدوین استراتژی برای انجمن سرمایه گذاری و کارآفرینی کیش.
فهرست منابع
منابع فارسی:
کتاب ها
آذر، عادل و منصور مؤمنی.، (۱۳۷۹)،آمار و کاربرد آن در مدیریت، جلد دوم، تهران: انتشارات سمت.
استیسی، رالف.دی. (نویسنده)، (۱۳۸۱)، مدیریت استراتژیک و پویاییهای سازمانی، شجاعی، محمدرضا. (مترجم)، چاپ اول، تهران: دانشکده امور اقتصادی.
اعرابی، محمد.، (۱۳۸۴)، برنامه استراتژیک گمرک، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
آنسوف، اچ. ایگور. و مک دانل، ادوارد. جی. (نویسندگان)، (۱۳۷۵)، استقرار مدیریت استراتژیک، زندیه، عبدالله (مترجم).، تهران: انتشارات سمت.
برایسون، جان. ام. (نویسنده)، (۱۳۸۳)، برنامه ریزی استراتژیک برای سازمانهای دولتی و غیر انتفاعی، منوریان، عباس. (مترجم)، چاپ سوم، تهران: مؤسسه آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
دیوید، فردآر. (نویسنده)، (۱۳۸۲)، مدیریت استراتژیک، پارسائیان، علی. و اعرابی، محمد. (مترجمان)،چاپ پنجم، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، صص ۳۵۸- ۱۶۸.
روستا، احمد. و ونوس، داور. و ابراهیمی، عبدالحمید.، (۱۳۷۵)، مدیریت بازاریابی، تهران: انتشارات سمت.
شرکت داده پردازی ایران، (۱۳۷۶)، مستندات دوره تکاملی سیستم، تهران: امور مشاورین سیستم.
صائبی، محمد.، (۱۳۷۳)، مدیریتاستراتژیک (فرایند استراتژی)، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
ظهوری، قاسم.، (۱۳۷۸)،کاربرد روش های تحقیق علوم اجتماعی در مدیریت، تهران: انتشارات میر.
علی احمدی، علیرضا.، (۱۳۷۷)، فرایند برنامه‌ریزی استراتژیک صنعتی، جزوه کلاسی دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده صنایع.
گلوک، ویلیام اف. و جاش، لارنس آر.، (۱۳۷۰)، سیاست بازرگانی و مدیریت استراتژیک، خلیلی شورینی، سهراب (مترجم)، چاپ چهارم، تهران: انتشارات یادواره کتاب.
مرکز کارآفرینی دانشگاه تهران، (۱۳۸۳)، برنامه استراتژیک مرکز کارآفرینی دانشگاه تهران، تهران: دانشگاه تهران، مرکز کارآفرینی.
هانگر، جی. دیوید. و ویلن، توماس. ال. (نویسندگان)، (۱۳۸۴)، مبانی مدیریت استراتژیک، اعرابی، سیدمحمد. و ایزدی، داود. (مترجمان)، چاپ دوم، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
هریسون، جفری. و جان، کارون. (نویسندگان)، (۱۳۸۲)، مدیریت استراتژیک، قاسمی، بهروز (مترجم)، چاپ اول، تهران: انتشارات هیأت.
مقالات و گزارش ها
آقاجانی، حسنلعی، کریم کیاکجوری، و فروغ رودگرنژاد، (۱۳۸۶)، ارائه مدلی مفهومی از برنامه ریزی استراتژیک در بخش کارآفرینی ایران (SMEs)، دومین کنفرانس بین المللی مدیریت استراتژیک، تهران، گروه ناب، موسسه مدیریت و توسعه.
شاهرودی، کامبیز، و محمدرضا قلی زاده توچایی، (۱۳۸۹)، A’WOT رویکردی متفاوت در برنامه ریزی استراتژیک، اولین همایش ملی مدیریت، شیراز، انجمن علمی مدیریت دانشگاه شیراز.
فروزنده دهکردی، لطف الله.، (۱۳۷۸)، مروری بر مدلهای برنامه‌ریزی استراتژیک، دانش مدیریت، سال دوازدهم، شماره ۴۵، صص ۱۱۱- ۹۷.
منوریان، عباس.، (۱۳۷۲)، مجموعه مقالات مدیریت استراتژیک، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
موحدمنش، صادقعلی، امیر کوه کن موخر، و مریم علی نژاد، (۱۳۹۱)، ارائه مدلی مفهومی ازبرنامه ریزی استراتژیک دربخش کارآفرینی ایران، اولین کنفرانس بین المللی مدیریت، نوآوری و تولید ملی، قم، دانشگاه پیان نور استان خوزستان.
نورعلی نژاد، مرتضی، و روشنک آقاباقری، (۱۳۸۹)،بررسی نقاط ضعف و قوت گردشگری الکترونیک در ایران توسط تکنیکSWOT، اولین کنفرانس دانشجویی فناوری اطلاعات ایران، سنندج، دانشگاه کردستان.
یعقوبی، علی، و زهرا جلال کمالی، (۱۳۹۱)، ارائه مدلی جهت انتخاب استراتژی برتر بر اساس تحلیل SWOT و تکنیک تخصیص خطی (مطالعه موردی: شرکت صنایع بسته بندی پارس)، سومین همایش ملی مهندسی صنایع و سیستم، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب.
جزوات و پایان نامه ها
حقیقی عراقی نژاد، مهستی.، (۱۳۷۸)، تدوین استراتژیهای توسعه صنعت الیاف کشور، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشکده مهندسی صنایع.
حیدری، بهمن.، (۱۳۸۱)، بررسی عوامل محیط اقتصادی به منظور فرموله کردن استراتژی بر مبنای تحلیل SWOT: مطالعه موردی، ایران خودرو، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی.
داوری، دردانه. وشانه‌ساززاده، محمدحسن.، (۱۳۸۰)، مدیریت استراتژیک از تئوری تا عمل، تهران: انتشارات آتنا، صص ۶۷- ۳۴.
رحیمی‌خواه، مهدی.، (۱۳۸۵)، برنامه‌ریزی استراتژیک شرکت تولید سفال سریک گرگین، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده علوم اقتصادی و اداری.
فتح الله، مهدی.، (۱۳۷۸)، برنامه‌ریزی استراتژیک صنعت سیمان ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
ملکی پور کاشان، حسن.، (۱۳۸۰)، برنامه‌ریزی استراتژیک در شرکت ریسندگی و بافندگی کاشان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و فنون مازندران، دانشکده مهندسی صنایع.
وفا، نظام الدین.، (۱۳۷۸)، تهیه و تدوین برنامه استراتژیک جهت استفاده در شرکت ایران خودرو: عشق آباد، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده مدیریت.
منابع غیرفارسی:
Adkins, Mark.,Burgoon, Michael. &Nunamaker, Jay. F., (2002), Using Group Support Systems for Strategic Planning With the United States Air Force, Decision Support Systems. 34,pp. 315- 337.
Allen, M., (1979), Diagramming GE,s planning for what,s WATT, in Corporate Planning: Techniques And Applications, eds. R. Allio& M. Pennington, Newyork: AMACOM.
Andrews, Kenneth., (1980), The Concept of Corporate Strategy, rev. ed. Richard D Irvin, pp. 51-60.
Barry, B. W., (1986), Strategic planning workbook for nonprofit organizations, H. Wilder Foundation.
Black, A., (1968), Principles and Practice of Urban Plannhng, Washington, D.C: International City Management Association.
Brewer, P. D. & Brewer, V. L., (2000), Strategic planning for continuous improvement in a College of Business, Mid-Atlantic Journal Of Business, 36 (2/3), pp. 123-132.

توسعه ابعاد گوناگونی دارد و قبل از آنکه نمودی بر بهبود تولید و دگرگونی در نهایت اقتصادی و سطح زندگی مادی انسان داشته باشد باید متحول کننده تفکر خود انسان باشد به عبارت دیگر تحول فکری در یک فرایند توسعه اقتصادی به تحول مادی تقدم دارد. یکی از نظریه پردازان اقتصادی در این ارتباط عنوان می‌دارد: «توسعه اقتصادی نیازمند شکل‌گیری دو فرایند اساسی زیر است:
۱- یافتن و به‌کارگیری مکانیسمی که در آخرین حد ممکن هزینه های مصرفی غیرضروری جامعه در حالی گذر را محدود نموده و مازاد تولید اقتصادی را به سوی انجام سرمایه‌گذاری های انسانی و فیزیکی لازم، جهت و مدرن شدن مبانی تولیدی سوق دهد.
۲- طراحی وبه‌ کارگیری مجموعه‌ای از استراتژی‌ها و خط‌مشی‌های توسعه‌ای که امکان تبدیل مازاد پس‌انداز توسط مکانیسم مندرج در بند (۱) را به سرمایه گذاری انسانی و فیزیکی مطابق با نیازهای توسعه اقتصادی فراهم آورد.» (عظیمی، حسین،۱۳۷۱)
حال با توجه به تعاریف رشد و توسعه می‌توان در تعریف توسعه اقتصادی گفت که : توسعه اقتصادی، رشد اقتصادی همراه با تغییر و تحول کیفی است. به عبارتی دیگر توسعه اقتصادی ابعاد کمی و کیفی تغییر در متغیرهای اقتصادی را نه به صورت مکانیکی، بلکه به صورت ارگانیک در بر می‌گیرد.
۲-۲-۲ تعاریف توسعه اقتصادی درغرب
در تعریف توسعه اقتصادی دو عامل نقش حیاتی دارد: ۱- مکاتب فکری ۲- جغرافیای زندگی اقتصاد دان و جامعه شناسی که می‌خواهد توسعه را تعریف کند، به این معنا که اولویت اول هر کشور در نظر این اقتصادان در چیست؟ اما درباره مکتب فکری و نقش اساسی آن در تعریف توسعه و اختلاف تعاریف آن، تنها به ذکر سه مکتب اکتفا می‌کنیم.
الف – توسعه سرمایه داری
در این مکتب از دیدگاه جامعه شناسانه، توسعه به معنای گذر از سنت به تجدد و از دیدگاه اقتصادی یعنی رشد اقتصادی و از دیدگاه سیستمی یعنی فرایند تحولی بنیادین در سطح نهادهای اجتماعی(خاکبان، سلیمان،۱۳۷۵). اهداف این مکتب براساس فردگرایی اخلاقی، کسب لذت و خوشی بیشتر است و به این ترتیب هدف اصلی این مکتب رشد بیشتر اقتصادی است و گذر از سنت به تجدید و تحول بنیادین در نهادهای اجتماعی نیز در جهت رشد اقتصادی بیشتر است.
ب – توسعه از دیدگاه اقتصاددانان نئولیبرال
همانطور که سرمایه داری صنعتی اروپا در قرن نوزدهم به تدریج به سرمایه‌داری ارشادی تبدیل شد، مفهوم توسعه نیز بنا به تعریف مایکل تودارو به «جریانی چند بعدی تبدیل شد که مستلزم تغییراتی اساسی در ساخت اجتماعی، طرز تلقی باورهای عامه مردم و نهادهای ملی و نیز تسریع رشد اقتصادی، کاهش نابرابریها در ریشه کن کردن فقر مطلق است و به عبارت دیگر توسعه به معنای ارتقاء مستمر کل جامعه و نظم اجتماعی به سوی زندگی بهتر و یا انسانی‌تر است.» (گریفتن، کیت،۱۳۷۵)
این تعریف برخلاف تعریف اول که فقط رشد اقتصادی را هدف گرفته بود. کاهش نابرابریها و ریشه کن کردن فقر مطلق و به عبارت دیگر توزیع نسبتاً عادلانه درآمدها را نیز مدنظر قرار داده و پرورش انسانهای آگاه در عالم و متخصص برای اعتماد به نفس داشتن و به خود متکی بودن از جنبه‌های مادی زندگی را یکی از اهداف خود قرار داده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ج- تعریف اومانیستی و اصالت انسانی
هر چند مردم به عنوان یکی از اهداف خود، خواهان درآمد بیشتر هستند، اما بدست‌آوردن پول تمامی زندگی افراد جامعه بشری نیست، حتی ملت های صنعتی نیز فهمیده‌اند که درآمدهای بالا و به خود متکی بودن از جنبه‌های مادی زندگی نمی‌تواند مانعی در مقابل گسترش فرایند، مسائلی چون مصرف مواد مخدر، الکلیسم، ایدز، بی خانمانی و جنایت باشد. از طرف دیگر برخی از کشورهای کم درآمد نشان داده‌اند چنانچه منابع در دسترس با مهارت در جهت توسعه قابلیت‌های انسانی مصرف شود، می‌توان به سطوح بالایی از ارزشهای انسانی دست یافت. به این دلایل و این دلیل که مردم ثروت واقعی ملتها هستند و هدف بنیادین توسعه، خلق شرایطی است که امکان یک زندگی طولانی، همراه با سلامتی و خلاقیت را برای مردم فراهم سازد، تعریف نوینی از توسعه در سال ۱۹۹۰ در نخستین گزارش برنامه عمران ملل متحد درباره دستاوردهای انسانی توسعه ارائه شد.
در این گزارش به تعریف انسانی از توسعه با عناصر ذیل اشاره شده است:
«توسعه انسانی روندی است که طی آن امکانات مردمان گسترش می‌یابد. اساسی ترین امکانات عبارتند از : داشتن زندگی طولانی و توأم با سلامتی، فراگرفتن دانش و برخورداری از سطح زندگی مناسب. امکانات ثانویه عبارتند از : آزادی سیاسی، رعایت تضمین شده حقوق بشر و حفظ عزت نفس. در این الگوی توسعه انسانی چهار عنصر اساسی به چشم می‌خورد که عبارتنداز:
۱- بهره وری: مردم باید قادر شوند سقف بهره‌وری خود را ارتقاء بخشند و در ‏فرایند درآمد زایی و اشتغال جبرانی، مشارکت فعال داشته باشند. براساس این معنا، رشد اقتصادی یکی از زیرمجموعه‌های الگوی توسعه انسانی است.
۲- برابری: مردم باید از شانس مساوی برای دسترسی به فرصتها برخوردار باشند. موانع موجود بر سر راه فرصتهای اقتصادی و سیاسی باید به گونه‌ای برطرف شود که مردم بتوانند ضمن مشارکت در این فرصتها، ا ز منابع آنها نیز بهره مند شوند.
۳- پایداری: دسترسی به فرصتها نه تنها برای نسلهای حاضر که برای نسلهای بعدی هم باید تضمین شود و جهت نیل به این مهم، هر نوع سرمایه فیزیکی، انسانی و زیست محیطی باید ذخیره سازی و جبران شود.
۴- توانمندسازی: توسعه باید توسط مردم صورت گیرد، نه برای مردم از این رو، مردم باید در جریان تصمیمات و فرآیندهایی که زندگی آنان را شکل می‌دهند، مشارکت تام داشته باشند.⁽ محسن اشرفی ،۱۳۹۰)»
۲-۲-۳ تئوریهای توسعه اقتصادی ازد یدگاه اندیشمندان
الف – آدام اسمیت
آدام اسمیت معتقد بود که هر فردی در جامعه می‌تواند بهترین داور، در مورد منافع شخصی خود باشد، بنابراین می‌بایست هر فرد در جامعه را ترغیب کرد تا دنبال منافع خود باشد و طبعاً این نفع شخصی با نفع جامعه ملازمت خواهد داشت. به عقیده وی هر فرد به وسیله دست نامرئی که راهنمای مکانیزم بازار است، هدایت می‌شود. از آن جا که هر فرد، اگر آزاد گذاشته شود، سعی می کند که حداکثر ثروت را کسب کند، بنابراین اگر تمام افراد آزاد گذاشته شوند، در مجموع ثروت اجتماع را به حداکثر خواهد رسانید.
وی مخالف هر گونه دخالت دولت در فعالیتهای اقتصادی بود و پشتیبان سرسخت سیاست تجارت آزاد، در سطح بین المللی و داخلی و طرفدار سیاست آزادی کامل اقتصادی برای تمام افراد جامعه بود. دست نامریی به طور خودکار از طریق اعمال مکانیزم رقابت کامل ، ثروت ملت را نیز به حداکثر خواهد رسانید.
تقسیم کار نقطه آغازین تئوری رشد اقتصادی آدام اسمیت است. وی علت فقر در جوامع اولیه بشری را در کارایی پائین نیروی کار می‌داند و فراوانی رفاه در جوامع کنونی را در افزایش کارائی با بهره‌وری می‌داند و علت بهره‌وری بیشتر را ناشی از تقسیم کار می داند. وی استدلال می کندکه تقسیم کار، افزایش قدرت بهره‌وری نیروی کار را به دنبال خواهد داشت. یکی از نویسندگان در خصوص تقسیم کار آدام اسمیت این چنین می‌نویسد:
«آدام اسمیت بر خلاف فیزیوکرات‌ها که زمین را منبع ثروت می‌دانستند و آدام اسمیت در اولین صفحه کتاب خود آن‌ها را مورد حمله قرار داده، به جای زمین فعالیت انسان را منبع ثروت و کار افراد را سرمایه اولیه هر جامعه قلمداد کرده است. برای اسمیت ، کار لااقل در جامعه‌های ابتدایی معیار حقیقی ارزش قابل تعویض اشیاء است و تمیز جامعه متمدن از جامعه ابتدایی، در افزایش ثروت ناشی از تقسیم کار است. تنها کار کشاورز، مولد ثروت نیست بلکه کار همه افراد جامعه تولید ثروت می‌کند. ثروتی که با همکاری و تعاون همه افراد به دست می‌آید. به این ترتیب تفکیک طبقه‌ بی‌حاصل از طبقه مولد بی معنی است و همه آحاد جامعه یک کارگاه بزرگ هستد که با تعاون و همکاری یکدیگر، ثروت جامعه را فراهم می‌کنند. این حس همکاری در جوامع بشری خودبه‌خود وجود دارد و براثر همین تقسیم طبیعی کار بین افراد جامعه است که قدرت تولید با بارآوری کار و تلاش افراد در جامعه افزایش پیدا می‌کند.»( قدیری اصل ،۱۳۶۴)
ب – جان استورات میل
تئوری وی از توسعه اقتصادی تابعی از زمین، کار و سرمایه است. زمین و کار (و عامل اصلی تولید و سرمایه از ذخایر قبلی تمرکز یافته از کار و زمین است. یکی از نظریه پردازان در خصوص دیدگاه توسعه میل می‌نویسد: «تجزیه و تحلیل میل از رشد اقتصادی، نکات تازه خاصی نداشت. وی تا حدود زیادی به بیان نظریه‌های پذیرفته شده مکتب کلاسیک پرداخت و از نوآوری های نظری ریکاردو نیز بهره گرفت. اما یکی از بارزترین ویژگیهای کتاب میل، خوش بینی وی درباره چشم‌انداز تداوم رشد بلندمدت در مقایسه با بدبینی ریکاردو است. از این جهت به نظر می‌رسد که دور کاملی را طی کرده باشیم، چرا که خوش بینی میل هم پایه خوش بینی اسمیت است. دلایل خوش بینی میل این هاست: پیشرفت تکنولوژی، فرصت‌های افزایش واردات کالاهای دستمزد وی ارزان (شامل مواد غذایی) و فرصت‌های صدور سرمایه. این خوش بینی چشمگیر تر احتمالاً تا حدودی در پاسخ به تغییر شرایط اقتصادی روز حاصل آمده بود. نه تنها قوانین منع تجارت غلات منسوخ شده بود، بلکه اقتصاد بریتانیا از رکود حاصل از جنگ‌های ناپلئونی رهایی یافته بود. اصلاحات گوناگون نهادین به ویژه در نظام پول و بانکداری صورت گرفته بود و به منظور تسهیل جابه جایی آزاد نیروی کار، در قوانین حمایت از فقیران اصلاحاتی اعمال شده بود.»( آزاد،۱۳۷۶)
جان استورات میل همچون دیگر اندیشمندان کلاسیک، عدم دخالت دولت در فعالیتهای اقتصادی را تجویز می‌کند و وظایف زیر را برای دولت بر شمرد:
– تغییر قوانین مربوط به مالکیت و نحوه تقسیم سود
– وضع قوانین علیه تقلب های بازرگانی و اجرای دقیق آن
– اعمال سیاست آموزش اجباری و به کارگیری یک سیستم امتحان گیری توسط دولت
– تنظیم ساعات کار کارگران
– برقراری تجارت آزاد و عدم به کارگیری سیاست های حمایتی، مگر در مورد صنایعی که در ابتدای تولید هستند.
ج – کارل مارکس
کارل مارکس همانند کلاسیک‌ها به طور صریح و مشخص به الگوی توسعه نپرداخته است بلکه به تحلیل یک فرایند و مراحلی که تغییر و تحولات کمی و کیفی جامعه را شکل می‌دهد پرداخته است. دیدگاه وی تأثیر عمیقی بر سیستم اقتصادی کشورهای اروپایی شرقی، چین و سایر کشورهای سوسیالیستی داشته است.
به نظر مارکس تحقق توسعه از طریق یک فرایند وعبوراز مراحل مختلف انجام می‌گیرد. به نظروی تمام حوادث ورویدادهای تاریخی نتیجه مبارزه اقتصادی مداوم بین طبقات مختلف اجتماعی یک جامعه است. مارکس می‌گوید در هر جامعه‌ای و در هر برهه‌ای از زمان وضعیتی ایجاد خواهد شد که بین نیروهای مولد (عوامل توسعه) با طبقات بازدارنده رشد و توسعه اقتصادی مبارزه‌ای صورت خواهد گرفت و درنهایت نیروهای مولد پیروز شده و توسعه اقتصادی به طور کامل محقق خواهد شد. مبارزات فوق، جامع بشریت را از پنج مرحله تاریخی ( فرایند پنج گانه توسعه) عبور می‌دهد که عبارتند از :
۱- کمون های اولیه ۲- برده داری ۳- فئودالیسم ۴- سرمایه داری ۵- کمونیسم
«در دوره اول، فنون تولید، ابتدایی است. ویژگیهای این دوره عدم وجود مالکیت خصوصی، توزیع عادلانه و عدم وجود تضاد بین انسان‌ها است. در دوره دوم مبارزه بین بردگان و برده داران جریان دارد. اصل مالکیت بر نفس انسانها جاری است و با تولید بیش از نیاز، امکان زنده نگه داشتن اسیران فراهم شد و در نتیجه مالکیت خصوصی شکل گرفت. در دوره سوم جامعه در طبقه صاحب زمین (فئودال) و طبقه بی زمین ( دهقان) است که طبقه دهقان مجبور به کارکردن بر روی زمین است. رقابت بین دو طبقه به شورش می‌ انجامد. تجار از شورش دهقانان حمایت نموده و آنان را پذیرا می‌شوند. در مرحله چهارم مبارزه بین کارگر و طبقه سرمایه دار شکل می‌گیرد. طبقه کارگر تنها با فروش نیروی کار خود به صورت مزدوری قادر به ادامه حیات بود. در جامعه سرمایه اری روز به روز فاصله بین دو طبقه فوق افزوده می شود تا جایی که کارگران با یکدیگر متحد شده و با سازماندهی منطقی، انقلاب اجتماعی رخ داده و طبقه سرمایه دار را از بین برده و دیکتاتوری پرولتاریا حکومت را به دست می گیرد و جامعه سرمایه داری به جامعه سوسیالیستی تبدیل می‌شود. در مرحله پنجم پس از اینکه مبارزات طبقه کارگر به بارنشست و نظام سوسیالیستی به وجود آمد هر کس به اندازه توانایی خود کار می‌کند و به اندازه احتیاج خود از تولید جامعه برداشت می‌کند و دلیلی برای تضاد و تخاصم بین طبقات اجتماعی وجود ندارد.»( قاضی،۱۳۷۳)
د – آرتورلوئیس
آرتورلوئیس در مسائل اقتصادی توسعه و مطالعات بسیاری دارد و با توجه به تجربیاتش از کشورهای مختلف به تمام مسائل مرتبط با توسعه اقتصادی اشاره کرده است. وی تئوری توسعه اقتصادی خود را از طریق عرضه نامحدود نیروی کار برای اولین بار در سال های دهه ۱۹۵۰ به چاپ رسانید.
لوئیس روند توسعه اقتصادی را در یک اقتصاد دو بخش سرمایه داری و غیر سرمایه داری (سنتی یا خود اشتغالی تحلیل می‌کند. بخش سرمایه به نظر وی دارای ویژگیهای زیر می‌باشد:
۱- هدف این بخش سبک سود می باشد ۲- کارگران مزد بیشتر به خدمت گرفته می‌شوند ۳- تولید محصولات به منظور فروش آن در بازار است. ۴- در این بخش از سرمایه مولد یا قابل تولید مجدد استفاده می‌گردد ۵- تولید محصول به ازای هر نفر بسیار بالا است.
بخش سنتی ( خود اشتغالی) در دیدگاه وی دارای ویژگیهای زیر می‌باشد:
۱- کارگران برای خود کار می کنند. ۲- تولید سرانه این بخش در مقایسه با اقتصاد سرمایه داری بسیار ناچیز است ۳- دراین بخش از سرمایه مولد استفاده نمی‌گردد
۴- بهره وری نهایی یک کارگر در حد صفر می‌باشد ۵- مصرف کارگران در این بخش گاهی اوقات از تولید متوسط شان بیشتر است.»( قره باغیان،۱۳۷۳)
لوئیس فرایند توسعه اقتصادی را از طریق انتقال نیروی کار از بخش سنتی به بخش سرمایه داری به صورت خود به خود ارائه نمی‌دهد ، بلکه آن را در چهارچوب یک برنامه توسعه که با اصول و قواعدی تنظیم شده باشد عرضه می‌کنند. در همین راستا در سال ۱۹۷۶ کتابی را تحت عنوان «برنامه ریزی توسعه» تنظیم و منتشر می‌سازد. به نظر وی در برنامه ریزی توسعه اقتصادی باید به سه موضوع توجه کرد که عبارتند از :