در این مدل دو عنصر اول روی دو عنصر بعدی تأثیر می­گذارند و با یکدیگر عنصر پنجم را که «نگرش فرد رأی دهنده» ‌می‌باشد، تشکیل می­ دهند و سرانجام «نگرش فرد» با توجه به عنصر آخر یعنی «شرایط حاکم بر انتخابات» به «رأی» تبدیل می­ شود.

«زمینه ­های اجتماعی» در این میان می ­تواند طبقه اجتماعی، مذهب، سن، جنسیت، محیط اجتماعی، موقعیت اجتماعی و حتی منطقه جغرافیایی باشد. «همانندی حزبی» تأثیری است که شناخت وانگاره از حزب بر تصمیم گیری فردی دارد. «شرایط حاکم بر انتخابات» نیز می ­تواند احساس فرد رأی دهنده نسبت به میزان تأثیرگذاری شرکت وی بر انتخابات باشد. (افخمی،۱۳۷۷، ۱۰۱)
۶-۲-۲- رسانه ها و انتخابات درکلام امام و رهبری

مقام معظم رهبری می­فرمایند: (( مبادا در روزنامه ها یا در رسانه ای- به هر نحوش یا در تبلیغاتی، طوری حرف زده بشود که مردم را نسبت به انتخابات دو دل بکنند ، البته این مردم دو دل نمی­شوند. این مردم نشان داده ­اند که در مقابل توطئه­های دشمن، هوشیارانه عمل ‌می‌کنند.
مبادا کسانی در داخل محدوده نظام اسلامی پیدا بشوند که ‌به این خواسته دشمن کمک کنند…)). (صحیفه نور، جلد ۲۸، صفحه ۷۱۰)
حضرت امام خمینی (قدس سرّه) نیز می­فرمایند: (( از هم اکنون، همه باید مطمئن باشیم که رسانه های استکباری، از عدم حضور مردم در صحنه انتخابات سخن­ها خواهند گفت و با تحلیل­های موذیانه و القائات توأم با تهدید و ارعاب، تلاش خواهند نمود ذهن ما را به مسائل دیگر معطوف نمایند، غافل از آن که امت اسلامی ایران، سال هاست نشان داده‌اند که از این هیاهوها نمی­ترسند و مقاوم و استوار در مقابل تمام ابرقدرت­ها می­ایستند و با یاری خداوند متعال، ملت شریف ایران با حضور گسترده خود، انتخابات را در موعد مقرّر و با قدرت و قاطعیّت برگزار ‌می‌کنند)). (صحیفه نور، جلد ۲۰، ص ۹۳)
همچنین مقام معظم رهبری فرموده است: (( بد اخلاقی های انتخاباتی، شایسته ملت ما نیست. من به طور جد از همه کسانی که نسبت به نامزدهای مختلف علاقه مندی ای دارند، در خواست می کنم، اصرار می کنم که این علاقه مندی خود را از راه تخریب دیگران، اهانت به دیگران، متهم کردن دیگران نشان ندهید، از نامزدها مورد علاقه خودتان تمجید کنید، تعریف کنید، اما دیگران را تخریب نکنید)). (از سخنرانی حضرت آیت الله خامنه ای در تاریخ ۱۵/۱۰/۱۳۸۶)

۳-۲-۲- دموکراسی و مفاهیم مربوط به آن

۱-۳-۲ -۲- پیش درآمدی بر پیدایش دموکراسی:

دموکراسی رایج­ترین اصطلاح در باب علم سیاست است که از یک واژه یونانی به نام “دموکراسیا” مشتق شده است و در آن “دموس” به معنای “اداره امور داخلی” در برابر “پولیس” اداره امور خارجی کشور به کار می­رود.

اصطلاح دموکراسیا اولین بار در آتن و در زمان “کلیستن” به کار رفت و کلیستن به عنوان بنیان‌گذار دموکراسی شناخته شد. روش اداره این شهر به دموکراسی مستقیم معروف شده است و این­گونه بود که مردم شهر در فواصل زمانی معین گرد هم می­آمدند و از میان خود نمایندگانی برای اداره امور شهر و قضاوت و دادرسی انتخاب می‌کردند و در همین اجتماعات، اتخاذ تصمیم درباره مسائل مهم به رأی عمومی گذاشته می­شد ( این امر شامل زنان و بردگان نمی­شد).

پس از یک دوره طولانی حکومت های دیکتاتوری و خودکامه در اروپا، که فرمانروایی پاپ ها و سلاطین مورد حمایت آن ها را هم شامل می­‌شده‌اند اوایل قرن سیزدهم حرکت­هایی در مقابل حکومت­های استبدادی و فرمانروایی قشرهای مذهبی در اروپا آغاز شد.

بعد از چند کشور اروپایی که در تجربه دموکراسی پیش قدم بوده ­اند، امریکا نخستین کشور غیر اروپایی است که از تاریخ اعلام استقلال خود در سال ۱۷۷۶ ، اصل دموکراسی و حکومت انتخابی مردم را به نمایش گذاشته است. جنبش مشروطیت ایران نیز از جمله جنبش های خواهان دموکراسی در ایران بود ولی به علت نبود شرایط مناسب و ریشه دار بودن سنت های استبدادی، شکست خورد و سپس با ظاهر دموکراسی جای خود را به دیکتاتوری های نوین سپرد.

“دموکراسی یک نظام سیاسی است که اجازه می­دهد شهروندان در تصمیم گیری سیاسی شرکت کرده یا نمایندگان مجامع حکومتی را انتخاب کنند”. (گیدنز، ۱۳۷۳،۷۵۹)

تعامل دو سویه دموکراسی و انتخابات: اسمیت، لاسول سه عامل را در شکل گیری ارتباط جمعی مؤثر دانسته اند: ۱- ارتقای دموکراسی ۲- انقلاب صنعتی و تبعات آن و ۳- مدنیت تمدن.

1. 1. جنبش دموکراسی: اولین تحرکات در این زمینه استفاده از مباحث سیاسی و حقوق بشر در کنار اخبار روزانه و مورد علاقه مردم در روزنامه ها بود.

1. 1. انقلاب صنعتی و تبعات آن: تحولات اقتصادی و تأثیر زیادی بر مردم و بالطبع در ارتباط آن ها با یکدیگر داشته است. روند بسیار سریع تحولات اقتصادی باعث تغییرات بسیاری در جوامع مدنی گردید. این تحولات که به­خصوص از نیمه قرن بیستم شتاب چشمگیری داشت، خود باعث ایجاد نیاز ارتباطی بین مردم با یکدیگر گردید. اختراع تلگراف، توسعه خطوط راه آهن، سرعت بخشیدن به امر چاپ و انتشارات باعث ترقی و توسعه ارتباطات شدند.

تحولات و پیشرفت­های اقتصادی خود نیازمند اطلاعات اقتصادی بود که خود همین رد و بدل شدن اطلاعات تکنولوژیک و اقتصادی باعث ایجاد “ارتباطات اقتصادی” شد. ‌بنابرین‏ پیشرفت صنعتی باعث تکامل وسایل ارتباط جمعی شد و از طرفی دیگر گسترش وسایل ارتباط جمعی عامل مؤثر در توسعه و ترقی هر چه بیشتر جامعه صنعتی گردید.

1. ‌مدنیت و ارتباطات: ‌مدنیت نیز یکی از نیروهای بالقوه ارتباطات بوده و هست که به موازات دو عامل دیگر یعنی دموکراسی و تحول اقتصادی عمل می­ کند. با به وجود آمدن اولین نشانه های تمدن که عبارت بود از جمع شدن یک عده و زندگی در کنار هم تحت قوانین مشخص نیاز به برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات بیش از پیش احساس شد؛ به­نحوی که با گسترش جامعه مدنی این ارتباطات به عنوان جزء لاینفک جامعه در آمده و خود این عامل نیز باعث گسترش بیشتر وسایل ارتباطی شد.

‌بنابرین‏، ‌می‌توان نتیجه گرفت این سه عامل فضایی را خلق کرده ­اند که در آن نیاز به وسایل ارتباط جمعی احساس شده است و این عوامل به رشد و توسعه وسایل ارتباط جمعی کمک بسیار نمود.

از طرفی دیگر، وسایل ارتباط جمعی خود عاملی در جهت رشد هر چه بیشتر دموکراسی، ایجاد تسریع در روند تحولات اقتصادی و پیدایش بسترهای مناسب برای تمدن و ‌مدنیت هر چه ارزشمندتر گردید.

۲-۳-۲-۲- عوامل تحقق دموکراسی:

روشن است که مبارزات انتخاباتی در بستر نظام سیاسی جامعه شکل ‌می‌گیرد و نظام سیاسی خود از شاخص­ های دموکراسی محسوب می­ شود؛ ‌بنابرین‏ در تجزیه و تحلیل مبارزات سیاسی نمی­ توان عناصر دموکراسی یعنی نظام سیاسی، تفکیک قوا، قانون اساسی، انتخابات و نهادهای سیاسی را نادیده گرفت.

البته باید خاطرنشان کرد که این عناصر در کشورهای مختلف جهان با توجه به ویژگی های نظام سیاسی حاکم برآن جامعه با یکدیگر متفاوت ‌می‌باشد.(چگینی، پایان نامه)

۳-۳-۲-۲- دموکراسی، نظام سیاسی و پارلمان:

نظام سیاسی عبارت است از شکل و ساخت قدرت دولتی و همه نهادهای عمومی اعم از سیاسی، اداری، اقتصادی، قضایی و مذهبی و چگونگی کارکرد این نهادها و مقررات حاکم برآنها.

مایر و همکاران (۲۰۰۲) این توانایی ها را در چارچوبی به نام هوش هیجانی سازمان داده‌اند. به طور کلی، آن ها هوش هیجانی را یک توانایی ذهنی دانسته و در طی مطالعات متعددی به تکمیل نظریات خود پرداخته و در نهایت الگوی توانایی هوش هیجانی را ارائه کرده‌اند. مایر و همکاران (به نقل از گلمن، ۱۹۹۵، ترجمه پارسا،۱۳۸۷) هوش هیجانی را توانایی بازشناسی معنای عواطف و ارتباط ها شمردند که فرد را قادر می‌سازد تا مشکلاتش را حل کند. ‌بنابرین‏، قابلیت های هیجانی را برای هوش اجتماعی، بنیادی و اساسی دانستند. آنان بر این باورند که مسائل و موقعیت های اجتماعی با داده های عاطفی و هیجانی در ارتباطند. از این رو، قابلیت های هیجانی نه تنها در شکل گیری تجارب اجتماعی دخیل هستند، بلکه بر تجارب درون فردی نیز مؤثر واقع می‌شوند.

در الگوی مایر و همکاران (۲۰۰۲) ساختار هوش هیجانی در چهار شاخه اصلی ترسیم می شود:

1. 1. شناسایی هیجان ها^[۱۳۱]: توانایی شناسایی هیجان های خود و دیگران در ابعاد فیزیکی و روان شناختی، بیان صحیح و دقیق هیجان ها و توانایی تفکیک ابراز درست و نادرست احساسات.

1. 1. تسهیل هیجانی تفکر^[۱۳۲]: توانایی تمرکز دوباره بر احساساتی که در برخورد با وقایع، اشیاء و افراد تداعی شده اند، بسط هیجان ها و استفاده از آن ها در جهت تسهیل تفکر و توانایی حل مسئله و توانایی استفاده از نوسانات خلق برای در نظر گرفتن نقطه نظرهای مختلف.

1. 1. فهم هیجان‌ها^[۱۳۳]: توانایی فهم هیجان‌های مرکب یا زنجیره های هیجانی، فهم دلایل و پیامدهای احساسات خود، توانایی فهم ارتباط میان هیجان های مختلف (مثل شرم و خشم) و تعبیر و تفسیر آن ها، که اساسی‌ترین مهارت این شاخه محسوب می شود.

1. مدیریت هیجان ها^[۱۳۴]: توانایی گشودگی به تمام احساسات اعم از لذت بخش و آزار دهنده، توانایی بازنگری و اندیشه بر روی هیجان ها، توانایی حفظ و تداوم حالت های هیجانی و بازسازی آن ها بر اساس اینکه سودمند ارزیابی شده اند یا نه و توانایی مدیریت هیجان ها در خود و دیگران.

مایر، سالووی، کاروسو و سیتارنیوس^[۱۳۵] (۲۰۰۱) هوش هیجانی را نوعی از پردازش اطلاعات هیجانی می دانند که در آن هیجان ها به عنوان منابع مهم اطلاعاتی، انگیزشی و مدیریت مورد استفاده قرار می گیرند و این فرایند پردازش اطلاعات شامل توجه به هیجان ها، پردازش و ارزیابی صحیح هیجان ها و نظم بخشی سازش یافته هیجان ها است.

مایر و کامچک^[۱۳۶] (۱۹۹۸، به نقل از مایر و همکاران، ۲۰۰۲) عنوان کردند که افراد طی یک فرایند شناختی به صورت مداوم به احساسات خود اندیشیده و آن ها مورد بازنگری، ارزشیابی و تنظیم قرار می‌دهند. آن ها این فرایند ها را تجربه فراخلقی^[۱۳۷] نامیده و بر این اساس مقیاس حالت فراخلقی^[۱۳۸] را ساختند که تغییرات لحظه به لحظه اندیشه افراد را در این فرایند می سنجید، اما به منظور سنجش پایاتر تفاوت های فردی در تجارب اندیشه‌ای خلق^[۱۳۹] سالووی و همکاران (۱۹۹۵، به نقل از مایر و دیگران، ۲۰۰۲)، مقیاس صفت فراخلقی^[۱۴۰] را تهیه کردند که هوش هیجانی را در سه مؤلفه‌ توجه^[۱۴۱] هیجانی (مرحله درون داد) تمایز^[۱۴۲] هیجانی (مرحله پردازش) و بازسازی^[۱۴۳] خلقی (مرحله برون داد) اندازه گیری می‌کند.

به علاوه، دانیل گلمن (۱۹۹۵، به نقل از حاجلو، ۱۳۸۸) کتاب خود را تحت عنوان هوش هیجانی برای اولین بار منتشر ساخت. هرچند که تعریف او از هوش هیجانی بر کار مایر و سالووی مبتنی بود، اما عوامل شخصیتی دیگری نیز بر آن افزود. او هوش هیجانی را جنبه دیگری از هوش انسان می‌دانست که شامل آگاهی از احساس‌ها و استفاده از آن برای اتخاذ تصمیم های مناسب در زندگی و همچنین توانایی تحمل کردن ضربه های روانی و مهار آشفتگی های روانی است. به اعتقاد او هوش هیجانی نوعی از مهارت اجتماعی، یعنی با مردم کنار آمدن، مهار احساسات در روابط با انسان ها و توانایی ترغیب یا راهنمایی دیگران، است.

گلمن (۱۹۹۵، به نقل از حاجلو، ۱۳۸۸) بحث خود را پیرامون هوش هیجانی از آنجا آغاز کرد که نمره های درسی، هوشبهر یا نتایج آزمون های تحصیلی، علی رغم ارزش و ابهت آن ها در نظام آموزشی و دیدگاه مردمی، نمی توانند قاطعانه پیش‌بینی کنند که چه کسی در زندگی موفق خواهد شد. گلمن برای تأیید نظریه اش به اثر مهم گاردنر (۱۹۸۳، به نقل از حاجلو، ۱۳۸۸) در کتاب قالب های ذهن، که بیانیه ای در رد دیدگاه های سنتی هوش بود، اشاره کرد. به اعتقاد گاردنر یک نوع هوش نیست که موفقیت شخص را تضمین می‌کند، بلکه طیف گسترده ای از انواع هوش ضامن موفقیت افراد هستند.

گلمن هر دو نوع هوش (شناختی و هیجانی) را عامل مؤثر در حصول به موفقیت دانست. وی هوش هیجانی را مجموعه ای از توانایی هایی شمرد که شامل خویشتن داری، پشتکار، توانایی مهار تکانه ها و به تأخیر انداختن کامرواسازی (ارضای نیازها)، تنظیم خلق، مهار اضطراب ها به منظور تسهیل در اندیشیدن و تفکر درباره احساسات خود و دیگران می شود (حاجلو، ۱۳۸۸).

بار-آن (۱۹۹۷) مدلی چند عاملی برای هوش هیجانی تدوین ‌کرده‌است. او هوش هیجانی را نظامی از مهارت ها و کارایی های شخصی دانست که بر توانایی او برای موفقیت در مقابله با بحران های محیطی تاثیر می‌گذارد. تأکید بر او بر عوامل غیر شناختی نوعی از مفهوم سنتی هوش است که کمیت عوامل شناختی را منعکس می‌سازد. از دیدگاه بار-آن هوش هیجانی دارای ابعاد عاملی گوناگون است. وی ۱۵ بعد هوش هیجانی را عنوان می‌کند می توان با بهره گرفتن از ۵ خرده مقیاس پرسشنامه بهره هیجانی آن را سنجید. هوش هیجانی، مهارت های هیجانی و اجتماعی در طی زمان رشد و تغییر می‌کنند و می توان از طریق آموزش و برنامه های اصلاحی و درمانی آنهارا ارتقاء بخشید. بسیاری از عامل های هوش هیجانی بار-آن ارتباط نزدیکی با ویژگی های سنتی شخصیت دارند. بار-آن (۱۹۹۷) و گلمن (۱۹۹۵) هر دو هوش هیجانی را به عنوان نوعی ویژگی شخصیتی شمرده اند. به نظر مایر و سالووی (۱۹۹۷) برخی از تعابیر هوش هیجانی به نظر گمراه کننده می‌آیند؛ زیرا به جنبه‌های شناختی این مفهوم توجه چندانی نداشته اند. به علاوه، توانایی‌های شناختی غالبا با ویژگی‌های شخصیتی و خلقی ادغام می‌شوند. در نمودار ۱-۲ مدل هوش هیجانی بار-آن ارائه شده است.

هین^[۱۴۴] (۲۰۰۷) تعریف گلمن را از هوش هیجانی تکراری از تعاریف سالوی و مایر دانست؛ با این تفاوت که گلمن گستره هوش هیجانی را چنان وسعت بخشید که هوش هیجانی بیشتر جنبه عام پسندانه به خود گرفت تا جنبه ی علمی. هین اگر چه تعاریف مایر و سالووی را از هوش هیجانی پذیرفت، پیشنهاداتی را جهت بهبود نواقص آنان ارائه داد. نخست آنکه، هوش هیجانی دارای دو جنبه است؛

بین فردی

• • همدلی

• • مسئولیت پذیری اجتماعی

• روابط بین فردی

انطباق پذیری

• • مسئله گشایی

نمونه هایی از این جانشین ها عبارتند از: ایجاد کوچه‌های پهن در شهرها، روشنایی در شب ها زیرا به کاهش دزدی و سوءقصد کمک می‌کند یا ایجاد نهادهای بیمه و کمک های اجتماعی برای نیازمندان با هدف جلوگیری از تکدی و کلاهبرداری به منظور امرار معاش و..پس از فری، فیلیپوگراماتیکا، بنیان‌گذار مکتب دفاع اجتماع تعبیر جدیدی از مفهوم سیاست جایگزینی ارائه می‌دهد و آن اینکه وی معتقد است که اولاً، باید جامعه ستیزی (مبتنی بر ذهنیات شخصی مباشد) را جایگزین مسئولین (مبتنی بر بزه) نمود.

ثانیاًً، در بادی امر نشانه های جامعه ستیزی شخصی فرد و درجات آن را به جای بزه به عنوان یک عمل قرار داد.

ثالثاً، تدابیر دفاع اجتماعی منطبق با نیازهای هر جرم را جایگزین مجازات متناسب بزه کرد(ژان: ۱۳۶۵، ۱۱۲).

مارک آنسل هم به سیاست جایگزینی در چهارچوب حقوق کیفری اعتقاد داشت. منظور وی از جایگزینی همان مجازات های جانشین هستند که برای اجتناب از آثار و عواقب زیان بار کیفر حبس پیش‌بینی شده اند. بدین ترتیب آنسل از جایگزینی مفهوم دقیق و روشنی را ارائه می‌دهد که مدنظر ما در این پژوهش خواهد بود. ژان پی ناتل نیز به مفهوم دقیق سیاست جایگزینی اشاره می کند و لفظ «کیفرهای جانشین» را به کار می‌برد. پی ناتل در مقایسه اصطلاح «جانشین های کیفری» فری با «کیفرهای جانشین» معتقد است که:« مقایسه ای که بر پایه ظواهر استوار است نشان می‌دهد که میان این مفاهیم نوعی توافق و نوعی اختلاف وجود دارد. توافق از آن جهت است که هر دو دارای نقش و وظیفه جانشینی هستند و اگرچه دامنه کیفرهای جانشین گسترده تر از قلمرو جانشین های کیفری است ولی ماهیت آن ها یکسان است. اختلاف از آن جهت است که جانشین های کیفری، مجازات را کنار می‌گذارند و به جای آن اقداماتی را با ویژگی کیفری قرار می‌دهند، اما کیفرهای جانشین به جای مجازات سالب آزادی، کیفرهای دیگری را می نشانند…. همچنین می‌گویند: در اینجا کیفرهای جانشین مقتضی است که نخست تناوب هایی را که به جای کیفر کوتاه مدت زندان می نشیند مثل تعلیق مراقبتی و تعلیق اجرای مجازات که اختیار تعیین آن ها به قاضی سپرده شده است. از مجازات هایی را که می توان آن ها را «کیفرهای جانشین» نامیده نظیر انجام کار به نفع جامعه ملهم از نظام خدمات اجتماعی انگلیس و جریمه روز که در نظام های اسکاندنیاوی گرفته شده است که قانون‌گذار کیفر حبس کوتاه مدت را حذف و این ها را جایگزین آن می کند (سیاست جایگزینی تقنینی) را مجزا مشخص می نماییم»(ولیدی: ۱۳۸۸، ۲۸۸).

۱-۲-۵-عدالت کیفری

عدالت کیفری عبارت از است، بررسی وضعیت و کیفیت عمل مجرمانه انجام یافته و تطبیق آن با مواد قانون جزا، به منظور ایجاد تعادل و توازن بین حقوق فرد و اجتماع است. یا به عبارت دیگر در عدالت کیفری، قاضی در هر مورد شرایط و اوضاع و احوال حاکم بر وقوع جرم و همین طور کیفیت و نحوه ارتکاب و قصد و نیت باطنی یا خطای مرتکب جرم را مورد مداقه قرار داده و با کشف رابطه سببیت بین عمل مجرمانه و نتیجه حاصله، مقصود قانون‌گذار را در وضع قانون، به منصه شهود در آورده و نسبت به تطبیق مورد با متن قانون، اقدام و با تعیین مجازات متناسب قانونی برای مرتکب جرم می پردازد(ولیدی: ۱۳۸۸، ۲۸۸).

فصل دوم: انواع مجازات در حقوق ایران و انگلستان

۲-۱-ویژگی مجازات ها

در هر کشوری پاره ای رفتارها به عنوان جرم قلمداد می‌شوند که اولین و ابتدایی ترین عکس العمل در برابر این رفتارهای مجرمانه، اجرای مجازات است. مجازات ها ویژگی ها و خصوصیاتی دارند که در نهایت می‌تواند نظم را به جامعه باز گرداند هرچند ممکن است این اعاده نظم نتواند زیان های ناشی از جرم را به طور کلی برآورده کند اما تا حدود زیادی می‌تواند زمینه‌های حمایت از جامعه و بزه دیده را فراهم کند. باید دقت داشت که در گذشته اگر کسی مرتکب جرمی می شد کلیه نزدیکان و خاندان آن فرد در معرض انتقام خانواده مجنی‌علیه بودند.

۲-۱-۱-تحقیر آمیز بودن

اجرای مجازات محکوم علیه را در میان مردم انگشت نما می‌سازد. داغ محکومیت اعتبار و حیثیت اجتماعی او را می‌برد. در گذشته فلسفه مجازات های ترذیلی یا خوار و خفیف کننده این بود که مردم از بیم دست دادن آبرو و مقام اجتماعی خود گرد بزهکاری نگردند. البته رسوا کنندگی صفت مجازات های خاصی نیست. همه کیفرها کم و بیش رسوا کننده اند. ولی سرافنکدگی محکوم علیه از اجرای مجازات بستگی تام به قضوات مردم درباره اعمال اودارد. هر چه زشتی رفتا بزهکار بیشتر باشد، رسوایی او میان مردم بیشتر است، برعکس اگر مردم رفتاری را قبیح ندانند، ارتکاب آن هیچ گاه مایه شرمساری نیست. اجرای مجازات که نشانه سرزنش عمومی است عمومما پیوندهای اجتماعی محکوم علیه را با اجتماع سست می گرداند. گفته می شود بزهکار به جامعه خود مدیون است و باید دین خود را با آن ادا کند. در این حال، با اجرای مجازات به نظر می‌رسد، که بزهکار باید حساب خود را با جامعه تسویه کرده باشد. لیکن دشواری هایی که بزهکار عموما با آن روبرو است، دقیقا پس از اجرای مجازات پدیدار می شود، زیرا، داغ ننگی که بر پیشانی او نقش بسته است بازگشت او به جامعه را به خطر می اندازد. گرفتاری بسیاری از زندانیان پس از خاتمه محکومیت، یافتن موقعیت اجتماعی جدید و بازیافتن آبروی از دست رفته خویش است. ولی جامعه عموما کمتر روی خوش به آنان نشان می‌دهد و حاضر نیست با آغوش باز آن را دوباره بپزید. با داشتن سابقه کیفری جامعه اغلب از اعطای مزایای اجتماعی نظیر کار و حرفه ای که زندانی احتمالا در طول محکومیت فرا گرفته دریغ می ورزد. از این رو گفته می شود خصیصه تحقیر آمیز بودن مجازات نباید قوی باشد که بازسازگاری اجتماعی بزهکار را تهدید کند. مقررات ناظر بر اعاده حیثیت بزهکاران ‌به این دلیل در قوانین کیفری وضع شده اند که از شدت آثار محکومیت و تبعات آن بکاهد تا بزهکاران بار دیگر بتوانند مناسبات اجتماعی خود را با جامعه استحکام بخشند(اردبیلی، ۱۳۹۳، ج۳، ۳۸).

۲-۱-۲-عذاب آور بودن

ضرورت خویشتنداری

توانایی ‌پاسخ‌گویی‌ به فشار روانی و به سرعت رهایی یافتن از آن، قابلیت ارزشمندی است که در دوران کودکی و پس از آن، برای بچه ها مفید است. این توانایی جنبه ای از هوش هیجانی است که امکان تمرکز بر درس و تحصیل را برای کودکان فراهم می آورد، وچون ‌پاسخ‌گویی‌ هیجانی و خویشتنداری را در ارتباط کودک با سایر کودکان امکان پذیر می‌سازد، در دوست یابی و تداوم روابط دوستانه نیز مؤثر است. کودکانی که خویشتنداری بالاتری دارند، در درک، توجه و واکنش به نشانه های هیجانی سایر کودکان سرعت عمل بالاتری دارند. همچنین آن ها می‌توانند به هنگام اختلاف و در گیری، واکنش های منفی خود را کنترل کنند(گاتمن،۱۹۹۸٫ترجمه بلوچ،۱۳۸۹).

خودکنترلی و رفتارهای تکانشی

خودکنرلی عبارت است از تعارض درون فردی^[۶۸]،بین عقل^[۶۹] و هوس^[۷۰]، بین شناخت^[۷۱] و انگیزه^[۷۲] و بین برنامه ریزی درونی وعمل کننده درونی^[۷۳]؛ در هر زوج غلبۀ مورد اول بر دوم به معنای خودکنترلی بالا است. (راچلین^[۷۴]،۱۹۹۵).

خود کنترلی به معنی سرکوب کردن هیجانات واحساسات نیست. برعکس، خودکنترلی ‌به این می پردازد که ما یک انتخاب برای چگونگی ابراز احساساتمان داریم.وچیزی که مورد تأیید است، روش ابراز احساسات است به طوری که جریان تفکر را تسهیل کند. همچنین معتقد است احساس مسئولیت در محیط کارو نوع برخورد با افرادتحت تأثیرخلقیات فردمی باشد وهرچه محتوای فکر در رابطه بامسئولیتی که فرد قبول ‌کرده‌است خالص تر باشد، احساس مسئولیت بهتر وبیشتری صورت می گیردوافراد درانجام کارهای محوله سهل انگاری نمی کنند(گلمن،۱۹۹۵، ترجمه پارسا،۱۳۸۶).

خودکنترلی یعنی، فرد کنترل رفتارها، احساسات وغرایز خود را با وجود برانگیختن برای شخص، داشته باشد. یک کودک یا نوجوان باخودکنترلی، زمانی را صرف فکر کردن به انتخابها ونتایج احتمالی می‌کند وسپس بهترین انتخاب را می‌کند(وینستوک^[۷۵]،۲۰۰۹).

خودکنترلی توانایی است که در سال‌های اولیه زندگی توسعه می‌یابد وتأثیر به سزایی بر مهارت‌های رفتاری کودک دارد. نظریات خودداری در ادبیات روانشناسی در رابطه با توسعه مهارت‌های حرکتی، توجه وشناخت وهمچنین در رابطه با احساسات بحث شده است.توانایی کنترل بیان احساسات به ویژه احساسات منفی در سال‌های ابتدایی زندگی توسعه می‌یابد واز اهمیت خاصی در آشکار کردن رفتار اجتماعی مناسب وانطباقی برخوردار است. علاوه براین، توسعه ناکافی کنترل احساسات (همچنین در برخی موارد کنترل بیش از حد احساسات)می‌تواند پیش درآمد توسعه آسیب شناسی روانی باشد.همچون حوزه های خودکنترلی، درک توسعه کنترل احساسات بررسی عوامل درونی وبیرونی رامی طلبد(فاکس وکالکینز^[۷۶]، ۲۰۰۳، به نقل ازمختاری ۱۳۸۹).

خود کنترلی در بردارندۀغلبه کردن ‌بر تمایل غالب به ‌پاسخ‌گویی‌ است. این پدیده معمولاٌ دریافت تکانه های انگیزشی اساسی به منظور کسب لذت یا اجتناب از درد بررسی می شود.(تکانه های قوی که عموما کنترل آن دشوار است). تحقیقات نشان می‌دهد که عدم توانایی نسبی در کنترل تکانه ها به پرخوری، رفتارهای مشروب خواری، تفکرات ورفتارهای جنسی پرخطر وکاهش پافشاری در وظایف دشوار منجر می شود. خود تأییدی، خودکنترلی را تسهیل می‌کند واحساس فرد را به کفایت انطباقی واخلاقی خود حفظ می‌کند. شواهد زیادی نشان می‌دهد که خودتأییدی تأثیر سازنده ای در شرایط نامناسب (تهدیدکننده)، دارد اما درشرایط خنثی هیچ تأ ثیری ندارد. خودکنترلی معمولا دریافت پاسخهای افراد به تهدیدات برای خود(برای نمونه رویدادها یا ارتباطاتی که تأثیرات نامطلوب برخوردارند)بررسی می شود(ثمایکل و وودهث،۲۰۰۹).

وقتی خودکنترلی را به شکل تأخیر انداختن خشنودی نگاه کنیم، خواهیم دید که بسیاری از مشکلات ریشه در همین نارسایی دارند. برای مثال، در اعتیاد به مواد مخدر، یا اهداف بلند مدت ترک مواد، میل به قمار بازی وفواید ترک دراز مدت آن برای خود فرد وخانواده تداخل می‌کند. اختلال‌های کنترل تکانه نیز برای رسیدن به خشنودی آنی انجام می‌شوند، اما به زودی منجر به ایجاد پیامدهای منفی می شود. تأخیر در خشنودی، فرایندی رشدی است که با افزایش سن، افزایش می‌یابد. صرف نظر از متغیر سن، خودکنترلی یا مهارت هدایت توجه رابطه دارد. احتمالا یکی از راه های مقابله با وسوسه هدایت توجه ‌و دوری از وسوسه است که برای رسیدن به آن می توان از راهبردهای درونی استفاده کرد. ازآنجا که توجه به مؤلفه اصلی در خودگردانی است، می توان نتیجه گرفت که کارکرد توجه وخودگردانی، تأثیر متقابل ومؤثری ‌بر یکدیگر دارند. فرد برای افزایش تلاش ذهنی باید دارای توان افزایش مهارت‌های خودکنترلی باشد(استری هورن،۲۰۰۲).

همچنین این مفهوم سطح درک افراد از خودشان را بیان می‌کند، ‌به این معنا که یک منبع درونی کنترل دارند واین منبع درونی کنترل یک عنصر حیاتی در ارتقاء انعطاف پذیری افراد ‌و خصوصاٌ کودکان به شمار می رود(بروکس^[۷۷]،۲۰۰۲،استوارت۲،۱۹۹۷). سلیگمن(۱۹۹۵) بیان می‌کند که احساس کنترل در اوایل زندگی رشد می‌یابد، همان‌ طور که نوزادان یاد می گیرند که مفاهیم به حرکات ارادی آن وابسته است.به تدریج، انتظاری کلی در کودک شکل می‌گیرد به خاطر این که می فهمد فعالیت‌هایش اثرات مهمی بر پیامدهای موقعیتی دارد. در مقابل، درماندگی ز عدم همگرایی واحساس عدم کنترل ناشی می شود. همچنین، سبک اسنادی وسطح خوش بینی فرد در میزان درک افراد ازموقعیت استرس را تأثیر بسزایی دارد.

کنترل بر این عقیده استوار است که تجارب زندگی قابل پیش‌بینی وکنترل هستند. شخصی که از کنترل بالایی برخوردار است، باور دارد که سرنوشتش در دست خودش است وبه گونه ای رفتار می‌کند که قادر به نفوذ وتأثیر گذاری بر روی حوادث مختلف زندگی اش باشد. این اشخاص معتقدند که با بهره گرفتن از دانش، مهارت وقدرت انتخاب می توان رویدادهای زندگی را پیش‌بینی وکنترل کرده وبر این اساس در مواجهه با مشکلات بیشتر بر مسئولیت خودشان تأکید می‌کنند تا دیگران (فلورین و همکاران،۱۹۹۵).

خود کنترلی وهوش هیجانی

خود کنترلی یکی از مؤلفه های هوش هیجانی است.در اینجا مطالب مختصری دربارۀ هوش هیجانی بیان می شود.در واقع هوش هیجانی یا شناخت فرد از خود ودیگران به ارتباط با دیگران وسازگاری وانطباق با محیط پیرامون برای موفق شدن در برآوردن خواسته های اجتماعی مرتبط
می‌باشد. هوش هیجانی شامل توانایی‌های شناخت هیجانات خود، درک احساسات درونی دیگران، مهارکردن هیجانات، اداره ومدیریت روابط یا نرمش ومدارا می‌باشد (گلمن^[۷۸]،۱۹۹۵، ترجمه پارسا،۱۳۸۲).

هوش هیجانی در شکل گیری، گسترش وادامه تعاملات انسانی مؤثر نقش مهمی دارد ‌و عموماًٌ یکی ازعوامل اساسی هوش هیجانی این است که فرد راهبردهای ارتباطی راچگونه و در چه زمانی وبه چه شکل مورد استفاده قرار دهد.هوش هیجانی مجموعه ای از قابلیت‌های غیرشناختی است که توانایی فرد را در سازگاری یا مقتضیات محیطی و فشارهای حاصله افزایش می‌دهد(موسوی، لطفی،۱۳۸۸).

پیترسالووی سردمدار نظریه هوش هیجانی در توصیف مبنایی خود ازهوش هیجانی در۵ حیطه اصلی مؤلفه هایی را مطرح می‌کند که آموزش ‌و شناختن آن ها می‌تواند سازگاری بهتر وبیشتری را برای فرد به ارمغان بیاورد.

1. 1. خود آگاهی برای شناخت فوری احساسات و استفاده از آزمونها برای راهنمایی خود درتصمیم گیریها وبررسی واقع گرایانه از توانایی ها ‌و محدودیت‌های خویش در جهت پرورش حس اعتماد به نفس.

چنانچه والدین توجه غیر مشروط و مثبت به کودک داشته باشند و کودک احساس کند که والدین ارزش برای او قائل هستند دلیلی بر انکار تجربیاتش وجود ندارد اما چنانچه والدین توجه مشروط به کودک داشته باشند هرگاه کودک تجاربش را با خود پنداره خود در تعارض و ناهماهنگ ببیند آن ها را انکار می‌کند .در نظریه شناختی – اجتماعی مفهوم خویشتن ساختار ثابتی ندارد ، بلکه به صورت مجموعه ای از فرایند های شناختی است . مفهوم خویشتن شامل فرایندهایی است که بخشی از کارکرد روانی فرد را تشکیل می‌دهد . فرد یک ساختار واحدی به نام خویشتن ندارد بلکه دارای فرایندهای است که بخشی از وی را تشکیل می‌دهد . در این نظریه انسان دارای چندین خود پنداره است که از زمانی به زمان دیگر و در موقعیت های مختلف تغییر می‌کند . ( پروین ، ۱۹۸۹ ، ترجمه جوادی و کدیور ، ۱۳۷۴ ) .

دیدگاه شناختی اجتماعی ^[۵۷]:

یکی از نظریه های مهم روان شناسی یادگیری که هم جنبه رفتاری دارد و هم جنبه شناختی ، نظریه شناختی – اجتماعی است که واضح این نظریه آلبرت باندورا ^[۵۸] می‌باشد . روانشناسان رفتار گرا بیشتر بر محرک‌های بیرون از فرد به عنوان عوامل کنترل کننده رفتار تأکید می‌کردند ، در مقابل روانشناسان شناختی برای فرایندهای شناختی اهمیت قائل می‌شوند . نظریه شناختی – اجتماعی هم عوامل بیرون از انسان (عوامل محیطی) و هم عوامل شناختی درون انسان را در کنترل رفتار مؤثر می‌داند . بر اساس این دیدگاه ، انسان نه به وسیله نیروهای درونی رانده می شودو نه محرک‌های محیطی او را به سوی عمل سوق می‌دهد، بلکه کارکردهای روانشناختی بر حسب یک تعامل دو جانبه بین فرد و عوامل محیطی تبیین می‌گردد .طبق نظریه باندورا ،محیط به خودی خود بر رفتار اثر نمی گذارد و تأثیر محیط بر افراد یکسان نیست بلکه نحوه عمل فرد بر یک محیط تعیین می‌کند که چه جنبه هایی از آن محیط بر فرد تاثیر خواهد گذاشت . (سیف، ۱۳۷۹ ).

در دیدگاه شناختی – اجتماعی به منظور فهم ساختار شخصیت باید به فرایندهای شناختی توجه نمود که در این دیدگاه دو مفهوم ساختاری ( خویشتن^[۵۹] و اهداف ^[۶۰] ) اهمیت زیادی دارند . خویشتن مجموعه ای از فرایندهای شناختی است و انسان ساختار واحد مشخصی به نام خویشتن ندارد . در این دیدگاه انسان دارای چندین خود پنداره است که در زمان ها و موقعیت های مختلف تغییر می‌کنند . مفهوم خود کارآمدی یکی از ابعاد خویشتن است که توانایی ادراک شده افراد یا قضاوت افراد درباره تواناییهاشان در انجام یک وظیفه یا انطباق با یک موقعیت خاص می‌باشد . برداشت انسان از کارآمدی خود از طریق انتخاب فعالیت ها ، میزان تلاشی که برای یک موقعیت صرف می‌کند و الگوی فکری و واکنش‌های هیجانی افراد هنگام انجام یک فعالیت بر عملکرد فرد تاثیر دارد . برداشت انسان از کارآمدی خود بر الگوهای فکری انگیزش ، عملکرد و برانگیختگی هیجانی فرد تاثیر می‌گذارد.

( پروین ،۱۹۸۹ ، ترجمه جوادی و کدیور، ۱۳۷۴ ).

یکی دیگر از مفاهیم باندورا خود تنظیمی است . از نظر بندورا رفتار انسان یک رفتار خود نظم داده شده است . فرد از طریق مشاهده رفتار ها یا تجارب شخصی معیارهای عملکرد ^[۶۱] را می آموزد که این معیارها انتظار تقویت از دیگران و تقویت از خود را مشخص می‌کند وقتی که معیارهای عملکرد مشخص شدند فرد تلاش می‌کند تا رفتار خود را مطابق با این معیارها تنظیم کند چنانچه فرد ‌به این معیارها بر سد احساس رضایت و خشنودی می‌کند . اما زمانی که عملکرد فرد پایین تر از سطح معیار ها باشد فرد احساس نارضایتی می‌کند که این احساس خشنودی از پیشرفت و نارضایتی ناشی از عدم دستیابی معیارها به عنوان یک عامل انگیزشی می‌باشد و مشوقی است برای کوشش هایی که فرد انجام می‌دهد . در این دیدگاه رفتار فرد به وسیله نتایج فوری نگهداری و حفظ نمی شود ، بلکه به وسیله انتظارات و نتایج مورد انتظار حفظ می شود و علاوه بر تقویت کننده های محیطی فرایند دیگری به نام تقویت خود وجود دارد که فرد خود را برای رسیدن به معیارها پاداش می‌دهد ( همان منبع )

تعریف ومفهوم خود ‌کارآمدی :

یکی از مفاهیم خویشتن در نظریه باندورا خود کارآمدی ادراک شده است ^[۶۲]. خودکارآمدی و عوامل مؤثر بر آن سالهاست که مورد توجه روانشناسان تربیتی و دیگر متخصصان تعلیم و تربیت قرار گرفته است آلبرت باندورا نیز یکی از نظریه پردازان دیدگاه شناختی – اجتماعی است که مکانیسم های بسیاری راکه نقش مهمی در انجام تکلیف و عملکرد افراد دارند مورد پژوهش قرار داده است که خودکارآمدی و باورهای افراد از تواناییهایشان را مهمترین عامل تاثیر گذار بر عملکرد انسان می‌داند. (امینی ،۱۳۸۵)

در نظریه شناختی – اجتماعی، خود کارآمدی به توانایی ادراک شده فرد در انطباق با موقعیتی خاص گفته می شود. باندورا(۱۹۷۷،۲۰۰۰) خود کار امدی را اینطور تعریف می‌کند :”خود کار امدی به باور های افراد به توانایی های خود در انجام وظایف به طور موفقیت آمیز اشاره دارد”.باور های خود کار امدی پیامد فرایند مقایسه ،ترکیب و ارزیابی اطلاعات ‌در مورد توانایی های فرد می‌باشد که بر انتخاب ،میزان تلاش برای انجام وظایف اثر می‌گذارد(گیست ، ۱۹۸۷٫به نقل از عبداللهی ونوه ابراهیم،۱۳۸۵)

نقش خودکارآمدی در عملکرد :

بر اساس نظریه شناختی -اجتماعی باندورا، باورهای خود کارآمدی بر انتخابهایی که افراد دارند و رشته هایی از عمل که دنبال می‌کنند تاثیر دارد . افراد گرایش به مشغول شدن و پرداختن به کارهایی دارند که احساس قابلیت و اطمینان دارند و از کارهایی که نسبت به آن ها احساس قابلیت و توانایی ندارند دوری می‌کنند . باورهای خودکارآمدی به تعیین اینکه افراد چه مقدار وقت صرف یک فعالیت می‌کنند ، چه مدت زمان در مقابل موانعی که با آن مواجه می‌شوند پشتکار دارند ، چه مقدار در مقابل موقعیت های متضاد و مخالف انعطاف دارند کمک می‌کنند .پاجارس و میلر^[۶۳] (۱۹۹۴) معتقدند یک حس خودکارآمدی بالا باعث تلاش ، مقاومت و انعطاف بیشتری می شود همچنین در مقدار استرس و اضطرابی که افراد موقع انجام یک فعالیت تجربه می‌کنند تاثیر دارد و نهایتاًً باورهای خودکارآمدی بر سطح موفقیت افراد تاثیر دارد. بر طبق نظریه شناختی – اجتماعی قضاوت افراد از توانایی هایشان برای موفقیت در یک تکلیف خاص به طور قوی بر انگیزش و رفتار انسانی تاثیر دارد .افراد با خودکارامدی بالا معتقدند که قادرند به طور مؤثری از رویدادهای زندگی خود بر آیند ونسبت به کسانی که خودکارآمدی پایین تری دارند انتظار موفقیت بیشتری از خودشان دارند . این افراد در تردیدهای خود غرق نمی شوند و به تکالیف دشوار به عنوان چالش نگاه می‌کنند نه به عنوان تهدید و معمولاً دنبال چالش هستند( به نقل ازامینی، ۱۳۸۵)