موضوع جلوگیری از افت تحصیلی یا کوشش در جهت پیشرفت تحصیلی بالنفسه از اهمیت ویژه یی برخوردار است و همواره مورد توجه تمامی مسؤلان نظام آموزشی قرار گرفته است و سعی و تلاش دارد بتواند با بسیج نیروهای کارآمد سطح علمی و فرهنگی افراد را ارتقاء داده و مراکز و مؤسسات صنعتی، علمی و تجاری جامعه را از وجود متخصصان آگاه و توانمند بهره مند سازد. در نظام آموزشی ما بودجه های قابل توجهی به امر تعلیم و تربیت اختصاص داده شده و بر همین اصل هم هزینه های فراوانی در این راستا صرف گردیده و خواهد شد. لذا توجه ‌به این امر مهم ضرورت دارد تا بتوان جلوی یکی از آفت های بارز و آشکار نظام آموزشی را که همانا افت تحصیلی است، گرفت.

تجهیز دانشجویان به سلامت جسم وروان باعث ایمنی آن ها در برابر مشکلات می شود و آنان به راحتی می‌توانند با شرایط متغیر زندگی و رو به تکامل فناوری، با شیوه هایی که خانواده و جامعه آنان را مثبت می‌داند، انطباق یابند و نقشی مفید در جامعه داشته باشند. ‌بنابرین‏ افزایش سلامت روانی باعث کاهش آسیب های اجتماعی می شود. همچنین با حصول نتایج این پژوهش می توان حساسیت و نگرانی مسؤلان را در قبال سلامت روانی جوانان بیشتر کرد و سازمان ها و ارگان های ذیربط می‌توانند گام های مؤثری در جهت حفظ و ارتقای سلامت روان که در نهایت منجر به عملکرد بهتر فرد در جامعه می شود، بردارند و به مداخلات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مناسب دست زنند، تا در سایه سلامت جسم و روح ناهنجاری ها و مشکلات اجتماعی کاهش یافته و روابط در لوای تصحیح شیوه های رفتاری بهبودیابد.

لذا بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی و سلامت روانی دانشجویان که می‌تواند در پیشرفت تحصیلی آنهاتاثیر بسزایی داشته با شد از اهمیت خاصی برخوردار است این امر به دست اندر کاران آموزش عالی کمک می‌کند تا با بسط و توسعه شبکه های اجتماعی، مراکز و کلینیک های خدماتی مشاوره، روان درمان و مددکاری و ارائه ی بیشتر خدمات رفاهی و بهداشتی و مهارت های زندگی از شیوع ناراحتی های روانی – اجتماعی که گاه حتی گریبان گیر باهوش ترین و خلاق ترین دانشجویان می شود جلوگیری کنند. بر همین اساس برنامه ریزان جوامع توسعه یافته تلاش می‌کنند که میزان سلامت روانی افراد جامعه ی خود را ارتقاء بخشند و یکی از راه های ارتقاء سلامت روانی شناخت عواملی است که در افزایش این بعد از سلامتی تأثیرگذار است .برای انجام برنامه ریزی صحیح و جامع لازم است پژوهش هایی در زمینه شناخت میزان سرمایه اجتماعی و سلامت روانی دانشجویان و همچنین شناخت عوامل تأثیر گذار بر آن انجام پذیرد. ‌بنابرین‏ شناخت عوامل مرتبط با سلامت جسم و روان دانشجویان می‌تواند دست اندرکاران امر تعلیم و تربیت را در هدایت بر نامه های آموزشی و پرورشی کمک کند و آنان را به امور جوانان کشور آگاه ترگرداند . لذا با توجه به اهمیت سرمایه اجتماعی در توسعه و پیشرفت تحصیلی دانشجویان و نقش سلامت روان در تضمین کارآمدی و پویایی افراد در زمان تحصیل و پیشگیری از افت تحصیلی، انجام این تحقیق ضروری به نظر می‌رسد.

اهداف پژوهش

هدف اصلی

بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و سلامت روان با پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران می‌باشد.

اهداف فرعی

1. 1. تعیین وضعیت سرمایه اجتماعی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی .

1. 1. تعیین وضعیت سلامت روان در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی .

1. 1. تعیین وضعیت پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی .

1. 1. تبیین رابطه مؤلفه‌ های سرمایه اجتماعی(شناختی، رابطه ای، ساختاری) با پیشرفت تحصیلی دانشجویان.

1. 1. تبیین رابطه مؤلفه های سلامت روان(جسمانی، اضطراب، اجتماعی و افسردگی) با پیشرفت تحصیلی دانشجویان.

1. تعیین سهم هریک ازمولفه های سرمایه اجتماعی و سلامت روانی در پیشرفت تحصیلی دانشجویان.

فرضیه های پژوهش

1. 1. میزان سرمایه اجتماعی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مازندران بالاتر از حد متوسط است.

1. 1. میزان سلامت روان دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مازندران بالاتر از حد متوسط است.

1. 1. میزان پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مازندران بالاتر از حد متوسط است.

1. 1. بین مؤلفه‌ های سرمایه اجتماعی (شناختی، رابطه ای، ساختاری) با پیشرفت تحصیلی دانشجویان رابطه وجود دارد.

1. 1. بین مؤلفه‌ های سلامت روان (جسمانی، اضطراب، اجتماعی و افسردگی) با پیشرفت تحصیلی دانشجویان رابطه وجود دارد.

1. مؤلفه‌ های سرمایه اجتماعی و سلامت روان در تبیین متغیر پیشرفت تحصیلی سهم متفاوتی دارند.

تعریف نظری و عملیاتی متغیرهای پژوهش

الف) تعریف نظری

• سرمایه اجتماعی^[۴]

منظور از سرمایه اجتماعی، سرمایه و منابعی است که افراد و گروه ها از طریق پیوند با یکدیگر می‌توانند به دست می آورند، ‌به این ترتیب سرمایه اجتماعى عبارت است از آن دسته از ارتباطات و شبکه هاى ارتباط اجتماعى که در جامعه موجودند و نیز میزان اعتماد و همکارى میان روابط موجود مى باشد(صفی الله صفایی و همکاران ، ۱۳۹۲ )

• سرمایه شناختی^[۵]

عنصر شناختی سرمایه اجتماعی اشاره به منابعی دارد که فراهم کننده مظاهر، تعبیرها، تفسیرها و سیستم های معانی مشترک در میان گروه هاست.(اکبری، ۱۳۸۶، ص۱۱).

• سرمایه رابطه ای^[۶]

عنصر رابطه ای سرمایه اجتماعی توصیف کننده نوعی روابط شخصی است که افراد با یکدیگر به خاطر سابقه تعاملاتشان برقرار می‌کنند(اکبری، ۱۳۸۶، ص۱۳).

• سرمایه ساختاری^[۷]

این عنصر سرمایه اجتماعی اشاره به الگوی کلی تماس های بین افراد دارد. یعنی شما به چه کسانی و چگونه دسترسی دارید.(اکبری، ۱۳۸۶، ص۲۷).

• سلامت روان^[۸]

سلامت روانی عبارت است از حداکثر سازش ممکن فرد با جهان، اطرافش، به طوری که باعث شادی و برداشت کاملاً مفید و مؤثر شود ( میلانی فر، ۱۳۸۹، ص۶۸).

• اعلائم جسمانی^[۹]

علائم جسمانی شامل علائم شبه جسمانی بدون علل عضوی که فرد گزارش می‌دهد، می‌باشد(بالایی، ۱۳۸۹، ص۵۵).

• اختلال خواب و اضطراب^[۱۰]

اشکال در شروع، تداوم و بیداری از خواب و علائمی نظیر دلشوره و گوش به زنگ بودن(بالایی، ۱۳۸۹، ص۵۶).

• کارکرد اجتماعی^[۱۱]

توانایی فرد در برقراری ارتباط مؤثر ، مفید و مداوم با دیگر افراد جامعه(بالایی، ۱۳۸۹، ص۵۶).

• افسردگی^[۱۲]

یک بیماری روان شناختی با علائمی نظیر کاهش علاقه به زندگی و فعالیت های روزمره(بالایی، ۱۳۸۹، ص۵۷).

۲-۲۰-۴ ریسک های اعتباری و مالی

این نوع از ریسک ریشه در عدم شناخت کافی طرفین از یکدیگر به هنگام انجام معامله در اینترنت دارد. در معاملات غیر الکترونیک طرفین با یکدیگر آشنایی دارند و ‌بر اساس اعتبار طرفین معامله انجام می شود. اما در معاملات الکترونیک طرفین شناخت کافی از یکدیگر ندارند، ‌بنابرین‏ بیمه گران و بیمه گذاران با ریسک اعتبار مواجه هستند و ریسک اعتبار مبادلات مالی آن ها را تحت تأثیر قرار داده و آن را با احتیاط بیشتر توأم خواهد نمود (صدرائی، ۱۳۸۶).

۲-۲۰-۵ ریسک های عملیاتی

این نوع ریسک مربوط می‌گردد به خدمت رسانی غیرالکترونیکی (به عنوان مکمل خدمات الکترونیکی) به بیمه گذاران مثل تحویل به موقع اسناد مربوط به قرارداد بیمه. این خدمات ممکن است با تأخیر و یا ناقص انجام شود (صدرائی، ۱۳۸۶).

با گسترش موج واگذاری برخی از فعالیت های بیمه گران به پیمانکارها، این نوع ریسک از اهمیت بیشتری برخوردار گردیده است. زیرا با واگذاری این امور به پیمانکاران، عملاً مدیریت این ریسک برای بیمه گران مشکل تر از قبل شده است (صدرائی، ۱۳۸۶).

۲-۲۰-۶ ریسک های مسئولیت

این ریسگ از دامنۀ گسترده ای برخوردار است و شامل موارد زیر می‌باشد:

الف) از آنجایی که اینترنت محصولات بیمه گر را به طور جهانی توزیع می‌کند عملاً بیمه گر با قواعد و قوانین متفاوتی (متناسب با قوانین محل خرید محصول بیمه گر) برای ‌پاسخ‌گویی‌ به تعهداتش رو به رو است. قوانین ناظر بر حقوق بیمه گذاران از کشوری به کشور دیگر متفاوت است، لذا مسئولیت بیمه گر در قبال بیمه گذاران متفاوت و بعضاً غیرقابل پیش‌بینی خواهد بود. در حال حاضر هیچ قاعده و قانون فراگیر و مورد پذیرشی در کل دنیا در این خصوص وجود ندارد. ‌بنابرین‏ فروش محصولات بیمه ای به طور گسترده در اینترنت موجب می‌گردد پیش‌بینی دقیق تعهدات بیمه گر مشکل گردد.

ب) حفاظت از اطلاعات شخصی در اینترنت موضوع بسیار با اهمیتی است. چنانچه اطلاعات شخصی بیمه گذاران از سوی شرکت بیمه و یا اشخاص ثالث مورد سوء استفاده قرار گیرد، نه تنها اعتماد بیمه گذاران به بیمه گر از بین می رود بلکه می‌تواند تبعات حقوقی و قضائی نیز برای بیمه گر به دنبال داشته باشد (صدرائی، ۱۳۸۶).

۲-۲۱ عوامل کلیدی موفقیت در تجارت الکترونیک

چندین عامل کلیدی بسیار مهم برای موفقیت در هر فعالیت مربوط به تجارت الکترونیکی وجود دارد که شامل موارد زیر است:

– خلق ارزش برای مشتری؛ این کار می‌تواند با ارائه یک محصول که برای مشتریان بالقوه جذاب باشد و در بازار رقابتی قابل توجه باشد صورت می‌گیرد.

– ارائه خدمات منحصر به فرد

– ترغیب و تشویق برای خرید و بازگشت مجدد به سایت؛ این کار می‌تواند با حربه های خاصی همچون ارائه تخفیف، اختصاص کوپن خرید، برنامه های تبلیغاتی و… صورت گیرد.

– آماده کردن یک سایت جذاب؛ برای این کار باید دقت و سلیقه لازم را در به کار بردن رنگ‌ها، تصاویر، تصاویر متحرک، فایل‌های گرافیکی، قلم ها و درصد فضای خالی داشته باشید.

– ایجاد انجمن های مجازی؛ این کار می‌تواند با راه اندازی اتاق های چت، بخش ارسال نظرات، تالارهای گفتگو و… انجام شود.

– ایجاد امنیت و اعتماد؛ این کار می‌تواند با در اختیار داشتن سرور های موازی، فناوری های شکست ناپذیر، پنهان سازی اطلاعات و دیواره های آتش قوی صورت گیرد.

– توجه همه جانبه به امر ارتباط با مشتریان؛ برای این کار باید مطمئن شوید که همه کارمندان، مدیران و حتی شرکای تجاری شما دید کامل و مشابهی نسبت به مشتری دارند.

– خود مشتریان پر از تجربیات گوناگون هستند؛ شما می توانید از طریق هر یک از ایمیل ها و نظرات و انتقادات آن ها تجربیات گرانقدر و البته رایگانی را کسب کنید.

– ساده و مؤثر کردن جریان کسب و کار؛ این کار می‌تواند از طریق باز مهندسی فرایندهای کسب و کار و بهره گیری از ابزارهای فناوری اطلاعات صورت پذیرد.

– اجازه دهید مشتریانتان به یکدیگر کمک کنند؛ این کار می‌تواند با راه اندازی یک سایت خودگردان و بدون نیاز به هیچ رسیدگی ای صورت پذیرد.

– به مشتریان کمک کنید تا کارشان را انجام دهند؛ این کار می‌تواند با در اختیار گذاشتن اطلاعات قابل مقایسه زیاد و امکانات جستجوی مناسب صورت پذیرد.

– سعی کنید یک طرح و مدل اساسی و بدون عیب برای کسب و کار خود طراحی کنید.

– سازمان خود را همیشه در حالت آماده باش نگه دارید و به اندازه کافی آمادگی داشته باشید تا در مقابل تغییرات محیط سریع عکس العمل نشان دهید (عاضدی تهرانی، شراره).

۲-۲۲ مشکلات در تجارت الکترونیک

اگر فاکتور های بالا برای تهیه یک استراتژی کلی تجارت الکترونیک قابل استفاده باشد باز هم با مشکلاتی مواجه خواهیم بود. این مشکلات عبارت خواهند بود از:

۱٫ عدم موفقیت در درک مشتریان، چرا مشتریان خرید می‌کنند و چگونه خرید می‌کنند. گاهی اوقات یک محصول با ارزش بالا می‌تواند به خاطر عدم درک صحیح انگیزه ها و انتطارات مشتریان جایگاه خود را در بازار از دست بدهد. این گونه موارد با بررسی و تحقیقات بازاریابی قابل جلوگیری است.

۲٫ عدم موفقیت در موقعیت های رقابتی. شما باید قادر باشید مدل های کسب و کار را در جهت تداوم و به دست آورن موفقیت در بازار رقابتی پیاده سازی کنید. آیا آمادگی رقابت با شرکت آمازون را دارید؟ این گونه مشکلات می‌تواند با توجه به رقبا، ابتکار شما، تحقیقات بازار کمتر شود.

۳٫ توانایی پیش‌بینی فعل و انفعالات محیطی؛ رقبا چه خواهند کرد؟ آیا آن ها نام تجاری یا وب سایتهایی را برای پیروزی در بازار مطرح خواهند کرد. آیا آن ها نسبت به سرویس هایی که ارائه می‌کنند پشتیبیانی لازم را ارائه می‌کنند؟ آیا آن ها در سایت های شما اقدامات خرابکارانه خواهند کرد؟ آیا جنگ قیمت به راه خواهند انداخت؟ دولت‌ها چه نقشی خواهند داشت؟ تمام این سوالات می‌تواند با توجه همه جانبه و ایجاد سیستمی در جهت بررسی اجمالی تغییرات محیطی پاسخ داده شود.

۴٫ برآوردهای فراتر از توانمندی سازمان. آیا نیروها، توان سخت افزاری، توان نرم افزاری و سیستم های پردازش شما می‌توانند استراتژی جدیدی را پیاده سازی کنند؟ آیا با استخدام کارمندان و گزینش شیوه های مدیریتی احتمال شکست وجود دارد؟ این مورد می‌تواند با برنامه ریزی کامل برای منابع سازمانی و آموزش دقیق کارکنان حل شود.

۵٫ عدم موفقیت در هماهنگ سازی. این مشکل می‌تواند با طراحی یک ساختار سازمانی همه جانبه نگر، مسئولیت ساز و قابل انعطاف حل شود.

۶٫ عدم موفقیت در پیدا کردن کارمندان مناسب

۷٫ عدم موفقیت در پیدا کردن مدیران مناسب

۶- ابو علی خیزرانی از خادمه خود که به حضرت عسگری بخشیده بود نقل می‌کند که : هنگام تولد امام زمان دیده است نوری از سرودی آن حضرت به آسمان می درخشید.

۷- وهم از حسن بن منذر روایت نموده که گفت: حمزه ابن ابی الفتح آمد به نزد من و مژده داد که شب گذشته در خانه امام حسن عسگری مولودی به دنیا آمده ، ولی شب گذشته در خانه امام حسن عسگری مولودی به دنیا آمد ، ولی حضرت دستور داد ولادت او را مکثوم دارند! و سیصد گوسفند برایش عقیقه کنند.گفتم : نام مولود چیست؟ گفت : نامش محمد است.

۸- در غیبت شیخ طوسی و کمال الدین شیخ صدوق بسته خود از حسن بن حسین علوی روایت می‌کنند که گفت : من در سامره خدمت امام حسن عسگری (ع) رسیدم و آن حضرت را به ولادت فرزندش قائم تهنیت گفتم.

زمان‌های دشوار و میلاد های شگفت

میلاد مهدی (عج) بی شباهت به میلاد موسی و ابراهیم خلیل نیست. همان گونه که حمل ولادت دو پیامبر بزرگ الهی به دور از چشم فرعونیان و نمرودیان، صورت پذیرفت؛ درباره امام مهدی (عج) نیز می توان بر این باور بود که تا لحظه میلاد، هیچ اثری از این رویداد بزرگ تاریخ ، مشاهده نشد چرا که خداوند چنین اراده کرده بود تا زمین بی حجت نماید و زمان بی صاحب و ستمدیدگان چشم به راه نجات و آزادی امام و پیشوای خویش را بشناسند و به یاری وی بشتابند وبدین سان به حاکمیت موعود مستعضفان بر مستکبران که همانا پیروزی حق بر باطل و باطل اندیشان است، دست یابند از این رو، پنهان ماندن نشانه های حمل و ولادت امام موعود ، ‌به این معنا نیست که وجود مبارک او، بر مردمان پوشیده باشد و کسی را امکان دسترسی به دیدار و معرفت و همچنین تبعیت از آن حضرت نباشد امام صادق (ع) می فرماید: ( هو خفی المولد والمنشا، غیر خفی فی نفسه.)« میلاد او مخفی و پوشیده است، اما خودش مخفی نیست))

قرآن کریم از داستان شگفت انگیز نجات بخش بزرگ اسرائیل – حضرت موسی – پس از ولادت پنین یاد می‌کند:

« و اوحینا الی ام موسی ان ارضعیه فاز اخفت علیه فالقیه فی الیم ولا نخا فی ولا تخزنی انا را دوه الیک و جا علوه من المرسلین. فالتقطه آل فرعون لیکون لهم عدواً و حزناً…))

« و به مادر موسی و می‌کردیم که: او را شیرده ، چون بر او بیمناک شدی او را در نیل بینداز ، و مترس و اندوه مدار که ما او را به تو باز می گردانیم و از پیغمبرانش قرار می‌دهیم.))

پس خاندان فرعون، او را از آب بر گرفتند تا سرانجام دشمن جان آنان و مایه اندوهشان باشد.

از آیات بر می‌آید که وجود موسی، ناشناخته بود؛ اما بر کسی، حتی دشمن سر سخت وکینه توز او ، فرعون پوشیده نیود یعنی او را می دیدند و صدای او را می شنیدند و گاه داد وستد می‌کردند، چنان که در سرگذشت یوسف پیامبر در قرآن آمده است:

« قالو یا ایها الغزیان اباً شیخاً کبیراً فخذانا مکانه انا نریک من المحسنین))

« گفتند: ای عزیز ! او پدری پیر و سالخورده دارد ‌بنابرین‏ یکی از ما را به جای او بگیر، که ما تو را از نیکوکاران می بینیم.))

آیه شریفه، مربوط به سفر دوم برادران یوسف به مصر است ، که باز او را نمی شناسند و به عنوان عزیز و بزرگ شهر، از او یاد می‌کنند، و یوسف ، پرده از این ماجرا بر نمی گیرد، چرا زمان آن فرا نرسیده است تا بگوید: من یوسف هستم.

می بینیم که مشاهده ، و معاشرت و معامله در احوال پیامبران – موسی و یوسف – بنابر عرف زندگی اجتماعی انسان هاست و تماس نزدیک و رعایت آداب و گفت و گوها ، هر گونه تفاوت و بیگانگی با مردمان را از میان بر می‌دارد.

بدین سان ، مسئله ناشناخته بودن حضرت مهدی(عج) در کنار مردم ، در بازارها و در ایام حج، امری عجیب و غریب نیست. خواست و اراده خداوند، بر این تعلق گرفته که تا هنگام ظهور ، در میان مردم ، ناشناس باقی بماند، چنان که بر حضرت یوسف گذشت .

شمایل مهدی (عج)

اینک اشارتی به شمایل حضرت مهدی (عج) نموده و این میلاد نامه را به پایان می بریم: مهدی (عج) در روز گذشت پدرش { امام حسن عسگری (ع)} که مردم او را در حال نماز گزاردن بر پیکر پدر دیدند ، کودکی بود گندمگون ، بامدیی مجعد و دندان هایی گشاده . سپس کسانی که او را در فرصت هایی دیگر، در غیبت ضغری دیده اند، چنین توصیف کرده‌اند: جوانی خوشروی و خوشبوی وبا ابهت و در ابهت داشتن صمیمی با مردم .

دوران شیر خوارگی

امام مهدی (عج) بعد از تولد مبارک خویش ، از سینه مادر گرامی شان شیر می‌خورد و با شیر پاک آن بانوی عزیز رشد و نمو می کرد پدر نیز طبق سنت ، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه خواند و او را محمد نامید؛ و تولد او را از مردم مخفی می داشت و جز عده بسیار اندکی از تولد آن مولد مبارک خبر دار نشدند.

یکی از اصحابی که از تولد وجود نازنین امام علی ( ع) خبر داده است ، ابو بصیر خادم است که می‌گوید: خدمت آن جناب در حالی که درون گهواره بود رفتم و سلام کردم.

حضرت فرمود : مرا می شناسی ؟ گفتم : آری ؛ تو بزرگ و سید من و فرزند من هستی .

حضرت فرمود: من خاتم او صبا هستم ، و خداوند به وسیله من بلا را از دوستان و شیعیان من دور خواهد کرد.

حکیمه خاتون ضمن این که ماجرای ولادت حضرت را بیان می‌کند می‌گوید:

من به اتاق محمد حسن عسگری رفتم. دیدم نوزاد پیش روی آن حضرت است. جامه ای زرد پوشیده و هاله ای از درخشندگی و نور او را در میان گرفته است ، آن چنان که مهر کودک در دلم نشست.

عرض کردم: سرورم ! آیا درباره این نوزاد مبارک، چیزی می‌دانی تا بگویی؟

فرمود: آری ؛ عمه جان ! این منتظر است ، این است آن که نویدش به ما داده شده است.

حکیمه خاتون می‌گوید: به شکرانه این نعمت به سجده افتادم. هم او می‌گوید: وقتی روز هفتم ، خدمت امام عسگری (ع) رسیدیم ، آن حضرت فرزندش را از من خواست ؛ من نیز او را در پارچه ای پیچیده نزد حضرتش بردم.

امام (ع) فرمود: پسرم! با من حرف بزن ! در این هنگام شنیدم که او آیه « ونریدان نمن علی الذّین استضعفوا فی الارض …))را خواند.

دوران کودکی

دوران کودکی امام (ع) دورانی خاص با شرایط و ویژگی های منحصر به فرد بود. از طرفی باید تولد آن حضرت از عموم مردم و دستگاه خلافت مخفی نگه داشته می شد؛ از یک سو ، در سن ۵ سالگی به امامت رسید ؛ و از سوی دگیر در همان سنین دوران غیبت را آغاز کرد.

روزی جمعی از شیعیان – چهل تن – نزد امام یازدهم آمدند ، از آن امام تقاضا کردند تا حجت پس از خویش را به آنان معرفی کند.

امام نیز چنان کرد. آنان پسری را دیدند که مانند پاره ماه ، شبیه به پدرش بود. امام فرمود: پس از من ، این پسر امام شما است.

یکی از حوادث مهم در دوران کودکی حضرت مهدی (عج) این است که در سال ۲۶۰ بعد از شهادت پدر در حالی که پنج سال بیش نداشت خورشید وجودش را به مردم نشان داد و بر پیکر پدر بزرگوار خود نماز خواند ؛ ‌به این وسیله امامت خود را بعد از پدر به مردم و شیعیان اعلام داشت.

دوران نوجوانی و جوانی

دوران نوجوانی و جوانی امام مهدی(ع) در پرده غیبت سپری شد و از آن دوران و قایع زیادی در دسترس نیست هر چند بخشی از وقایعی را که در عصر غیبت رخ داده است ، می توان جزء این دوران دانست.

۷- توزیع درآمد بانک ها متناسب با واقعیت در سطح وسیعی از اقشار جامعه صورت می پذیرد: در بانکداری بدون ربا‌ به دلیل ماهیت معاملات و با توجه ‌به این که بانک ها وکیل تام الاختیار سپرده گذاران می‌باشند، لذا سود حاصل از عملیات را پس از وضع حق الوکاله مقرر، بین خود و سپرده گذاران توزیع می نمایند، ‌بنابرین‏ برخلاف بانکداری ربوی که بهره ثابتی به سپرده گذاران پرداخت می‌گردد، توزیع درآمد بانک ها متناسب با واقعیت،‌ اقشار مختلفی از جامعه را در بر می‌گیرد. بدین نحو که این حجم درآمد، در مرحله اول بین بانک و گیرندگان تسهیلات تقسیم و در مرحله بعد، بین بانک و سپرده گذاران توزیع می‌گردد.^[۵۱]

در خصوص موارد گفته شده به نظر می‌رسد: آنچه در عالم واقع اتفاق می افتد کاملاً برخلاف مطالب عنوان شده می‌باشد زیرا از طرفی در حال حاضر در سیستم بانکداری کشور، به علت سیاست های ناهماهنگ، اعطای تسهیلات کم بهره و در مقابل پرداخت بهره بالا به سپرده گذاران، عدم پرداخت اقساط توسط بدهکاران به بانک ها و در نتیجه افزایش مطالبات سررسید گذشته معوق و مشکوک الوصول، تبدیل وجوه و دارایی های بانک ها به اموال منقول و غیرمنقول به علت عدم بازپرداخت اقساط و نیز عدم سرمایه گذاری سپرده گذاران در صورت مشخص نبودن و پایین بودن بهره های بانکی، بانک ها با زیاندهی مواجه گردیده اند؛ از طرف دیگر در پرداخت تسهیلات توسط بانک ها نیز معمولاً هیچگونه مشارکتی در زیان برای بانک ها صورت نمی گیرد وآنچه رخ می‌دهد تحمیل هر گونه ریسک و ضرر به متقاضی تسهیلات می‌باشد.

گفتار دوم- مفاهیم و اصطلاحات رایج درنظام بانکی

در این گفتار به منظور تبیین برخی از واژه های حقوقی رایج در نظام بانکی کشور، در بند اول مفاهیم حقوقی و در بند دوم اصطلاحات رایج درنظام بانکی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

بند اول – مفاهیم

۱- عقد: عبارت است از این که یک یا چند نفر در مقابل یک یا چند نفر دیگر تعهد بر امری نمایند و مورد قبول آن ها باشد هر عقدی دو طرف دارد.

۲- عقود معین: عقودی هستند که دارای احکام مخصوص به خود بوده و هر یک به نام خاصی موسوم می‌باشند مانند: نکاح، بیع، اجاره، سلف و غیره

۳- عقود غیرمعین: عقودی هستند که در قالب هیچ یک از عقود معین قرار نمی گیرند و طرفین عقد متضمن آن می‌باشند و شروط خود را ضمن عقد تعیین می نمایند، این نوع عقد، عمدتاًً شامل قراردادها می شود.

۴- عقد لازم: عقدی است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آن را نداشته باشند، مانند: سلف، فروش اقساطی و اجاره به شرط تملیک (مگر در شرط خیاری، خیارات و اقاله)

۴- عقد جایز: عقدی است که هر یک از طرفین می‌توانند هر وقت که بخواهند آن را فسخ نمایند، مانند مضاربه و جعاله (در بانکداری بدون ربا بعضاً عقود جایز با توجه به عقد خارج لازم تبدیل به عقد لازم می‌گردند).

۵- عقد خیاری: عقدی است که ضمن آن برای طرفین یا یکی از آن ها یا برای اشخاص ثالث اختیار فسخ، شرط شده باشد.

۶- عقد منجّز (قطعی): عقدی است که قطعیت آن مشروط به انجام یا وقوع امری نباشد، مانند: بیع.

۷- عقد معلق: عقدی است که قطعی شدن آن مشروط به انجام یا وقوع عقد دیگری باشد، مانند: مالک شدن مستأجر در قرارداد اجاره به شرط تملیک.

۸- عقد رهن: عقدی است که به موجب آن، مدیون مالی را برای وثیقه به دائن می‌دهد، عمل رهن را ارتهان؛ رهن دهنده را راهن؛ ‌طرف دیگر را مرتهن؛ مال موضوع رهن را رهینه و خروج مال مورد رهن از حالت وثیقه را فک رهن می‌نامند. عقد رهن از جانب راهن لازم و از طرف مرتهن جایز است.

۹- عقد صلح: عقدی است که در آن طرفین توافق بر امری از امور می نمایند بدون آن که توافق آن ها عنوان یکی از عناوین معروف عقود (مانند: رهن، بیع، اجاره و غیره) را داشته باشد. عمل صلح را مصالحه؛ پیشنهاد دهنده را مصالح؛ قبول کننده را متصالح و طرفین عقد را متصالحین می‌نامند.

۱۰- عقد ضمان: عبارت است از این که شخص، مالی را که بر ذمه دیگری است به عهده گیرد؛ متعهد را ضامن؛‌ طرف دیگر را مضمونٌ له و شخص ثالث را مضمونٌ عنه یا مدیون اصلی می‌گویند.

۱۱- عقد بیع: تملیک عین است به عوض معلوم. مال موضوع بیع را مبیع؛ فروشنده را بایع؛ ‌خریدار را مشتری؛ عوض را ثمن و معوض را مُثمن گویند.

۱۲- عقد وکالت: وکالت عبارت است از تفویض یا واگذاری و در اصطلاح عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین، طرف دیگر را برای انجام امری، نایب خود می کند.کسی را که وکالت می‌دهد موکل؛ شخصی را که وکالت به او تفویض می شود وکیل و موضوعی را که وکالت بابت آن انجام می شود مورد وکالت می‌نامند. همچنین وکیل در توکیل، وکیلی است که از جانب خود اختیار دارد و می‌تواند وکیل دیگری را برای موکل خود و یا وکیلی برای خود معین نماید.^[۵۲]

بند دوم – اصطلاحات

۱- نظام اعتباری: نظام^[۵۳] در لغت به معنی روش، طریقه، اسلوب، قاعده و رویه آمده است و در اصطلاح عبارت است از مجموعه ای از اصول، قواعد و ضوابط در ارتباط سازمانی با یکدیگر در راستای هدف یا اهداف مشخص. ‌بر اساس تعریف فوق در نظام اعتباری، رابطه سازمانی و به هم پیوسته اصول، قواعد، ضوابط و اهداف اعتباری هر جامعه مطمح نظر قرار می‌گیرد. بدین گونه نظام اعتباری بنابر تعریف، نظام بانکی و اقتصادی هر کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

۲- تخصیص منابع یا اعطای تسهیلات: بخش مهمی از عملیات هر بانک را تشکیل می‌دهد و این قسمت از فعالیت های بانکی از لحاظ اقتصادی حائز اهمیت است. در واقع رشد و توسعه اقتصادی بدون افزایش کمّی عامل سرمایه به عنوان یکی از عوامل تولید ممکن نیست و چون برای تمام اشخاص حقیقی و حقوقی به دلایل مختلف مقدور نیست که ‌در کلیه موارد از امکانات و منابع پولی خود جهت تأمین نیازهای موجود خود استفاده نمایند، ناگزیر به استفاده ازتسهیلات و منابع بانک ها می‌باشند. بدین ترتیب بانک ها با عملیات اعتباری خود موجبات انتقال منابع را از اشخاصی که مستقیماً مایل و یا قادر به مشارکت در فعالیت های اقتصادی نمی باشند به آنان که جهت انجام امور اقتصادی نیازمند به سرمایه می‌باشند فراهم ساخته و باعث افزایش تولیدات کشور می‌شوند.^[۵۴]

۳- اعطای اعتبار: تعهدی است بر پرداخت آتی در قبال پول، کالا یا خدماتی که در زمان حاضر در اختیار قرار می‌گیرد و بدین گونه بازپرداخت آن توسط مشتری، عملاً به بعد موکول می‌گردد یا به عبارت دیگر، اعطای اعتبار یعنی قبول تحمل بار مالی شخص توسط بانک یا شخص دیگر برای مدت معین.

۴- تجهیز منابع: عبارت است از توان بانک ها در جذب پول های سرگردان و به کار انداختن آن ها در مسیر سرمایه گذاری، خواه از طریق ارائه مستقیم تسهیلات و خواه از طرق دیگر محقق شود.

۵- وام: مبلغ معینی است که یک شخص از بانک یا شخص دیگر دریافت می‌دارد و بین آن دو رابطه دائن و مدیون برقرار می شود.^[۵۵]

۶- ایقاع: در مقابل عقد قرار دارد و با قصد انشاء یک شخص، بدون آن که موافقت شخص دیگری را لازم داشته باشد، حاصل می‌گردد و حقی را ایجاد و یا اسقاط می کند. مانند آن که شخص طلبکار تمام یا قسمتی از طلب خود را ببخشد.

در کشورهایی که قوانین و مقررات حفظ حقوق سهام‌داران دارای ایراد و ضعف است، تمرکز مالکیت^[۶۱] اغلب به عنوان راهکاری برای کنترل اعمال غیر اخلاقی^[۶۲] مدیران و تصمیمات اتخاذ شده توسط آنان، ظهور ‌کرده‌است (لاپورتا و همکاران^[۶۳]، ۱۹۹۸: ۱۱۱۳-۱۱۵۵؛ شلیفر و ویشنی^[۶۴]، ۱۹۹۷: ۷۳۷-۷۷۵) که البته خود می‌تواند مشکل‌ساز باشد و نه تنها تعارض بین مدیر و سهام‌داران را کاهش ندهد، بلکه موجب افزایش آن شود. زیرا سهام‌داران عمده^[۶۵] غالباً به دنبال منافع خود بوده و در این جهت ممکن است منافع سهام‌داران جزء را نا دیده گرفته و به گونه‌ای عمل نمایند که حقوق آن‌ ها را به نفع خود قبضه نمایند (همان منبع).

معمولاً مالکان عمده کمتر از دیگر مالکان تمایل به افشای اطلاعات شرکت در بازار دارند و علت آن نیز، محروم نمودن سایر سهام‌داران و ذینفعان در شرکت، از اطلاعات محرمانه شرکت است، تا بدین شکل برنامه ها و سیاست‌های شرکت که غالباً در جهت منافع آنان است را از دیگران پنهان نگه‌دارند. (فان^[۶۶] و وانگ^[۶۷]، ۲۰۰۲). چاو^[۶۸] و لونگ^[۶۹] (۲۰۰۶) معتقدند میزان بیشتر تمرکز مالکیت موجب می‌شود که فرصت‌ها و سودهای مخفی و افشا نشده بیشتری برای سهام‌داران کنترل‌کننده^[۷۰] ایجاد شود. این مالکان به علت سهم بالایی که از شرکت در اختیار دارند، نظارت و کنترل بالایی بر تصمیمات مدیریت و نتایج حاصل از آن خواهند داشت. در نتیجه بر عملکرد شرکت به طور مستقیم تأثیر گذار هستند. از آن‌جا که این مالکان کنترل شرکت را به طور کامل در اختیار دارتد و سیاست‌ها و خط‌مشی کلی شرکت را تعیین می‌کنند، بر اساس منافع و هزینه ناشی از انتخاب حسابرس، اقدام به گزینش مؤسسه حسابرسی با کیفیت بالا یا مؤسسه حسابرسی با کیفیت پایین می‌نمایند (لین و مینگ^[۷۱]، ۲۰۰۹)

شرکت‌هایی که اکثریت سهام آنان در اختیار سهام‌داران عمده و بالاخص سهام‌داران کنترل‌کننده است، بیشتر در معرض خطرات و مشکلات ناشی از مسئله نمایندگی هستند. زیرا نظر سهام‌داران کنترل‌کننده، در تمامی تصمیمات اتخاذ شده در سطح هیئت‌مدیره، نظر غالب است و برای این سهام‌داران بسیار آسان‌تر از سایر سهام‌داران است که بتوانند سازوکارهای نظارتی بر عملکرد مناسب و شفاف مدیریت را نادیده گرفته و برای دستیابی به منافعشان، برخلاف این سازوکارها عمل نمایند و نظارت سایر سهام‌داران را غیرممکن سازند. (فاما و جنسن^[۷۲]، ۱۹۸۳: ۳-۸۳).

اکثر محققین در تحقیقات خود در زمینه تمرکز مالکیت ‌به این نتیجه رسیده‌اند که این امکان وجود دارد که سهام‌داران عمده، سعی در بیشینه نمودن منافع خود داشته و منافع موجود در شرکت را به نفع خود مصادره نمایند (لاپورتا و همکاران^[۷۳]، ۱۹۹۸: ۱۱۱۳-۱۱۵۵، اندرسون و همکاران^[۷۴]، ۲۰۰۴: ۱۱-۳۷ و هانتون و همکاران^[۷۵]، ۲۰۰۶: ۱۳۵-۵۷).

۱۰-۱-۲- مالکیت مدیریتی

مالکیت مدیریتی بیانگر میزان سهام نگهداری شده توسط اعضای خانواده هیئت مدیره ‌می‌باشد. طبق نظریه نمایندگی که اکنون مبحث عمده و مهمی در ادبیات اقتصادی و مالی است، مدیران، موقعیت، شهرت و اعتبار، آسایش و احترام خود را به هزینه شرکت بالا می­برند. این نظریه که تعارض بین مدیران و سهام‌داران را تحلیل می­ کند، به همان نتایج نظریه کارآفرینی، البته از دیدگاهی متفاوت می­انجامد. نظریه کارآفرینی از محاسن مالکیت مدیران سخن می­گوید، در حالی­که نظریه نمایندگی، کاهش هزینه­ های نمایندگی را درصورت مالک شدن مدیران پیش‌بینی می­ کند (جنسن و مک­لینگ^[۷۶]، ۱۹۷۶: ۳۵-۶۰). جنسن و مک­لینگ (۱۹۷۶)، هزینه نمایندگی را هزینه استفاده بیش از حد مدیریت از مزایای جنبی، و راسو همکاران^[۷۷] (۲۰۰۹) آن را فراغت از کار، طفره رفتن و استفاده از امکانات شغلی مدیران تعریف ‌می‌کنند.

جنسن و مکلینگ (۱۹۷۶)، معتقدبودند مالکیت مدیران شرکت در سهام آن،به هم ‌سوسازی منافع سهام‌داران ومدیران کمک می­ کند. این مهم باعث می شود تا تعارض بین مدیران و سهام‌داران کاهش یابد و مدیران تلاش کنند که منابع شرکت به سمت منافع سهام‌داران میل یابد. حتی اگرمدیران مالکیت بیشتری دراختیارداشته باشند ممکن است تلاش بیشتری برای بهبود عملکردشرکت انجام دهند (همان منبع).

۱۱-۱-۲- نقش مدیران غیرموظف (غیر اجرایی) در حاکمیت شرکتی

فروپاشی انرون در سال۲۰۰۱، نظرها را به سوی اثربخشی عملکرد مدیران غیرموظف (غیراجرایی) هیات­مدیره، جلب کرد. ازسوی دیگر، گزارش هیگز ­(۲۰۰۳)­ درانگلستان نیز پاسخ دندان­شکنی به نفوذقابل ملاحظه مدیران غیرموظف ­(غیراجرایی) ناکارا، در شرکت­های هم­ردیف انرون محسوب می­شد. ازدیدگاه تئوری نمایندگی، حضور مدیران غیرموظف ­(غیراجرایی) مستقل در هیات­مدیره شرکت­ها و عملکرد نظارتی آنان به­عنوان افرادی مستقل؛ به کاهش تضاد منافع موجود میان سهام‌داران و مدیران شرکت کمک شایانی می­ کند. البته باید توجه داشت که مدیران اجرایی شرکت، نقش مهمی را در ایجاد ترکیب مناسبی از مدیران موظف و غیرموظف­ (غیراجرایی)­، در میان­ اعضای هیات­مدیره، ایفا ‌می‌کنند. وجود چنین ترکیبی، از عناصر اصلی یک هیات­مدیره کارا و مؤثر محسوب می­ شود؛ زیرا در­ حالی­که مدیران موظف، اطلاعات ارزشمندی درباره فعالیت­های شرکت ارائه ‌می‌کنند؛ مدیران غیر­موظف ­(غیراجرایی) با دیدگاهی غیرحرفه­ای و بی­طرفانه، در­مورد تصمیم ­گیری­های مدیران مذکور به­قضاوت می نشینند. بدین ترتیب، هیات­مدیره شرکت با دارا بودن تخصص، استقلال و قدرت قانونی لازم، یک ساز و کار بالقوه توانمند حاکمیت شرکتی به­حساب می ­آید. (بایرد و کورتیو^[۷۸]،­ ۲۰۰۱).